از خانه تا جامعه؛ تبیین نقش زنان در ترویج فرهنگ مطالعه
دکتر زهرا حسین‌نژاد عضو هیئت علمی و مشاور امور بانوان دانشگاه علم و فرهنگ، در یکی از نشست‌های فرهنگی سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، با موضوع «زن، کتاب، هنر: از خانه تا جامعه؛ نقش زنان در ترویج کتاب‌خوانی در خانواده و فضاهای اجتماعی» سخنرانی کرد.
به گزارش سیناپرس، حسین‌نژاد در این نشست با تأکید بر نقش محوری زنان در شکل‌گیری و گسترش فرهنگ مطالعه، کتاب‌خوانی را فراتر از یک فعالیت فردی و سرگرمی دانست و آن را یکی از شاخص‌های توسعه فرهنگی و سرمایه اجتماعی جوامع معرفی کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با طرح این پرسش که «آخرین کتابی که در خانه شما دست‌به‌دست شد، چه کسی آن را آورد؟» به نقش زنان، به‌ویژه مادران، در ورود کتاب به فضای خانواده اشاره کرد و این نقش را ظرفیتی مهم برای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی دانست.
عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ با ارائه مدلی سه‌سطحی برای تحلیل نقش زنان در ترویج کتاب‌خوانی، به تبیین این موضوع از منظر یادگیری اجتماعی، سرمایه فرهنگی و توانمندسازی زنان پرداخت. وی در این چارچوب، مادران را از مهم‌ترین الگوهای رفتاری کودکان در شکل‌گیری عادت مطالعه معرفی کرد و بر اهمیت خواندن مشترک، انتخاب کتاب متناسب با سن کودک، الگوسازی رفتاری و ایجاد برنامه منظم مطالعه در خانواده تأکید کرد.
مشاور امور بانوان دانشگاه علم و فرهنگ همچنین با اشاره به برخی شواهد و داده‌های پژوهشی، میراث فرهنگی خانواده و تجربه کتاب‌خوانی در دوران کودکی را از عوامل مؤثر بر استمرار عادت مطالعه در بزرگسالی برشمرد و خاطرنشان کرد که ترویج کتاب‌خوانی در میان مادران نباید صرفاً به زنان تحصیل‌کرده محدود شود؛ چراکه مادران با سطوح مختلف سواد نیز می‌توانند از طریق قصه‌گویی، روایت شفاهی و ابزارهای تصویری در شکل‌گیری علاقه کودکان به کتاب نقش‌آفرین باشند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، به جایگاه زنان در عرصه تولید و نشر کتاب پرداخت و با اشاره به افزایش سهم زنان در نویسندگی و ترجمه، این روند را نشانه تحول در نقش زنان از مصرف‌کنندگان محصولات فرهنگی به تولیدکنندگان و کنشگران فعال فرهنگی دانست. همچنین نقش زنان در حوزه‌های نویسندگی، ترجمه، نشر، کتابداری و ادبیات کودک و نوجوان مورد توجه قرار گرفت.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ، هنر را یکی از مهم‌ترین مسیرهای ورود مخاطبان به جهان کتاب دانست و به ظرفیت‌هایی همچون قصه‌گویی، بلندخوانی، نمایش خلاق و فعالیت‌های هنری مشارکتی در ترویج فرهنگ مطالعه اشاره کرد. به گفته وی، پیوند میان کتاب و هنر می‌تواند ضمن افزایش جذابیت تجربه مطالعه، زمینه مشارکت بیشتر زنان در فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی را فراهم کند.
حسین‌نژاد همچنین با اشاره به موانع اقتصادی، نهادی، فرهنگی و رسانه‌ای در مسیر ترویج کتاب‌خوانی، برخی محدودیت‌های جنسیتی از جمله دوگانگی مسئولیت‌های شغلی و خانوادگی، محدودیت زمان مطالعه زنان و نابرابری فرصت‌ها در حرفه‌های فرهنگی را مورد بررسی قرار داد.
وی در ادامه، مجموعه‌ای از راهکارها را برای تقویت فرهنگ مطالعه در خانواده و جامعه پیشنهاد کرد که از جمله آن‌ها می‌توان به آموزش والدین در زمینه خواندن مشترک، ترویج کتاب‌خوانی خانوادگی، مشارکت بیشتر پدران در مطالعه با کودکان، تشکیل «شبکه ملی مادران کتاب‌یار»، حمایت از ناشران زن، توانمندسازی کتابداران و توسعه برنامه‌های هنری کتاب‌محور اشاره کرد.
مشاور امور بانوان دانشگاه علم و فرهنگ در جمع‌بندی سخنان خود، زنان را حلقه واسط میان خانواده و جامعه در زنجیره ترویج کتاب‌خوانی دانست و بر ضرورت حرکت از مفهوم «زن کتاب‌خوان» به سوی «زن کنشگر فرهنگی» تأکید کرد.
وی با بیان اینکه سرمایه‌گذاری بر توانمندی‌های فرهنگی زنان، سرمایه‌گذاری بر نسل‌های آینده کتاب‌خوان است، بر ضرورت توجه به نقش زنان در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی و طراحی برنامه‌های پایدار برای توسعه فرهنگ مطالعه تأکید کرد.
این نشست در راستای توجه به پیوند میان زنان، کتاب و هنر و بررسی ظرفیت‌های خانواده و فضاهای اجتماعی در گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی برگزار شد.
