آیا غذاهای فوق‌فرآوری‌شده به عروق مغز آسیب می‌زنند؟
نتایج یک مطالعه جدید روی بیش از ۸۷۰۰ بزرگسال کانادایی نشان می‌دهد مصرف بیشتر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده با افزایش احتمال مشاهده نشانه‌های آسیب عروقی پنهان در مغز ارتباط دارد؛ تغییراتی که می‌توانند از نشانه‌های اولیه بیماری‌های عروق مغزی باشند، هرچند پژوهشگران هنوز رابطه علت و معلولی را تأیید نکرده‌اند.
به گزارش سیناپرس، یافته‌های یک مطالعه جدید نشان می‌دهد افرادی که سهم بیشتری از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده در رژیم غذایی خود دارند، بیشتر از دیگران با نشانه‌هایی از آسیب عروقی پنهان مغز مواجه‌اند؛ تغییراتی که ممکن است سال‌ها پیش از بروز علائم آشکاری مانند سکته مغزی یا مشکلات حافظه شکل بگیرند.
این پژوهش که نتایج آن ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ در مجله علمی JAMA Network Open منتشر شد، اطلاعات ۸ هزار و ۷۸۳ فرد ۳۵ تا ۶۹ ساله در کانادا را بررسی کرد. شرکت‌کنندگان سابقه بیماری‌های قلبی‌عروقی نداشتند و وضعیت تغذیه‌ای و سلامت مغز آن‌ها با استفاده از پرسش‌نامه‌های غذایی و تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) ارزیابی شد.
بر اساس نتایج، افرادی که بیشترین میزان غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را مصرف می‌کردند، در مقایسه با افرادی که کمترین میزان مصرف را داشتند، حدود ۴۰ درصد بیشتر در معرض مشاهده نشانه‌های آسیب عروقی مغز بودند. این نشانه‌ها شامل تغییراتی در ماده سفید مغز و سکته‌های مغزی خاموش می‌شدند؛ آسیب‌هایی که ممکن است بدون علائم بالینی مشخص ایجاد شوند.
سکته مغزی خاموش چیست؟
سکته مغزی خاموش به آسیب ناشی از اختلال در خون‌رسانی بخشی از مغز گفته می‌شود که ممکن است بدون علائم واضح و قابل‌شناسایی رخ دهد. این آسیب‌ها معمولاً در تصویربرداری مغزی شناسایی می‌شوند و در برخی افراد می‌توانند با افزایش احتمال بروز سکته مغزی آشکار یا مشکلات شناختی در آینده ارتباط داشته باشند.
پژوهشگران در این مطالعه دریافتند که نشانه‌های آسیب عروقی مغز در ۱۱.۳ درصد افراد گروه دارای بیشترین مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده مشاهده می‌شد؛ در حالی که این میزان در گروه دارای کمترین مصرف ۸.۱ درصد بود.
با وجود این تفاوت، نتایج به معنای آن نیست که مصرف این غذاها به‌طور مستقیم موجب سکته مغزی می‌شود. از آنجا که مطالعه از نوع مقطعی بود، نمی‌توان بر اساس آن مشخص کرد که تغییرات مشاهده‌شده مستقیماً در نتیجه رژیم غذایی ایجاد شده‌اند یا عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش داشته‌اند.
غذاهای فوق‌فرآوری‌شده چه ویژگی‌هایی دارند؟
غذاهای فوق‌فرآوری‌شده معمولاً محصولاتی صنعتی هستند که در فرایند تولید آن‌ها از ترکیبات متعدد، افزودنی‌ها یا موادی استفاده می‌شود که در آشپزی معمول خانگی کمتر به کار می‌روند. نوشابه‌های شیرین، برخی تنقلات بسته‌بندی‌شده، غلات صبحانه شیرین، نودل‌های فوری و بسیاری از وعده‌های آماده صنعتی در این گروه قرار می‌گیرند.
این محصولات اغلب حاوی مقادیر زیادی نمک، قند افزوده یا چربی‌های اشباع هستند و ممکن است در مقایسه با غذاهای کم‌فرآوری‌شده، فیبر و برخی مواد مغذی کمتری داشته باشند.
در مطالعه حاضر، سهم این محصولات از کل وعده‌های غذایی روزانه در گروه دارای بیشترین مصرف به حدود ۴۵ درصد می‌رسید؛ در حالی که این رقم در گروه دارای کمترین مصرف حدود ۱۶ درصد بود. همچنین، مصرف بیشتر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده با افزایش چربی بدن و چربی احشایی، یعنی چربی تجمع‌یافته در اطراف اندام‌های داخلی، ارتباط داشت.
چربی احشایی می‌تواند با التهاب و اختلالات متابولیک مرتبط باشد؛ عواملی که احتمال دارد در آسیب به رگ‌های خونی، از جمله عروق مغزی، نقش داشته باشند. با این حال، سازوکار دقیق ارتباط مشاهده‌شده همچنان به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.
آیا مصرف این غذاها با افت حافظه ارتباط دارد؟
یکی از نکات مهم مطالعه این است که پژوهشگران ارتباط معناداری میان میزان مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و عملکرد شناختی شرکت‌کنندگان پیدا نکردند. آزمون‌های ارزیابی شناختی، تفاوت معناداری را در عملکرد حافظه و سایر توانایی‌های شناختی میان گروه‌های دارای مصرف بالا و پایین نشان ندادند.
بنابراین، اگرچه مصرف بیشتر این محصولات با نشانه‌های آسیب عروقی پنهان مغز ارتباط داشت، نمی‌توان نتیجه گرفت که شرکت‌کنندگان به دلیل این الگوی غذایی دچار افت حافظه شده بودند.
پژوهشگران مطرح می‌کنند که تغییرات عروقی مغز ممکن است پیش از بروز مشکلات قابل‌اندازه‌گیری در عملکرد شناختی شکل بگیرند. با این حال، برای تأیید این فرضیه باید افراد در طول زمان پیگیری شوند و تغییرات مغزی و شناختی آن‌ها در چند مرحله مورد بررسی قرار گیرد.
ضرورت توجه به کیفیت رژیم غذایی
به گزارش سیناپرس، نتایج این پژوهش بر اهمیت بررسی ارتباط میان کیفیت تغذیه و سلامت عروق مغزی تأکید دارد. کاهش سهم غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و جایگزین‌کردن آن‌ها با مواد غذایی کم‌فرآوری‌شده، از جمله میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و سایر غذاهای مغذی، می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی متعادل باشد.
با این حال، پژوهش حاضر به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که کاهش مصرف این محصولات می‌تواند آسیب عروقی مغز را معکوس کند یا از بروز سکته مغزی پیشگیری کند. برای پاسخ به این پرسش‌ها، مطالعات طولی و پژوهش‌هایی که اثر تغییرات رژیم غذایی را در گذر زمان بررسی می‌کنند، ضروری هستند.
در مجموع، یافته‌های این مطالعه شواهد تازه‌ای درباره ارتباط احتمالی مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده با سلامت عروق مغزی ارائه می‌کند؛ اما تعیین نقش مستقیم این محصولات در بروز آسیب‌های مغزی و پیامدهای احتمالی آن، به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارد.
منبع: HealthDay
