راز فسیل کودک تاونگ؛
مسیر تکامل انسان درهم‌تنیده است نه خط مستقیم
کشف فسیل موسوم به کودک تاونگ بیش از یک قرن پیش، مسیر درک ما از ریشه‌های آفریقایی بشر را تغییر داد. اکنون پژوهشی تازه نشان می‌دهد که این فسیل نه تنها سن دقیق‌تری دارد، بلکه حاکی از پیچیدگی بسیار بیشتر درخت تکاملی انسان در برابر تغییرات اقلیمی میلیون‌ها ساله است و تصویر ساده‌انگارانه پیشین را به چالش می‌کشد.
به گزارش سیناپرس، کودک تاونگ (Taung Child) که حدود سه میلیون سال قدمت دارد، نشان می‌دهد درخت خانوادگی انسان‌ها بیشتر به بوته‌ای درهم‌تنیده شباهت دارد تا تنه‌ای مستقیم و منظم. این فسیل مشهور که یک قرن پیش به‌طور اتفاقی در جریان عملیات انفجار در یک معدن آهک در آفریقای جنوبی کشف شد، نخستین مدرک ملموسی بود که ریشه‌های بشریت را در قاره آفریقا نشان می‌داد. نتایج مطالعه‌ای جدید که در نشریه ان‌پی‌جی پالئواکوسیستمز (npj Palaeoecosystems) منتشر شده، سن این فسیل را بین ۲٫۹۶ تا ۳٫۰۳ میلیون سال برآورد کرده و پرسش‌های تازه‌ای درباره تنوع خویشاوندان باستانی ما مطرح ساخته است.
در این تحقیقات، تیمی بین‌المللی به رهبری دانشگاه بروکسل (Vrije Universiteit Brussel) استدلال می‌کند که درخت خانوادگی انسان در جنوب آفریقا پیچیده‌تر از آن بوده که پیش‌تر تصور می‌شد. پژوهشگران معتقدند برخی فسیل‌هایی که تاکنون به‌عنوان استرالوپیتکوس آفریقانوس (Australopithecus africanus) طبقه‌بندی می‌شدند، ممکن است نماینده گونه‌های کاملاً متفاوتی باشند. گابریله ماکو (Gabriele Macho)، نویسنده اصلی مطالعه و استاد گروه باستان‌شناسی این دانشگاه، در این رابطه اعلام کرد: «بیش از صد سال فرض می‌کردیم کودک تاونگ تنها یکی از فسیل‌های مشابه آن دوره است. یافته‌های ما این تصور را زیر و رو می‌کند. درخت خانوادگی انسان تنه‌ای منظم و مستقیم نبود؛ بلکه بوته‌ای آشفته و درهم‌تنیده بود که تحت تأثیر تغییرات اقلیمی شکل گرفته است.»
استرالوپیتکوس آفریقانوس (Australopithecus africanus)، گونه‌ای منقرض‌شده از هومینین‌ها به معنای «میمون جنوبی آفریقا»، نخستین‌بار در سال ۱۹۲۴ با کشف فسیل کودک تاونگ در آفریقای جنوبی شناسایی شد و حدود ۳٫۳ تا ۲٫۱ میلیون سال پیش در این منطقه می‌زیسته است؛ این موجود دوپا بود اما توانایی بالا رفتن از درختان را نیز داشت، مغزی کوچک در حدود ۴۵۰ سانتی‌متر مکعب، قدی حدود ۱۱۵ تا ۱۳۸ سانتی‌متر و رژیم غذایی متنوع گیاهی داشت و نقش مهمی در اثبات خاستگاه آفریقایی بشر ایفا کرد، هرچند مطالعات تازه نشان می‌دهد که بسیاری از فسیل‌های منسوب به آن ممکن است گونه‌های متمایز دیگری باشند و درخت تکاملی انسان در آن دوره پیچیده‌تر از تصور پیشین بوده است.
کشف کودک تاونگ در سال ۱۹۲۴ نقطه‌عطفی در دیرین‌انسان‌شناسی (علم مطالعه انسان‌های باستانی از طریق فسیل‌ها) به‌شمار می‌رود. این فسیل که به‌عنوان نمونه شاخص گونه استرالوپیتکوس آفریقانوس شناخته شد، آفریقا را به‌عنوان زادگاه تکامل انسان تثبیت کرد و جست‌وجو برای بقایای هومینین‌ها (نیاکان انسان و خویشاوندان نزدیک او) را در سراسر قاره گسترش داد. با وجود کشف فسیل‌های فراوان پس از آن، جایگاه دقیق کودک تاونگ در تاریخ تکاملی همچنان مبهم مانده بود. پژوهشگران تأکید می‌کنند که این فسیل تنها نمونه‌ای است که می‌توان با اطمینان آن را استرالوپیتکوس آفریقانوس دانست؛ زیرا معیارهای روشنی برای طبقه‌بندی سایر نمونه‌ها هرگز تعریف نشده بود.
برای روشن شدن موضوع، پژوهشگران ساختار دندان‌های این فسیل را بررسی کرده و الگوی رشد مغز و دندان‌ها را در طول دوران زندگی افراد مقایسه نمودند. نتایج نشان داد که چندین فسیل بالغ که به‌طور سنتی در گروه استرالوپیتکوس آفریقانوس قرار می‌گرفتند، الگوی رشدی مشابه کودک تاونگ ندارند.
علت این تنوع غیرمنتظره را می‌توان در تغییرات مداوم اقلیم جنوب آفریقا جست‌وجو کرد. میلیون‌ها سال پیش، نوسان‌های پی‌درپی میان شرایط مرطوب‌تر و خشک‌تر، چشم‌انداز منطقه را دگرگون می‌ساخت و زیستگاه‌ها را گسترش یا محدود می‌کرد. جمعیت‌های هومینین که این محیط‌های متغیر را دنبال می‌کردند، گاه از یکدیگر جدا می‌افتادند، به‌تدریج از هم فاصله می‌گرفتند و با محیط‌های متفاوت سازگار می‌شدند. در مواقع دیگر، این جمعیت‌ها دوباره با هم برخورد می‌کردند، آمیخته می‌شدند و مواد ژنتیکی را مبادله می‌نمودند. جنوب آفریقا به‌دلیل قرار گرفتن در مرز اکوسیستم‌های گرمسیری و معتدل، محیطی بسیار مناسب برای چنین آمیختگی تکاملی فراهم می‌آورد.
شواهد حاصل از گرده‌های فسیل‌شده نیز نشان می‌دهد که کودک تاونگ در محیطی بسیار مرطوب‌تر و جنگلی‌تر از آفریقای جنوبی امروزی رشد کرده است. برخی گونه‌های درختی شناسایی‌شده در این شواهد، امروز صدها کیلومتر دورتر در شمال‌شرق منطقه یافت می‌شوند.
این یافته‌ها به بحث دیرینه‌ای درباره وجود گونه‌های متعدد هومینین در جنوب آفریقا طی دوره پلیو-پلیستوسن (دوره‌ای که از حدود ۵٫۳ میلیون تا ۱۱ هزار سال پیش را در بر می‌گیرد)، به‌ویژه در اطراف استرک‌فونتین و ماکاپانسگات (Makapansgat)، دامن می‌زند. بنابراین استرالوپیتکوس آفریقانوس ممکن است گروهی بسیار کمتر مشخص از آن چیزی باشد که دانشمندان پیش‌تر فرض می‌کردند و تغییرات اندازه جمعیت‌ها، انزوا و آمیختگی می‌تواند تفاوت‌های قابل‌توجهی را که در فسیل‌های این دوره دیده می‌شود توضیح دهد.
در مجموع، این یافته ها به روشنی نشان می دهد تکامل انسان یک خط مستقیم به صورت مسیری سرراست از یک گونه به گونه بعدی نبود. بلکه فرآیندی بسیار پرآشوب بود که در آن جمعیت‌ها از هم جدا می‌شدند، دوباره به هم می‌پیوستند و هم‌زمان با دگرگونی محیط‌شان سازگار می‌گشتند.
