چرا علائم پیش از قاعدگی در بعضی زنان شدیدتر و طولانیتر است؟

پژوهشگران سوئدی در مطالعهای جدید نشان دادهاند که اختلال ملال پیش از قاعدگی (PMDD) برخلاف تصور رایج، در همه افراد الگوی زمانی و شدت یکسانی ندارد و میتوان آن را به سه زیرگروه با نشانههای متفاوت تقسیم کرد؛ یافتهای که میتواند به تشخیص دقیقتر و درمان شخصیسازیشده این اختلال کمک کند.
به گزارش سیناپرس، سندرم پیش از قاعدگی (PMS) برای برخی افراد با مجموعهای از علائم جسمی و روانی همراه است، اما در موارد شدیدتر، این علائم میتوانند زندگی روزمره را بهشدت تحت تأثیر قرار دهند. اختلال ملال پیش از قاعدگی یا PMDD شکل شدیدتری از این وضعیت است که با واکنش غیرمعمول بدن به نوسانات هورمونهای استروژن و پروژسترون ارتباط دارد.
اضطراب، افسردگی، تحریکپذیری، خستگی، سردرد، نفخ، دردهای بدنی و اختلال خواب از جمله نشانههای این اختلال هستند. برآوردها نشان میدهد حدود ۳ تا ۸ درصد افرادی که بهطور منظم قاعدگی دارند، با PMDD مواجه میشوند.
با این حال، پژوهشگران دانشگاه اوپسالا در سوئد دریافتهاند که این اختلال در همه افراد به شکل یکسان بروز نمیکند. آنها با بررسی الگوی زمانی شروع علائم، شدت و مدت ماندگاری آنها، سه الگوی متفاوت از این اختلال را شناسایی کردهاند.
سه الگوی متفاوت اختلال ملال پیش از قاعدگی
در این مطالعه، ۹۰ زن مبتلا به PMDD و ۴۴ زن فاقد این اختلال طی دو چرخه متوالی قاعدگی بررسی شدند. شرکتکنندگان هر روز وضعیت و شدت علائم خود را گزارش کردند و پژوهشگران با استفاده از مدلهای رایانهای، الگوهای متفاوت بروز نشانهها را شناسایی کردند.
نخستین الگو که «فاز لوتئال شدید و کامل» نامگذاری شده است، معمولاً اندکی پس از تخمکگذاری آغاز میشود. در این وضعیت، علائم طی هفتههای منتهی به قاعدگی بهتدریج شدت میگیرند، اما با شروع خونریزی معمولاً برطرف میشوند. تحریکپذیری از جمله نشانههایی است که بیشتر با این الگو ارتباط دارد.
الگوی دوم با عنوان «فاز لوتئال پایانی شدید» شناخته میشود. در این حالت، علائم در بخش پایانی فاز لوتئال، یعنی فاصله زمانی پس از تخمکگذاری تا شروع قاعدگی، ظاهر میشوند و در مدت کوتاهی شدت میگیرند. برخلاف الگوی نخست، نشانهها ممکن است چهار تا پنج روز پس از آغاز خونریزی نیز ادامه داشته باشند. اضطراب از علائم شاخص این الگو است.
سومین الگو، «فاز لوتئال پایانی متوسط» نام دارد. در این وضعیت، علائم اندکی پیش از شروع قاعدگی بروز میکنند، شدت کمتری دارند و معمولاً مدت کوتاهی پس از آغاز خونریزی از بین میروند. افسردگی، اضطراب و نوسانات خلقی از جمله نشانههای مرتبط با این الگو هستند. برخی علائم جسمی مانند سردرد و درد مفاصل نیز در این گروه مشاهده شدهاند، اما شدت آنها معمولاً کمتر است.
ضرورت بازنگری در تشخیص و درمان
بر اساس معیارهای تشخیصی راهنمای DSM-۵، علائم PMDD معمولاً باید در هفته پایانی پیش از قاعدگی تشدید شوند و اندکی پس از آغاز خونریزی کاهش یابند. با این حال، یافتههای جدید نشان میدهد که زمان شروع و پایان علائم میتواند از فردی به فرد دیگر و حتی در چرخههای مختلف قاعدگی یک فرد متفاوت باشد.
نکته قابل توجه در این پژوهش آن است که ۹۸ درصد شرکتکنندگان مبتلا به PMDD طی دو چرخه بررسیشده، بیش از یک الگوی علائم را تجربه کردند. این یافته نشان میدهد که محدود کردن تشخیص به یک الگوی زمانی ثابت ممکن است بخشی از پیچیدگی این اختلال را نادیده بگیرد.البته پژوهش حاضر محدودیتهایی نیز دارد؛ از جمله تعداد نسبتاً کم شرکتکنندگان و اندازهگیری نشدن مستقیم زمان تخمکگذاری. با این وجود، نتایج آن با یافتههای یک مطالعه بینالمللی در سال ۲۰۱۹ همراستا است که سه الگوی مشابه از بروز علائم PMDD را شناسایی کرده بود.
پژوهشگران معتقدند این اختلال پدیدهای پیچیده و چرخهای است که از تعامل فرایندهای روانی، عصبی و هورمونی تأثیر میپذیرد. بنابراین، بررسی دقیق زمان شروع، شدت و مدت علائم میتواند به شناخت بهتر سازوکارهای این بیماری کمک کند.
PMDD گاهی بهاشتباه بخشی طبیعی از چرخه قاعدگی تلقی میشود، در حالی که نشانههای روانی، شناختی و جسمی آن ممکن است توانایی فرد برای انجام فعالیتهای روزمره را بهشدت کاهش دهد و حتی با افکار خودکشی همراه باشد.
درمانهای موجود شامل حمایتهای روانشناختی مانند درمان شناختیرفتاری و درمانهای دارویی از جمله داروهای ضدبارداری خوراکی و مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) است. با این حال، همه بیماران به درمانهای موجود پاسخ نمیدهند.
پژوهشگران تأکید میکنند که شناسایی تفاوتهای فردی در الگوی بروز علائم میتواند مسیر تشخیص دقیقتر، انتخاب درمان متناسب با شرایط هر بیمار و پیگیری مؤثرتر روند درمان را هموار کند.نتایج این پژوهش در نشریه علمی Nature Communications منتشر شده است.





