کشف جرم مرموزی در کهکشان راه شیری که هر ۶۲ دقیقه یک‌بار سیگنال رادیویی می‌فرستاد
ستاره‌شناسان جرمی ناشناخته را در کهکشان راه شیری شناسایی کرده‌اند که هر ۶۲.۲ دقیقه دو پالس قدرتمند امواج رادیویی منتشر می‌کرد، اما پس از مدتی ناپدید شد؛ کشفی که می‌تواند سرنخ‌های تازه‌ای درباره ماهیت اجرام رادیویی ناشناخته در کیهان ارائه دهد.
به گزارش سیناپرس، گروهی از پژوهشگران با بررسی داده‌های تلسکوپ‌های رادیویی، جرمی مرموز را شناسایی کرده‌اند که در بازه‌های زمانی منظم، سیگنال‌های رادیویی قدرتمندی منتشر می‌کرد و سپس برای مدتی طولانی خاموش می‌شد. این جرم که با نام LPT J1555−۵۶۳۱ شناخته می‌شود، هر ۶۲.۲ دقیقه یک چرخه انتشار سیگنال داشت، اما تاکنون در رصدهای بعدی دوباره مشاهده نشده است.
این کشف به دسته‌ای از اجرام نجومی موسوم به «گذرای بلنددوره» (Long-Period Transients) یا LPT تعلق دارد؛ اجرامی ناشناخته که پالس‌های درخشان امواج رادیویی را با فاصله‌های زمانی طولانی و نسبتاً منظم منتشر می‌کنند. این دسته از منابع رادیویی تنها طی سال‌های اخیر مورد توجه جدی ستاره‌شناسان قرار گرفته و تاکنون حدود ۱۲ نمونه از آنها در کهکشان راه شیری شناسایی شده است.
نخستین نشانه‌های این پدیده به سپتامبر ۲۰۰۲ بازمی‌گردد؛ زمانی که پنج فوران قدرتمند امواج رادیویی با فاصله‌های دقیق ۷۷ دقیقه‌ای از مرکز کهکشان راه شیری دریافت شد. اسکات هایمن، ستاره‌شناس کالج سوئیت بریار، این سیگنال‌ها را ثبت کرد، اما با وجود سال‌ها جست‌وجو نتوانست نمونه مشابهی پیدا کند.
حدود دو دهه بعد، هنگام بررسی داده‌های آرشیوی تلسکوپ رادیویی MeerKAT، بار دیگر سیگنالی غیرمعمول توجه پژوهشگران را جلب کرد. این منبع در ابتدا ویژگی‌هایی شبیه تپ‌اخترها داشت، اما فاصله زمانی بسیار طولانی میان پالس‌های آن، احتمال تعلقش به گروه گذراهای بلنددوره را مطرح کرد.
بررسی داده‌های تلسکوپ ASKAP که در همان روز منطقه موردنظر را به مدت ۱۰ ساعت رصد کرده بود، دوره تناوب ۶۲ دقیقه‌ای این جرم را تأیید کرد.ویژگی عجیب‌تر این جرم آن بود که برخلاف انتظار، در هر چرخه تنها یک فوران رادیویی منتشر نمی‌کرد، بلکه دو پالس مجزا داشت؛ یکی طولانی‌تر و دیگری کوتاه‌تر. با وجود تفاوت در مدت انتشار، هر دو پالس تقریباً به یک اوج شدت روشنایی می‌رسیدند.
همچنین بررسی قطبش دایره‌ای امواج نشان داد دو پالس در جهت‌های مخالف قطبیده شده‌اند؛ به این معنا که جهت چرخش میدان الکتریکی امواج رادیویی در آنها متفاوت بوده است.
به گفته اسکات هایمن، این ویژگی‌ها نشان می‌دهد تابش احتمالاً از نواحی نزدیک به هر دو قطب مغناطیسی جرم سرچشمه می‌گیرد و محورهای چرخش و میدان مغناطیسی آن تقریباً بر یکدیگر عمود هستند.با این حال، فاصله زاویه‌ای میان دو پالس ۱۶۵.۴ درجه اندازه‌گیری شد؛ درحالی‌که در یک میدان مغناطیسی دوقطبی ساده انتظار می‌رود این فاصله حدود ۱۸۰ درجه باشد. پژوهشگران این اختلاف را نشانه‌ای از ساختار پیچیده‌تر میدان مغناطیسی این جرم می‌دانند.
ماهیت اجرام مرموز همچنان ناشناخته است
ستاره‌شناسان تاکنون سه احتمال اصلی را برای توضیح ماهیت گذراهای بلنددوره مطرح کرده‌اند: تپ‌اخترها، مگنتارها و کوتوله‌های سفید.تپ‌اخترها ستاره‌های نوترونی با چرخش سریع هستند که پرتوهای رادیویی خود را مانند نور فانوس دریایی در فضا منتشر می‌کنند. مگنتارها نیز نوعی ستاره نوترونی با میدان مغناطیسی بسیار قدرتمند هستند که می‌توانند فوران‌های شدید تابشی ایجاد کنند.
با این حال، فاصله زمانی طولانی میان پالس‌های اجرام LPT با رفتار معمول تپ‌اخترها و مگنتارها سازگاری کاملی ندارد. از سوی دیگر، کوتوله‌های سفید به دلیل اندازه بزرگ‌تر و امکان چرخش آهسته‌تر، گزینه دیگری برای توضیح این پدیده هستند. برخی از اجرام این دسته نیز با سامانه‌های دوتایی کوتوله سفید ارتباط داشته‌اند.
پژوهشگران احتمال می‌دهند همه گذراهای بلنددوره منشأ یکسانی نداشته باشند و سازوکارهای فیزیکی متفاوتی در تولید سیگنال‌های آنها نقش داشته باشد.یکی دیگر از معماهای این اجرام، خاموش‌شدن ناگهانی آنها پس از انتشار پالس‌های منظم است. بیشتر نمونه‌های شناسایی‌شده تاکنون دوباره رصد نشده‌اند، هرچند برخی از آنها پس از دوره‌ای سکوت، فعالیت خود را از سر گرفته‌اند.
محققان احتمال می‌دهند تغییرات در مگنتوسفر، یعنی ناحیه پیرامون جرم که میدان مغناطیسی آن بر آن تسلط دارد، در این رفتار نقش داشته باشد. با این حال، برای شناسایی سازوکار دقیق این پدیده به نمونه‌های بیشتری نیاز است.این پژوهش در مجله علمی The Astrophysical Journal منتشر شده است.
