استفاده از نانوکمپلکس برای مهار رشد سرطان پستان

محققان کشورمان با حمایت بنیاد ملی علم ایران در یک طرح پژوهشی به کمک نانوحامل پپتیدی و از طریق انتقال ژن htsFLT01 رشد سرطان پستان در مدل موش را مهار کردند.

به گزارش سیناپرس، رساله دکتری محدثه خوش‌اندام از پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری با عنوان «مهار رگ‌زایی پاتولوژیک از طریق انتقال ژن htsFLT01 به کمک نانوحامل پپتیدی MiRGD در لاین سلولی MCF-7 و مدل موشی سرطان پستان؛ بررسی مسیرهای آپوپتوز، التهاب، رگ‌زایی، متابولیک و مهاجرت» با راهنمایی زهرا سهیلا سهیلی و سامان حسینخانی و حمایت بنیاد ملی علم ایران انجام شده است.

خوش‌اندام، دانش‌آموخته دکتری تخصصی زیست‌شناسی – ژنتیک مولکولی از پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری، در تشریح این پژوهش که مشترک با دانشگاه تربیت مدرس انجام شده، اظهار کرد: سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در میان زنان و دومین علت مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در جهان محسوب می‌شود و سالانه حدود یک میلیون زن در سراسر دنیا به این بیماری مبتلا می‌شوند. با وجود استفاده گسترده از روش‌های درمانی متداول نظیر جراحی، شیمی‌درمانی و رادیوتراپی، این روش‌ها در بسیاری از موارد با اثربخشی محدود و عوارض جانبی قابل‌توجه همراه هستند. به همین دلیل، در دهه‌های اخیر رویکردهای نوین درمانی از جمله ژن‌درمانی، توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده‌اند و نتایج‌ امیدوارکننده‌ای را نشان داده‌اند.

وی افزود: رگ‌زایی یا آنژیوژنز فرآیندی فیزیولوژیک برای تشکیل عروق خونی جدید است که نقش حیاتی در اکسیژن‌رسانی و حذف مواد زائد سلولی ایفا می‌کند، اما در بسیاری از شرایط پاتولوژیک از جمله رشد و پیشرفت تومورها به‌صورت غیرطبیعی فعال می‌شود. آنژیوژنز پاتولوژیک یکی از عوامل کلیدی در رشد تومور، تهاجم و متاستاز سلول‌های سرطانی است و از این‌رو، مهار هدفمند این فرآیند می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد درمانی مؤثر در سرطان مطرح شود.

خوش‌اندام تصریح کرد: در این راستا، هدف‌گیری فاکتور رشد اندوتلیالی عروقی (VEGF) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محرک‌های رگ‌زایی، به‌ویژه در تومورهای جامد و سرطان پستان، به‌عنوان یک رویکرد درمانی نوین مطرح شده است. با این حال، بسیاری از داروهای ضدرگ‌زایی موجود یا اثربخشی محدودی دارند یا به‌دلیل فعال شدن مسیرهای جبرانی پیش‌رگ‌زایی، پاسخ درمانی پایداری ایجاد نمی‌کنند. بنابراین، توسعه راهکارهای جدید و کارآمد برای مهار رگ‌زایی همچنان ضروری است.

وی ادامه داد: در این پژوهش، ژن htsFLT01 به‌عنوان یک ابزار نوین ضد رگ‌زایی مورد استفاده قرار گرفت. این ژن نسخه‌ای بهینه‌شده از گیرنده‌های VEGF است که با هدف افزایش پایداری و بهبود اثربخشی مهار آنژیوژنز طراحی و در کشور  بومی‌سازی شده است. از سوی دیگر، برای غلبه بر چالش‌های انتقال ایمن و مؤثر ژن، از یک نانوحامل پپتیدی چندکاره به نام MiRGD استفاده شد.

این پژوهشگر افزود: نانوپپتید MiRGD یک حامل هوشمند و چندمنظوره است که به‌صورت ماژولار طراحی شده و شامل توالی‌های عملکردی برای فشرده‌سازی و حفاظت از DNA، تسهیل ورود به سلول، انتقال به هسته و هدف‌گیری اختصاصی بافت توموری است. استفاده از این نانوپپتید امکان انتقال هدفمند ژن htsFLT01 به سلول‌های سرطانی را با سمیت پایین و کارایی بالاتر نسبت به حامل‌های متداول فراهم کرد.

خوش‌اندام در پایان خاطرنشان کرد: در این تحقیق، عملکرد نانوکمپلکس htsFLT01/MiRGD به‌صورت هم‌زمان در شرایط آزمایشگاه (in vitro) در لاین‌های سلولی سرطان پستان انسانی و همچنین در شرایط بافت زنده (in vivo) در مدل موشی سرطان پستان مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که این نانوکمپلکس قادر است با مهار مسیرهای رگ‌زایی، مهاجرت و التهاب و همچنین القای مسیرهای آپوپتوز، رشد تومور را به‌طور مؤثری کاهش دهد.

با توجه به نتایج‌امیدوارکننده پیش‌بالینی، این راهبرد می‌تواند در آینده، پس از انجام مطالعات تکمیلی در مدل‌های پیشرفته‌تر مانند پریمات‌های غیرانسانی، به‌تنهایی یا در ترکیب با درمان‌های شیمی‌درمانی، مورد بررسی‌های بیشتر قرار گیرد.