دانشمندان سرنخی تازه از آغاز حمله اماس پیدا کردند؛
ردپای یک ویروس در خون
پژوهشگران در مطالعهای جدید نشانههایی یافتهاند که نشان میدهد فعالشدن دوباره ویروس اپشتینبار ممکن است تا سه ماه پیش از شعلهورشدن علائم اماس، در خون بیماران قابل شناسایی باشد.
به گزارش سیناپرس، سالهاست دانشمندان از ارتباط میان ویروس اپشتینبار (EBV) و بیماری اماس سخن میگویند؛ ویروسی بسیار شایع که پس از ورود به بدن میتواند برای همیشه در حالت خاموش باقی بماند. اکنون یک مطالعه جدید سرنخ دقیقتری ارائه کرده است: فعالشدن دوباره این ویروس ممکن است پیش از حمله اماس، مجموعهای از تغییرات مولکولی و ژنتیکی را در بدن به راه بیندازد.
نتایج این پژوهش که در مجله Nature Medicine منتشر شده، نشان میدهد بیماران مبتلا به اماس در فاصله سه ماه پیش از عود بیماری، نشانههایی از فعالشدن مجدد EBV در بدن خود دارند.
وقتی اماس دوباره شعلهور میشود
اماس یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به میلین، غلاف محافظ رشتههای عصبی، حمله میکند. این بیماری بهویژه در مراحل اولیه میتواند به شکل دورههایی از عود علائم و سپس دورههای فروکشکردن بیماری ظاهر شود.عود اماس در افراد مختلف شکل متفاوتی دارد، اما ممکن است با علائمی مانند اختلال تعادل، خستگی شدید و تاری دید همراه باشد یا علائم قبلی بیمار را تشدید کند. معمولاً این علائم جدید دستکم ۲۴ ساعت ادامه دارند.
پژوهشگران مدتهاست میدانند که ابتلا به EBV خطر ابتلا به اماس را به میزان چشمگیری افزایش میدهد و احتمالاً این ویروس در بروز حملات بیماری نیز نقش دارد؛ اما هنوز مشخص نیست این ارتباط دقیقاً چگونه اتفاق میافتد.
ویروسی که خاموش میماند، اما ناپدید نمیشود
EBV یکی از شایعترین ویروسهای انسانی است و از طریق بزاق منتقل میشود. این ویروس عامل اصلی بیماری مونونوکلئوز عفونی یا همان «مونو» نیز محسوب میشود.برآوردها نشان میدهد حدود ۹۵ درصد بزرگسالان در آمریکا در مقطعی از زندگی خود به EBV آلوده شدهاند.اما عفونت به معنای پایان حضور ویروس در بدن نیست. EBV پس از عفونت میتواند در بدن باقی بماند و در حالت خاموش قرار گیرد؛ شرایطی مانند استرس، برخی داروها یا تضعیف سیستم ایمنی میتوانند زمینه فعالشدن دوباره آن را فراهم کنند.
بررسی خون ۱۱۴ بیمار مبتلا به اماس
در مطالعه جدید، پژوهشگران نمونههای خون ۱۱۴ فرد مبتلا به اماس و ۲۱ فرد سالم را بررسی کردند.نتایج نشان داد: پیش از عود اماس، پروتئینهای منشأگرفته از ویروس EBV میتوانند باعث فعالشدن برخی ژنها شوند؛ از جمله ژنهایی که با خطر ابتلا به اماس ارتباط دارند.
این الگو در خون بیماران مبتلا به اماس در دوره فروکش بیماری یا در افراد سالم مشاهده نشد.یکی از مهمترین تغییرات نیز در سلولهای B دیده شد؛ سلولهایی از سیستم ایمنی که EBV میتواند در آنها بهصورت خاموش باقی بماند.
پژوهشگران بر این باورند که در افراد مبتلا به اماس، این فرایند میتواند به فعالشدن واکنشهای ایمنی منجر شود و در نهایت سلولهای ایمنی به غلاف محافظ اعصاب حمله کنند.
آیا ویروس واقعاً باعث حمله اماس میشود؟
هنوز نمیتوان با قطعیت چنین نتیجهای گرفت.
این پژوهش یک مطالعه مشاهدهای بوده است؛ یعنی پژوهشگران دادههای موجود را بررسی کردهاند و در روند زندگی یا شرایط افراد برای انجام آزمایش مداخله نکردهاند. بنابراین، یافتهها ارتباط میان فعالشدن EBV و عود اماس را نشان میدهند، اما ثابت نمیکنند که فعالشدن ویروس مستقیماً باعث حمله بیماری شده است.
از سوی دیگر، بیشتر افرادی که به EBV آلوده میشوند هرگز به اماس مبتلا نخواهند شد.یافتههای جدید بیشتر این احتمال را تقویت میکنند که EBV در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد ابتلا به اماس هستند، بتواند بهعنوان یکی از عوامل محرک عود بیماری عمل کند.
آیا میتوان پیش از حمله اماس آن را پیشبینی کرد؟
یکی از جذابترین پیامدهای این یافته، امکان شناسایی زودهنگام بیمارانی است که ممکن است در معرض عود اماس قرار داشته باشند.
اگر نتایج این پژوهش در مطالعات بزرگتر تأیید شود، شاید در آینده بتوان با استفاده از آزمایش خون و شناسایی نشانگرهای زیستی مشخص، خطر بروز حمله اماس را پیش از ظاهرشدن علائم ارزیابی کرد.این یافته همچنین میتواند مسیر تحقیقات برای تولید درمانهای هدفمندتر را باز کند.
به گفته تانوژا چیتنیس، عصبایمنیشناس از Mass General Brigham، بسیاری از درمانهای فعلی اماس با سرکوب گسترده سیستم ایمنی عمل میکنند؛ اما یافتههای جدید این احتمال را مطرح میکنند که در آینده بتوان درمانهایی طراحی کرد که بهطور دقیقتر EBV یا سلولهای ایمنی دخیل در عود بیماری را هدف قرار دهند.
مترجم:نداجوادهراتی
