سرنخ تازه از نقش باکتریهای روده در بیماری پارکینسون
پژوهشهای جدید نشان میدهد: تغییر ترکیب باکتریهای روده و کاهش توانایی آنها برای تولید برخی ویتامینهای گروه B ممکن است با روند بیماری پارکینسون ارتباط داشته باشد. همزمان، نتایج دو کارآزمایی بالینی نشان داده است که تغییر میکروبیوم روده از طریق پیوند میکروبیوتای مدفوع میتواند برخی علائم حرکتی و گوارشی بیماران را بهبود دهد.
به گزارش سیناپرس، بیماری پارکینسون معمولاً با علائمی مانند لرزش، سفتی عضلات و اختلال حرکتی شناخته میشود، اما برخی نشانهها ممکن است سالها پیش از بروز علائم حرکتی ظاهر شوند. یبوست و اختلالات خواب از جمله علائمی هستند که در برخی افراد مبتلا به پارکینسون، حتی سالها پیش از تشخیص بیماری مشاهده میشوند.
همین موضوع باعث شده است پژوهشگران در سالهای اخیر توجه بیشتری به ارتباط میان روده، باکتریهای ساکن آن و مغز نشان دهند.
یکی از مطالعات مهم در این زمینه در سال ۲۰۲۴ توسط گروهی از پژوهشگران دانشگاه ناگویا در ژاپن انجام شد. محققان نمونههای مدفوع ۹۴ فرد مبتلا به پارکینسون را با نمونههای ۷۳ فرد بدون این بیماری مقایسه کردند و نتایج را با دادههای جمعآوریشده از کشورهای مختلف از جمله چین، تایوان، آلمان و آمریکا تطبیق دادند.
کاهش توانایی باکتریهای روده برای تولید ویتامینهای B
اگرچه ترکیب باکتریهای روده در جمعیتهای مختلف جهان متفاوت است، پژوهشگران یک الگوی مشترک را در بیماران مبتلا به پارکینسون مشاهده کردند: اختلال در مسیرهای زیستی مرتبط با تولید دو ویتامین مهم گروه B یعنی ریبوفلاوین یا ویتامین B2 و بیوتین یا ویتامین B7.
این یافته این احتمال را مطرح کرده است که تغییر در میکروبیوم روده و کاهش تولید این ویتامینها ممکن است بخشی از زنجیره تغییراتی باشد که با بیماری پارکینسون ارتباط دارد.
پژوهشگران در آن زمان پیشنهاد کردند: بررسی مکملهای B2 و B7 میتواند یکی از مسیرهای تحقیقاتی آینده برای کمک به بیماران پارکینسون باشد؛ با این حال، این موضوع هنوز در مرحله فرضیه و بررسی علمی قرار دارد و نمیتوان مصرف این مکملها را بهعنوان درمان اثباتشده پارکینسون معرفی کرد.
وقتی سد دفاعی روده ضعیف میشود
پژوهشگران همچنین دریافتند:کاهش ویتامینهای B2 و B7 با کاهش برخی ترکیبات تولیدشده توسط باکتریهای روده، از جمله اسیدهای چرب کوتاهزنجیر و پلیآمینها، همراه است.
این مواد در حفظ سلامت لایه مخاطی روده نقش دارند. کاهش آنها ممکن است باعث ضعیفتر شدن این سد دفاعی و افزایش نفوذپذیری روده شود؛ پدیدهای که گاهی از آن با عنوان «روده نشتپذیر» یاد میشود.
بر اساس فرضیه مطرحشده، افزایش نفوذپذیری روده میتواند ورود برخی مواد و ترکیبات مضر به محیط داخلی بدن را آسانتر کند و از طریق مجموعهای از فرآیندهای التهابی، بر سیستم عصبی اثر بگذارد.
یکی از مولکولهای مورد توجه در این مسیر آلفا-سینوکلئین است؛ پروتئینی که تجمع غیرطبیعی آن در سلولهای عصبی تولیدکننده دوپامین از ویژگیهای مهم بیماری پارکینسون محسوب میشود.البته این سازوکار هنوز بهطور کامل اثبات نشده و مشخص نیست تغییرات رودهای در همه بیماران علت بیماری هستند یا بخشی از پیامدهای آن.
آیا تغییر باکتریهای روده میتواند علائم پارکینسون را کاهش دهد؟
برای پاسخ به این پرسش، پژوهشگران در سالهای اخیر به سراغ روشی موسوم به پیوند میکروبیوتای مدفوع (FMT) رفتهاند. در این روش، میکروارگانیسمهای موجود در نمونه مدفوع یک اهداکننده سالم پس از آمادهسازی، به دستگاه گوارش بیمار منتقل میشوند.
در نگاه نخست، این روش ممکن است غیرمعمول به نظر برسد، اما هدف آن تغییر ترکیب میکروبیوم روده و افزایش حضور باکتریهای مفید است.
در یک کارآزمایی بالینی در بلژیک، ۴۶ بیمار مبتلا به پارکینسون خفیف تا متوسط به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه میکروبیوتای مدفوع اهداکننده سالم دریافت کرد و گروه دیگر بهعنوان کنترل، نمونه مدفوع خودشان را دریافت کردند.
پس از یک سال، امتیاز مربوط به علائم حرکتی در گروه دریافتکننده میکروبیوتای اهداکننده بهطور متوسط ۵.۸ امتیاز بهبود یافت؛ در حالی که این میزان در گروه کنترل ۲.۷ امتیاز بود.
در سال ۲۰۲۶، یک کارآزمایی دیگر در دانشگاه ژنگژو چین، شواهد بیشتری درباره این ارتباط ارائه کرد.در این مطالعه ۷۲ بیمار تازهتشخیصدادهشده پارکینسون که هنوز درمان دارویی دریافت نکرده بودند، در دو گروه قرار گرفتند. یک گروه طی چند ماه سه نوبت پیوند میکروبیوتای اهداکننده دریافت کرد و گروه دیگر نمونه خودشان را دریافت کردند.
پس از ۳۵ هفته، امتیاز علائم حرکتی در گروه دریافتکننده پیوند بهطور متوسط ۳.۸ امتیاز بهبود داشت، در حالی که تغییر در گروه کنترل بسیار اندک بود.علائم یبوست نیز در گروه دریافتکننده پیوند به میزان قابل توجهی بهبود پیدا کرد.تقریباً نیمی از بیماران گروه دریافتکننده میکروبیوتای اهداکننده نیز بهبود حرکتی معناداری را تجربه کردند؛ در حالی که این میزان در گروه کنترل حدود یکپنجم بود.
بررسیهای انجامشده در مطالعه چینی نشان داد : پس از پیوند، میزان برخی باکتریهای بالقوه مضر مانند E. coli و Shigella کاهش یافت. همچنین نشانههایی از تقویت پوشش داخلی روده، افزایش سطح دوپامین در مدفوع و کاهش میزان آلفا-سینوکلئین در روده مشاهده شد.
این یافتهها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا آلفا-سینوکلئین همان پروتئینی است که در پژوهشهای قبلی بهعنوان یکی از حلقههای احتمالی ارتباط میان اختلالات روده و بیماری پارکینسون مورد توجه قرار گرفته بود. با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که این نتایج هنوز به معنای کشف یک درمان قطعی برای پارکینسون نیست.
آیا ویتامین B میتواند مسیر سادهتری باشد؟
اگر ارتباط میان کمبود ویتامینهای B2 و B7، اختلال میکروبیوم و پارکینسون در مطالعات آینده تأیید شود، یکی از مسیرهای سادهتر برای درمان میتواند شناسایی بیمارانی باشد که دچار کاهش این ویتامینها هستند و سپس بررسی اثر مکملهای هدفمند روی آنها باشد.
با این حال، مصرف خودسرانه مکملهای ویتامین B نمیتواند جایگزین درمان استاندارد پارکینسون شود و هنوز مطالعات بالینی کافی برای اثبات چنین رویکردی وجود ندارد.
از سوی دیگر، پیوند میکروبیوتای مدفوع نیز هنوز در مرحله تحقیقاتی قرار دارد و مطالعات انجامشده تعداد محدودی بیمار داشتهاند. بنابراین برای مشخص شدن میزان اثربخشی، ایمنی و ماندگاری این روش، کارآزماییهای بزرگتر و طولانیمدت مورد نیاز است.مجموع این یافتهها تصویر تازهای از بیماری پارکینسون ارائه میکند؛ بیماریای که ممکن است ارتباط آن با مغز، بسیار پیشتر از بروز لرزش و اختلالات حرکتی آغاز شود.
اگرچه هنوز مشخص نیست تغییرات میکروبیوم روده علت پارکینسون است یا پیامد بخشی از فرآیند بیماری، شواهد موجود نشان میدهد روده و باکتریهای ساکن آن میتوانند در آینده به یکی از اهداف مهم پژوهشهای درمانی پارکینسون تبدیل شوند.
پژوهشگران اکنون به دنبال این هستند که مشخص کنند آیا میتوان با اصلاح رژیم غذایی، تأمین ویتامینهای مورد نیاز یا تغییر هدفمند میکروبیوم روده، روند بیماری را تغییر داد یا دستکم برخی از علائم آن را کاهش داد.
این پژوهشها در نشریات npj Parkinson’s Disease، eClinicalMedicine و Signal Transduction and Targeted Therapy منتشر شدهاند.
مترجم:امیرحسین فتائی
