رویدادی بی‌سابقه در اخترشناسی؛
ثبت دو فوران متفاوت پرتو گاما با فاصله چهار دقیقه
اخترشناسان از شناسایی دو فوران پرتو گاما با ماهیت متفاوت خبر داده‌اند که تنها چهار دقیقه با یکدیگر فاصله داشته‌اند. این رویداد کم‌سابقه که حدود ۵.۵ میلیارد سال پیش رخ داده، پرسش‌های تازه‌ای درباره منشأ و طبقه‌بندی انفجارهای پرانرژی کیهانی مطرح کرده است.
به گزارش سیناپرس، فوران‌های پرتو گاما از پرانرژی‌ترین رویدادهای شناخته‌شده در جهان هستند که در مدت‌زمانی کوتاه، مقادیر عظیمی انرژی به شکل پرتو گاما آزاد می‌کنند. این انفجارها معمولاً بر اساس مدت‌زمان وقوع به دو گروه کوتاه‌مدت و بلندمدت تقسیم می‌شوند؛ دسته‌بندی‌ای که به تفاوت در منشأ احتمالی آن‌ها نیز مربوط است.
فوران‌های کوتاه‌مدت که کمتر از دو ثانیه طول می‌کشند، معمولاً با برخورد و ادغام اجرام فشرده‌ای مانند ستاره‌های نوترونی و سیاه‌چاله‌ها مرتبط هستند. در مقابل، فوران‌های بلندمدت که بیش از دو ثانیه ادامه دارند، اغلب هنگام فروپاشی هسته ستاره‌های پرجرم و وقوع ابرنواخترها شکل می‌گیرند.
اما رویداد تازه‌ای که با نام GRB 160425A ثبت شده، این الگوی معمول را به چالش کشیده است؛ زیرا دو فوران با ویژگی‌های متفاوت، تنها چهار دقیقه پس از یکدیگر در یک ناحیه از آسمان رخ داده‌اند.
دو انفجار با منشأهای متفاوت
این رویداد در ۲۵ آوریل ۲۰۱۶ توسط رصدخانه فضایی نیل گرلز سوئیفت شناسایی شد. بررسی داده‌ها نشان داد فوران نخست، موسوم به G1، تنها ۱.۷ ثانیه طول کشیده و ویژگی‌های آن با ادغام اجرام فشرده سازگار است.چهار دقیقه بعد، فوران دوم با نام G2 ثبت شد که حدود ۵۱.۲ ثانیه ادامه داشت و ویژگی‌های آن به انفجار ناشی از فروپاشی یک ستاره پرجرم شباهت داشت.
نور حاصل از این دو فوران برای رسیدن به زمین حدود ۵.۵ میلیارد سال در راه بوده است؛ بنابراین این رویدادها مدت‌ها پیش از شکل‌گیری منظومه شمسی اتفاق افتاده‌اند.
بین ژانگ، اخترفیزیکدان دانشگاه هنگ‌کنگ و نویسنده مسئول پژوهش، می‌گوید احتمال دارد این دو فوران در اصل مستقل از یکدیگر باشند، اما احتمال وقوع تصادفی آن‌ها در یک جهت و با فاصله زمانی بسیار کوتاه آن‌قدر کم است که باید منشأ مشترک آن‌ها را نیز در نظر گرفت.
پنج احتمال برای توضیح یک معمای کیهانی
پژوهشگران پنج سناریوی احتمالی برای توضیح این پدیده مطرح کرده‌اند. یکی از فرضیه‌ها این است که دو فوران در دو کهکشان متفاوت و به‌صورت تصادفی در یک بازه زمانی کوتاه رخ داده باشند. احتمال چنین هم‌زمانی‌ای بسیار ناچیز برآورد شده است.
احتمال دیگر، وقوع هر دو انفجار در یک کهکشان اما در دو موقعیت متفاوت است. فرضیه‌های دیگر نیز به شکل‌های نادری از فوران‌های کوتاه یا بلندمدت مربوط می‌شوند؛ از جمله اینکه انفجار نخست مرحله‌ای مقدماتی از فروپاشی یک ستاره پرجرم بوده باشد.
در نهایت، پژوهشگران احتمال وجود یک سامانه پیچیده از اجرام آسمانی را نیز مطرح کرده‌اند که ممکن است سازوکاری ناشناخته، دو فوران متفاوت را به یکدیگر مرتبط کرده باشد.بااین‌حال، هیچ‌یک از این توضیحات هنوز نتوانسته است تمام ویژگی‌های مشاهده‌شده را به‌طور کامل توجیه کند.
ژانگ تأکید می‌کند که هر پنج سناریو با دشواری‌های جدی روبه‌رو هستند و این رویداد حتی برای پژوهشگری با بیش از دو دهه تجربه در مطالعه فوران‌های پرتو گاما نیز معمایی پیچیده به شمار می‌رود.
نتایج این پژوهش در مجله Nature Astronomy منتشر شده است و می‌تواند به بازنگری در درک دانشمندان از منشأ و سازوکار فوران‌های پرتو گاما کمک کند.
