یادگیری چند زبان؛ راهی برای جوان نگه داشتن مغز

تایج پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد تسلط به بیش از یک زبان، تنها مهارتی برای برقراری ارتباط نیست، بلکه می‌تواند به حفظ سلامت مغز، کاهش سرعت پیری شناختی و افزایش مقاومت مغز در برابر بیماری‌ها کمک کند.

به گزارش سیناپرس، شواهد علمی تازه نشان می‌دهد مغز افراد دوزبانه و چندزبانه در طول زندگی انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و شبکه‌های عصبی آن با یادگیری و استفاده مداوم از زبان‌های مختلف، به طور مستمر تقویت می‌شود. این فرایند باعث می‌شود مغز توانایی بیشتری برای سازگاری با تغییرات و مقابله با آسیب‌های ناشی از افزایش سن یا برخی بیماری‌ها داشته باشد.

در یکی از مطالعات منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در نشریه JNeurosci، پژوهشگران دانشگاه نیویورک با بررسی فعالیت مغز افراد دوزبانه اسپانیایی–انگلیسی دریافتند که مغز برای پردازش زبان‌های مختلف از یک سازوکار مشترک استفاده می‌کند. به گفته پژوهشگران، مغز به جای ایجاد سامانه‌های جداگانه برای هر زبان، از یک «موتور عصبی» واحد برای انجام عملیات دستوری و زبانی بهره می‌گیرد؛ موضوعی که نشان‌دهنده انعطاف و کارآمدی بالای مغز انسان است.

در پژوهش دیگری که در سال ۲۰۲۵ در نشریه Nature Aging منتشر شد، داده‌های بیش از ۸۶ هزار نفر از ۲۷ کشور اروپایی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد افرادی که به بیش از یک زبان مسلط هستند، بیش از دو برابر کمتر از افراد تک‌زبانه در معرض پیری زودرس قرار می‌گیرند. همچنین مشخص شد هرچه تعداد زبان‌های مورد استفاده بیشتر باشد، روند پیری زیستی و شناختی نیز کندتر خواهد بود.

پژوهشگران در ادامه این تحقیقات، نتایج تازه‌ای را در سال ۲۰۲۶ در نشست فدراسیون انجمن‌های علوم اعصاب اروپا (FENS) ارائه کردند. بررسی‌ها نشان داد: مغز افراد چندزبانه از نظر ساختار و عملکرد، جوان‌تر از سن تقویمی آنها به نظر می‌رسد. علاوه بر این، یادگیری زبان دوم در سنین پایین‌تر و تسلط بیشتر به زبان‌ها با تأخیر بیشتر در روند پیری مغز ارتباط دارد.

مطالعه دیگری که در سال ۲۰۲۶ در نشریه PNAS منتشر شد نیز نشان داد : دوزبانگی می‌تواند به افزایش مقاومت شناختی پس از ابتلا به بیماری‌هایی مانند کووید-۱۹ کمک کند. در این پژوهش مشخص شد سالمندانی که سال‌ها به طور فعال از دو زبان استفاده کرده‌اند، پس از ابتلا به کووید-۱۹ کمتر دچار اختلال در عملکردهای اجرایی مغز، از جمله حافظه کاری، تمرکز و توانایی تغییر بین وظایف مختلف شده‌اند.

به گفته پژوهشگران، استفاده مداوم از چند زبان، مغز را وادار می‌کند به طور پیوسته بین زبان‌ها جابه‌جا شود، اطلاعات نامرتبط را کنار بگذارد و متناسب با شرایط، تصمیم‌گیری کند. این تمرین دائمی شبکه‌های مرتبط با توجه، حافظه و کنترل شناختی را تقویت کرده و به افزایش انعطاف‌پذیری مغز کمک می‌کند.

با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند دوزبانگی یا چندزبانگی به تنهایی تضمین‌کننده پیشگیری از زوال شناختی یا بیماری‌های مغزی نیست، بلکه یکی از عوامل مؤثر در کنار سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، آموزش مداوم و تعاملات اجتماعی به شمار می‌رود.

نتایج این تحقیقات در مجموع نشان می‌دهد یادگیری و استفاده مستمر از زبان‌های مختلف، صرف‌نظر از سن، می‌تواند به حفظ سلامت مغز، افزایش توانایی‌های شناختی و کاهش سرعت پیری مغز کمک کند؛ موضوعی که اهمیت آموزش زبان‌های خارجی را بیش از پیش برجسته می‌سازد.

مترجم:نداجوادهراتی