زحل سیاه چیست؟

یک فیزیکدان نظری در پژوهشی جدید، راهحل ریاضی تازهای برای معادلات نسبیت عام اینشتین ارائه کرده است که امکان بررسی ساختاری عجیب به نام «زحل سیاه» را فراهم میکند؛ آرایشی نظری متشکل از دو سیاهچاله که یکی به شکل حلقهای، دیگری را در مرکز خود احاطه کرده است.
به گزارش سیناپرس،این ساختار که در فضای پنجبعدی تعریف میشود، از دو سیاهچاله مستقل تشکیل شده است: یک سیاهچاله کروی در مرکز و یک سیاهچاله حلقهای به شکل دونات در اطراف آن. هرکدام از این سیاهچالهها افق رویداد مخصوص به خود را دارند؛ مرزی که پس از عبور از آن، حتی نور نیز امکان گریز ندارد. این ساختار یک مدل نظری و ریاضی است و تاکنون شواهدی از وجود واقعی آن در جهان مشاهده نشده است.
پژوهشگر دانشگاه آمستردام با ارائه راهحل جدیدی نشان داده است که این دو سیاهچاله میتوانند همزمان در دو صفحه مستقل بچرخند. این دستاورد محدودیت مدل ریاضی پیشین را برطرف میکند که در سال ۲۰۰۷ ارائه شده بود و چرخش سیاهچالهها را تنها در یک صفحه در نظر میگرفت.
در نسبیت عام، جهان ما چهار بعد دارد: سه بعد مکانی و یک بعد زمان. اما افزودن یک بعد مکانی دیگر، امکان شکلگیری هندسهها و ساختارهایی را فراهم میکند که در فضای چهاربعدی شناختهشده امکانپذیر نیستند.
در چنین فضایی، افق رویداد سیاهچاله میتواند به جای شکل کروی، ساختاری حلقهای داشته باشد. چرخش این حلقه نیز نقش مهمی در پایداری آن ایفا میکند؛ زیرا نیروی گرانشی بهتنهایی میتواند باعث فروپاشی حلقه شود، اما تکانه زاویهای حاصل از چرخش به حفظ شکل غیرمعمول آن کمک میکند.
چرخش دوگانه و رسیدن به وضعیت حدی
یکی از مهمترین نتایج این پژوهش، بررسی وضعیت حدی یا اکسترمم (Extremality) در سیاهچالههای زحل سیاه است. سیاهچالهها محدودیتی برای میزان تکانه زاویهای خود نسبت به جرمشان دارند. در وضعیت حدی، دمای هاوکینگ سیاهچاله به صفر مطلق میرسد و در نتیجه، تابش هاوکینگ از آن گسیل نمیشود.
یافته جدید نشان میدهد هر دو سیاهچاله موجود در ساختار زحل سیاه میتوانند بهطور همزمان به این وضعیت برسند، بدون آنکه افق رویداد خود را از دست بدهند. این نخستین راهحل ریاضی دقیق شناختهشده از معادلات اینشتین است که امکان حضور همزمان دو سیاهچاله مجزا در چنین شرایطی را در فضای خلأ پنجبعدی نشان میدهد.
با این حال، رسیدن هر دو سیاهچاله به دمای صفر به معنای برقراری تعادل کامل میان آنها نیست. برای تحقق تعادل، سرعت چرخش هر دو سیاهچاله باید در دو صفحه مستقل با یکدیگر مطابقت داشته باشد؛ شرطی که طبق محاسبات پژوهشگر، در یک ساختار منظم زحل سیاه قابل تحقق نیست.
از سوی دیگر، چرخش این دو سیاهچاله میتواند بر هندسه فضا-زمان پیرامون آنها نیز اثر بگذارد. این پدیده که «کشیدهشدن چارچوب مرجع» (Frame Dragging) نام دارد، موجب میشود چرخش یک جرم پرجرم، فضا-زمان اطراف آن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، سیاهچاله حلقهای حتی میتواند بر چرخش افق رویداد سیاهچاله مرکزی در صفحهای اثر بگذارد که خود سیاهچاله مرکزی در آن تکانه زاویهای مستقلی ندارد.
پژوهشگران تأکید میکنند که هنوز هیچ مدرکی مبنی بر وجود زحلهای سیاه یا ابعاد مکانی اضافی در جهان واقعی در دست نیست. با این حال، چنین راهحلهای ریاضی به دانشمندان کمک میکند محدودیتهای نسبیت عام را بررسی کنند و رفتار گرانش را در شرایطی فراتر از آنچه در جهان مشاهده میکنیم، بشناسند.
این پژوهش همچنین زمینه مطالعات آینده درباره رفتار نور و ماده در اطراف چنین ساختارهایی و هندسه فضا-زمان درون افق رویداد آنها را فراهم میکند.این مقاله پژوهشی بهصورت پیشچاپ در پایگاه علمی arXiv منتشر شده است.





