کدام ورزش بیشترین تأثیر را بر بهبود خواب دارد؟

نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد یوگای پرفشار ممکن است در مقایسه با پیادهروی، تمرینات قدرتی و ورزشهای هوازی، تأثیر بیشتری بر بهبود کیفیت خواب افراد دچار اختلالات خواب داشته باشد. البته برخلاف تصور رایج، منظور از این نوع یوگا حرکات آهسته و آرام نیست، بلکه تمرینهایی با جابهجایی سریعتر میان حرکات و استفاده از وزن بدن برای ایجاد مقاومت عضلانی است.
به گزارش سیناپرس، فعالیت بدنی یکی از عوامل مؤثر در داشتن خواب باکیفیت است، اما همه ورزشها تأثیر یکسانی بر خواب ندارند. اکنون پژوهشگران با بررسی نتایج چندین مطالعه، تلاش کردهاند مشخص کنند کدام نوع تمرین میتواند برای افرادی که با اختلالات خواب مواجهاند، مفیدتر باشد.
در این پژوهش که نتایج آن در نشریه Sleep and Biological Rhythms منتشر شده است، محققان دانشگاه ورزش هاربین چین، دادههای ۳۰ کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده را با استفاده از روش فراتحلیل شبکهای بررسی کردند. این مطالعات بیش از ۲۵۰۰ بزرگسال مبتلا به اختلالات خواب را در سنین مختلف و از حدود ۱۲ کشور و منطقه دربر میگرفت.
پژوهشگران تأثیر انواع فعالیتهای بدنی از جمله یوگا، پیادهروی، تمرینات مقاومتی، ورزشهای هوازی، تمرینات ترکیبی و ورزشهای سنتی چینی مانند تایچی و چیگونگ را با یکدیگر مقایسه کردند.
نتایج نشان داد یوگا در میان فعالیتهای بررسیشده، بیشترین ارتباط را با بهبود کیفیت خواب دارد. بر اساس این یافتهها، انجام دو جلسه یوگای پرفشار در هفته، به مدت هشت تا ۱۰ هفته و حداکثر ۳۰ دقیقه در هر جلسه، مؤثرترین الگوی تمرینی در میان گزینههای بررسیشده بود.
یوگای پرفشار چه تفاوتی با یوگای معمولی دارد؟
یوگا معمولاً با حرکات آرام، تمرکز ذهنی و تنفس کنترلشده شناخته میشود؛ اما نوع پرفشار آن تفاوتهایی دارد. در این شیوه، فرد با سرعت بیشتری از یک وضعیت بدنی به وضعیت دیگر حرکت میکند و از وزن بدن خود برای ایجاد مقاومت و درگیر کردن عضلات بهره میگیرد.
در رتبهبندی این پژوهش، پس از یوگا، پیادهروی و سپس تمرینات مقاومتی یا قدرتی قرار گرفتند. تمرینات مقاومتی شامل فعالیتهایی هستند که در آنها عضلات در برابر یک نیروی مخالف کار میکنند؛ مانند وزنهبرداری یا برخی تمرینات پیلاتس.
پژوهشگران همچنین دریافتند برنامه یوگای بررسیشده در مقایسه با ورزشهای هوازی، تأثیر بیشتری بر بهبود خواب داشته است. این نتیجه با یافتههای برخی پژوهشهای پیشین کاملاً همسو نیست. برای مثال، یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داده بود سه جلسه ورزش هوازی یا فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته میتواند یکی از مؤثرترین روشها برای مقابله با اختلالات خواب باشد.
با این حال، در برخی مطالعات پیشین نیز یوگا تأثیر قابلتوجهی بر شاخصهای خواب داشته است. تفاوت در نوع تمرین، شدت فعالیت و حتی نحوه دستهبندی ورزشها ممکن است بخشی از اختلاف نتایج را توضیح دهد؛ زیرا فعالیتهایی مانند یوگا، تایچی و پیلاتس را نمیتوان همیشه بهسادگی در گروه ورزشهای هوازی یا غیرهوازی قرار داد.
چرا یوگا ممکن است به خواب بهتر کمک کند؟
این فراتحلیل بهطور مستقیم سازوکار تأثیر یوگا بر خواب را بررسی نکرده است، اما پژوهشهای پیشین چند احتمال را مطرح میکنند.
یوگا میتواند ضربان قلب را افزایش دهد، عضلات را درگیر کند و همزمان تنفس را تحت کنترل قرار دهد. کنترل تنفس ممکن است با تحریک عصب واگ، فعالیت دستگاه عصبی پاراسمپاتیک را تقویت کند؛ بخشی از دستگاه عصبی که در آرامسازی بدن و بازگشت آن به وضعیت استراحت نقش دارد.
برخی مطالعات نیز نشان دادهاند یوگا ممکن است بر الگوهای فعالیت امواج مغزی تأثیر بگذارد؛ تغییری که میتواند با خواب عمیقتر ارتباط داشته باشد. از سوی دیگر، تمرینهایی که عضلات را در برابر مقاومت قرار میدهند، احتمالاً در بهبود کیفیت خواب نقش دارند. با این حال، هنوز مشخص نیست کدامیک از این عوامل سهم بیشتری در اثر مشاهدهشده دارند.
پژوهشی در سال ۲۰۲۵ نیز نشان داده بود تایچی میتواند به بهبود خواب کمک کند و نتایج آن در برخی شاخصها با درمان شناختیرفتاری بیخوابی (CBT-I) قابل مقایسه است. در آن مطالعه، درمان شناختیرفتاری در کوتاهمدت کاهش بیشتری در علائم بیخوابی ایجاد کرد، اما پس از ۱۵ ماه، نتایج گروه تایچی بهبود یافت و به نتایج گروه درمان نزدیک شد.
آیا یوگا راهحل قطعی بیخوابی است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که یافتهها باید با احتیاط تفسیر شوند. تعداد مطالعات موجود محدود است و ویژگیهای افراد مبتلا به اختلالات خواب نیز میتواند بر نتایج تأثیر بگذارد. به همین دلیل، انجام پژوهشهای بیشتر و باکیفیتتر برای تأیید این یافتهها ضروری است.
همچنین نمیتوان یک نوع ورزش را برای همه افراد بهترین راهکار دانست؛ زیرا شرایط جسمی، نوع اختلال خواب و تواناییهای بدنی افراد متفاوت است. فعالیت بدنی میتواند بخشی از برنامه بهبود خواب باشد، اما اگر مشکلات خواب بر کیفیت زندگی تأثیر گذاشته است، مشورت با پزشک و بررسی علت اصلی اختلال اهمیت دارد.
در مجموع، این پژوهش یوگای پرفشار را بهعنوان یکی از گزینههای امیدوارکننده برای بهبود خواب معرفی میکند، اما هنوز برای توصیه آن بهعنوان روشی قطعی و جایگزین درمانهای تخصصی بیخوابی، شواهد کافی وجود ندارد.





