نفس‌کشیدن در هوای آلوده؛ تهدیدی خاموش برای ریه
یافته های جدید پژوهشگران نشان می دهد آلودگی هوای کلان‌شهرها تنها به روزهای بحرانی محدود نمی‌شود. تنفس مداوم ذرات ریز معلق در طول سال‌ها می‌تواند خطر ابتلا به سرطان ریه را حتی در افرادی که هرگز سیگار نکشیده‌اند افزایش دهد. این موضوع نیازمند توجه جدی به سلامت عمومی و اقدامات پیشگیرانه در سطح شهری است.
به گزارش سیناپرس، این روزها مجددا بحث آلودگی هوا و خطرات ناشی از آن مطرح شده و در این شرایط پژوهشگران دریافتند سال‌ها تنفس هوای آلوده در کلان‌شهرهای دارای آلودگی هوا می‌تواند خطر ابتلا به سرطان ریه را حتی در میان افراد غیرسیگاری افزایش دهد.
در محیط‌هایی که تنفس هوای بیرون به معنای استنشاق میلیون‌ها ذره ریز است، این پرسش مطرح می‌شود که پس از سال‌ها مواجهه با آلودگی، چه بر سر ریه‌ها می‌آید؟ این نگرانی تنها به روزهایی که شاخص کیفیت هوا به سطح بسیار ناسالم می‌رسد محدود نیست. دغدغه اصلی، تنفس مداوم هوای آلوده روزبه‌روز و سال‌به‌سال ، گاه بدون آنکه فرد از میزان واقعی مواجهه ریه‌های خود آگاه باشد است.
برای افراد غیرسیگاری این موضوع اهمیت ویژه‌ای دارد. سیگار همچنان یکی از عوامل خطر اصلی سرطان ریه به شمار می‌رود، اما تنها عامل نیست. آلودگی محیطی اکنون به‌عنوان یک عامل سرطان‌زا شناخته شده و آثار آن فراتر از تیترهای خبری آلودگی زمستانی باید مورد توجه قرار گیرد.
دکتر ساچیتا پال (Sachita Pal)، متخصص آنکولوژی پزشکی مرکز مراقبت سرطان MOC، در این رابطه می‌گوید: «یکی از پرسش‌هایی که بیش از پیش در گفت‌وگوهای مربوط به سرطان ریه با آن روبه‌رو می‌شوم این است که آیا فردی که هرگز سیگار نکشیده می‌تواند به این بیماری مبتلا شود یا خیر؟ پاسخ به این سوال مثبت است. سیگار یکی از قوی‌ترین عوامل خطر باقی می‌ماند، اما همه تشخیص‌های سرطان ریه را توضیح نمی‌دهد و مواجهه محیطی، از جمله مواجهه طولانی‌مدت با هوای آلوده، بخش مهمی از این بحث است.»
باید توجه داشت ارتباط میان آلودگی هوای بیرون و سرطان صرفاً یک نگرانی نظری نیست. در سال ۲۰۱۳، آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (International Agency for Research on Cancer) وابسته به سازمان بهداشت جهانی، آلودگی هوای بیرون و ذرات معلق را به‌عنوان مواد سرطان‌زا برای انسان (گروه ۱) طبقه‌بندی کرد. بررسی این آژانس نشان داد که سرطان ریه بیش از سایر انواع سرطان با آلودگی هوای بیرون مرتبط است. البته این مساله به معنای آن نیست که هر فردی که در معرض هوای آلوده قرار می‌گیرد به سرطان مبتلا خواهد شد، بلکه به این معناست که مواجهه طولانی‌مدت می‌تواند خطر را در سطح جمعیت افزایش دهد، از جمله در میان افرادی که هرگز سیگار نکشیده‌اند.
ذرات معلق ریز با قطر ۲٫۵ میکرومتر یا کمتر (PM2.۵) ذرات بسیار ریزی هستند که اندازه آن‌ها حدود یک‌سی‌ام ضخامت یک تار موی انسان است. این ذرات می‌توانند مخلوطی از مواد مضر ناشی از اگزوز خودروها، انتشارات صنعتی، گرد و غبار ساختمانی، سوخت‌های سوزانده‌شده و منابع دیگر باشند. دکتر پال توضیح می‌دهد: «ذرات PM2.۵ به‌ویژه مضر هستند زیرا به اندازه کافی کوچک‌اند که بتوانند به عمق ریه‌ها نفوذ کرده و به کیسه‌های هوایی ظریفی برسند که اکسیژن از آن‌ها وارد جریان خون می‌شود.
این ذرات همراه با سایر آلاینده‌ها، می‌توانند التهاب، استرس اکسیداتیو (وضعیتی که مولکول‌های واکنش‌پذیر مضر بر توانایی بدن در خنثی‌سازی آن‌ها غلبه می‌کنند) و آسیب مکرر به بافت ریه را ایجاد کنند.» هنگامی که این فرآیند در مدت طولانی ادامه یابد، می‌تواند به سلول‌ها و دی ان ای آن‌ها آسیب برساند. التهاب پایدار و آسیب مکرر بافتی همچنین ممکن است بر نحوه رشد و ترمیم سلول‌ها تأثیر بگذارد. سازوکارهای دفاعی طبیعی بدن به‌طور مداوم برای پاک‌سازی ذرات استنشاق‌شده فعالیت می‌کنند، اما مواجهه طولانی‌مدت این سامانه‌ها را تحت فشار مداوم قرار می‌دهد.
بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت، آلودگی هوای محیط بیرون در سال ۲۰۱۹ حدود ۴٫۲ میلیون مرگ زودهنگام در سراسر جهان را به همراه داشته است. این مرگ‌ها با مواجهه با ذرات ریز معلق مرتبط بوده و علل اصلی آن‌ها شامل بیماری‌های قلبی‌عروقی، بیماری‌های تنفسی و سرطان ریه بوده است.
در این میان باید توجه داشت همه ساکنان این شهرها با میزان یکسانی از آلودگی روبه‌رو نیستند. افرادی که ساعات طولانی در فضای باز و ترافیک سپری کرده، در کارگاه‌های ساختمانی کار می‌کنند یا در نزدیکی جاده‌های پرتردد زندگی می‌کنند، ممکن است آلاینده‌های بیشتری نسبت به کسانی که بیشتر روز را در فضای بسته می‌گذرانند استنشاق کنند.
در این میان علائمی که نباید نادیده گرفته شوند شامل سرفه مداوم که بهبود نمی‌یابد، خون در خلط، تنگی نفس بدون علت مشخص، درد قفسه سینه، کاهش وزن بی‌دلیل یا تب مداوم است. در صورت تداوم، تشدید پیشرونده یا ظهور این علائم بدون توضیح آشکار، باید سریعا به پزشک مراجعه کنید. با این حال، دکتر پال هشدار می‌دهد که نباید فرض کرد همه ساکنان شهرهای آلوده نیاز به سی‌تی‌اسکن روتین دارند. غربالگری سرطان ریه باید بر اساس خطر فردی و ارزیابی بالینی انجام شود.
در خاتمه یادآور می شود کاهش مواجهه فردی برای کم شدن خطر سرطان ریه مفید است، اما اقدامات شخصی نمی‌تواند خطرات زندگی در محیطی با آلودگی بالا را به‌طور کامل از میان ببرد. توسعه حمل‌ونقل عمومی پاک‌تر، کنترل سخت‌گیرانه‌تر انتشارات صنعتی، مدیریت گرد و غبار در کارگاه‌های ساختمانی و مدیریت بهتر پسماند شهری برای کاهش آلودگی ضروری است زیرا آثار مواجهه طولانی‌مدت با آلودگی به‌تدریج ظاهر می‌شوند. اگرچه هیچ دوره آلودگی منفردی را نمی‌توان مسئول تشخیص سرطان در یک فرد دانست، سال‌ها مواجهه یک نگرانی واقعی بهداشت عمومی است. برای افراد غیرسیگاری نیز هوای پاک صرفاً به معنای اجتناب از سرفه یا سوزش چشم در زمستان محسوب نشده و بخشی از حفاظت از ریه‌ها در طول یک عمر است.
