فرضیهای جدید برای توضیح تجربه زمان در اسکیزوفرنی

پژوهشگران با ارائه فرضیهای جدید مطرح کردهاند که اختلال در تأمین و انتقال انرژی سلولهای مغزی ممکن است یکی از دلایل تجربه متفاوت زمان، مکان و احساس خود در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی باشد؛ نظریهای که بر نقش ریتمهای مغزی و محدودیت ذخیره انرژی سلولها تمرکز دارد، اما هنوز در مطالعات انسانی به اثبات نرسیده است.
به گزارش سیناپرس، دانشمندان در پژوهشی جدید، فرضیهای را مطرح کردهاند که میتواند توضیحی تازه برای اختلال در درک زمان و مکان در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ارائه دهد. بر اساس این نظریه، محدودیت سلولهای مغزی در تأمین انرژی مورد نیاز خود ممکن است هماهنگی فعالیتهای عصبی را مختل کند و باعث شود فرد زمان، محیط اطراف و حتی هویت خود را به شکلی گسسته و ناپیوسته تجربه کند.
در زندگی روزمره، احساس گذر زمان تحت تأثیر شرایط روحی و محیطی تغییر میکند. برای مثال، هنگام انجام فعالیتهای لذتبخش ممکن است زمان بسیار سریع بگذرد، در حالی که شرایط پراسترس یا خستهکننده میتواند باعث شود لحظات طولانیتر به نظر برسند. با این حال، این تفاوت در افراد مبتلا به اختلالات طیف اسکیزوفرنی (schizophrenia-spectrum conditions) میتواند بسیار شدیدتر باشد.
برخی از این افراد ممکن است به جای تجربه زمان بهعنوان جریانی پیوسته، لحظات را به شکل بخشهایی جدا از یکدیگر درک کنند. همچنین محیطهای آشنا برای آنها ممکن است غریبه و ناآشنا به نظر برسد یا احساس پیوستگی نسبت به خودشان تغییر کند.
مطالعهای که در مجله Neuroscience and Biobehavioral Reviews منتشر شده، تلاش کرده است با بررسی شواهد زیستی و عصبی، ارتباط احتمالی میان اختلالات متابولیسم انرژی مغز و این تجربههای متفاوت را توضیح دهد.
نویسنده پژوهش با کنار هم قرار دادن نتایج مطالعات سلولی، تصویربرداری متابولیک، ثبت فعالیت الکتریکی مغز و تصویربرداری عملکردی، مدلی یکپارچه ارائه کرده است. طبق این مدل، محدودیت در تأمین انرژی سلولهای عصبی میتواند توانایی مغز برای حفظ ریتمهای هماهنگ را کاهش دهد و در شکلگیری تجربههای گسسته از زمان، مکان و هویت نقش داشته باشد.
وقتی مغز توان تأمین انرژی کافی را ندارد
مغز انسان بهطور طبیعی اطلاعات مربوط به گذشته، حال و آینده را به یک تجربه پیوسته تبدیل میکند. این فرایند به فعالیت هماهنگ شبکههای عصبی وابسته است، اما در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است این پیوستگی دچار اختلال شود و زمان به شکل لحظاتی جداگانه یا حتی حالتی متوقفشده احساس شود.
پژوهشگران احتمال میدهند بخشی از این مشکل به نحوه تولید و مدیریت انرژی در سلولهای مغزی مربوط باشد.
بررسی مدلهای سلولی مبتنی بر سلولهای بنیادی نشان داده است که سلولهای مرتبط با اسکیزوفرنی میتوانند انرژی مورد نیاز برای فعالیتهای عادی خود را تأمین کنند، اما ظرفیت ذخیره انرژی آنها محدودتر است. این مسئله باعث میشود هنگام افزایش فعالیت و نیاز سلول به انرژی بیشتر، توانایی لازم برای پاسخگویی سریع را نداشته باشند.
در این مدلهای آزمایشگاهی، سرعت واکنش آنزیم کراتین کیناز که در انتقال انرژی نقش دارد، حدود ۱۵ تا ۲۲ درصد کاهش یافته است. این تغییر میتواند نشاندهنده کندتر شدن انتقال آدنوزین تریفسفات (ATP) در سلولهای مغزی باشد.
ATP مولکولی است که وظیفه ذخیره و انتقال انرژی مورد نیاز فعالیتهای سلولی را بر عهده دارد. این ماده در تمام موجودات زنده وجود دارد و به دلیل نقش اساسی آن در تأمین انرژی، معمولاً از آن با عنوان «ارز انرژی سلول» یاد میشود.
از دیدگاه پژوهشگر، کاهش توانایی سلولها در تأمین سریع ATP ممکن است در زمان افزایش فعالیت مغز، هماهنگی میان بخشهای مختلف شبکه عصبی را با مشکل مواجه کند.
اختلال در ریتمهای مغزی و ادراک زمان
یکی دیگر از شواهد مورد توجه محققان، تغییر در ریتمهای الکتریکی مغز افراد مبتلا به اسکیزوفرنی است.
این افراد در بسیاری از مطالعات، قدرت و هماهنگی فازی ضعیفتری در پاسخ به محرکهای شنیداری با فرکانس ۴۰ هرتز نشان دادهاند. این ریتمها در پردازش اطلاعات شنیداری و برخی فرایندهای مرتبط با ادراک زمان نقش دارند.
همچنین مطالعات تصویربرداری عصبی نشان دادهاند که مقیاسهای زمانی عصبی درونی (INTs)، یعنی بازههایی که مغز برای پردازش اطلاعات و نگهداری موقت آنها استفاده میکند، در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی انعطافپذیری کمتری دارند.
به بیان دیگر، مغز این افراد ممکن است هنگام تغییر شرایط، برای مثال گذر از حالت استراحت به انجام یک فعالیت ذهنی، در تنظیم این بازههای زمانی با دشواری بیشتری روبهرو شود.
برخی مطالعات محدود انسانی نیز میان تغییرات فعالیت مغزی و اختلال در احساس خود ارتباط برقرار کردهاند؛ با این حال، شواهد مستقیمی که این تغییرات را به تجربه واقعی افراد از زمان و مکان مرتبط کند، همچنان محدود است.
مجموع این یافتهها پژوهشگر را به طرح مفهوم «گلوگاه سازگاری انرژی» رسانده است. بر اساس این فرضیه، سلولهای مغزی در شرایطی که نیاز به افزایش سریع تولید ATP دارند، با محدودیت مواجه میشوند. در نتیجه، حفظ هماهنگی ریتمهای ۴۰ هرتز و انعطافپذیری پنجرههای زمانی عصبی دشوارتر میشود و ممکن است تجربه فرد از زمان، محیط و هویت شخصی حالت گسسته پیدا کند.
چگونه میتوان این فرضیه را آزمایش کرد؟
برای بررسی اعتبار این نظریه، پژوهشگر یک برنامه آزمایشی سهبخشی پیشنهاد کرده است که ارتباط میان سوختوساز انرژی و فعالیت الکتریکی مغز را بررسی میکند.
مرحله نخست؛ اندازهگیری همزمان انرژی و فعالیت مغز
در بخش اول، قرار است از ترکیب ثبت امواج مغزی با روش EEG و تصویربرداری متابولیک با روش fPET استفاده شود.
شرکتکنندگان در حالی که به محرکهای صوتی ریتمیک با فرکانس ۴۰ هرتز گوش میدهند، در سه سطح مختلف از تقاضای عصبی، شامل پایین، متوسط و بالا، مورد بررسی قرار میگیرند.
با ثبت همزمان فعالیت الکتریکی و مصرف انرژی مغز، محققان میتوانند بررسی کنند که افزایش فعالیت ذهنی چه تأثیری بر میزان مصرف گلوکز و هماهنگی امواج مغزی دارد.
مرحله دوم؛ بررسی هماهنگی میان انرژی و فعالیت عصبی
در این مرحله، پژوهشگران بررسی میکنند که آیا افزایش مصرف انرژی با افزایش هماهنگی امواج مغزی همراه است یا خیر.
سپس نتایج بهدستآمده با اطلاعات حاصل از مصاحبههای بالینی مقایسه میشود تا مشخص شود آیا میان محدودیت تأمین انرژی و تجربههای غیرمعمول افراد از زمان، مکان و احساس خود ارتباطی وجود دارد.
هدف اصلی این بخش، شناسایی ناهماهنگی احتمالی میان میزان انرژی در دسترس مغز و نیاز شبکههای عصبی برای حفظ فعالیت هماهنگ است.
مرحله سوم؛ تعیین معیارهای رد فرضیه
پژوهشگر برای این نظریه معیارهایی نیز در نظر گرفته است تا در صورت مشاهده نتایج مغایر، امکان رد آن وجود داشته باشد.
یکی از پیشبینیهای اصلی این است که در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، با افزایش شدت تحریک مغزی، پاسخهای متابولیک و میزان هماهنگی فعالیت عصبی به شکل متفاوتی با یکدیگر تغییر کنند.
نویسنده تأکید کرده است اگر مطالعات بالینی آینده نشان دهند که تولید انرژی و فعالیت امواج مغزی در افراد مبتلا به اسکیزوفرنی به شکل طبیعی و هماهنگ افزایش و کاهش مییابند، فرضیه گلوگاه انرژی تأیید نخواهد شد.
آیا میتوان با تقویت انرژی سلولها به درمان اسکیزوفرنی کمک کرد؟
در صورت تأیید این فرضیه، یافتههای جدید میتوانند مسیر تحقیقات درمانی تازهای را باز کنند. یکی از زمینههای احتمالی، بررسی درمانهای متابولیکی هدفمند است که عملکرد میتوکندری، یعنی بخش اصلی تولید انرژی در سلولها، را تقویت میکنند یا به حفظ سطح مناسب ATP کمک میکنند.
پژوهشگران امیدوارند در صورت اثبات ارتباط میان اختلالات انرژی و ناهماهنگی فعالیت عصبی، بتوانند بررسی کنند که آیا اصلاح سوختوساز سلولی به بازگرداندن هماهنگی ریتمهای مغزی و بهبود تجربههای روزمره بیماران کمک میکند یا خیر.
به نقل از ایرنا، با این حال، باید توجه داشت که این چارچوب در حال حاضر صرفاً یک فرضیه علمی است و هنوز در انسان آزمایش نشده است. بنابراین، نمیتوان آن را توضیح قطعی علت اسکیزوفرنی یا مبنایی برای درمان این اختلال دانست.





