راز قدمت غیرعادی اسکلت‌های مدفون در صومعه‌های دانمارک فاش شد
پژوهشگران با بررسی بقایای انسانی در صومعه‌های قرون وسطایی دانمارک دریافتند: مصرف ماهی‌های آب شیرین می‌تواند نتایج تاریخ‌گذاری رادیوکربن استخوان‌ها را تا صدها سال قدیمی‌تر از سن واقعی نشان دهد؛ یافته‌ای که ضرورت بازنگری در روش‌های تعیین قدمت بقایای انسانی را مطرح می‌کند.
به گزارش سیناپرس، بررسی اسکلت‌های کشف‌شده در چند صومعه تاریخی دانمارک، دانشمندان را با معمایی غیرمنتظره روبه‌رو کرده است؛ برخی از این بقایا بر اساس آزمایش‌های علمی، متعلق به چند دهه یا حتی چند قرن پیش از زمان ساخت بناهایی هستند که در آنها یا اطرافشان دفن شده‌اند.
پژوهشگران دانشگاه جنوب دانمارک و مرکز تحقیقات ایزوتوپی این کشور، پس از بررسی این اختلاف زمانی دریافتند که رژیم غذایی افراد، به‌ویژه مصرف ماهی‌های آب شیرین، می‌تواند نتایج تاریخ‌گذاری رادیوکربن را به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر قرار دهد.
تاریخ‌گذاری رادیوکربن یکی از روش‌های رایج برای تعیین قدمت بقایای باستان‌شناختی است که بر اساس اندازه‌گیری میزان ایزوتوپ کربن ۱۴ در مواد آلی انجام می‌شود. این ایزوتوپ در اثر برخورد پرتوهای کیهانی با نیتروژن موجود در جو زمین تولید می‌شود و سپس از طریق گیاهان وارد زنجیره غذایی حیوانات و انسان‌ها می‌شود.
پس از مرگ موجود زنده، ورود کربن جدید به بدن متوقف می‌شود و میزان کربن ۱۴ به‌تدریج بر اثر واپاشی رادیواکتیو کاهش می‌یابد. دانشمندان با اندازه‌گیری مقدار باقی‌مانده این ایزوتوپ و مقایسه آن با مقادیر شناخته‌شده تاریخی، سن بقایای زیستی را تخمین می‌زنند.
با این حال، این روش در افرادی که بخش زیادی از غذای خود را از منابع آبزی تأمین می‌کنند، ممکن است نتایج نادرستی ارائه دهد؛ پدیده‌ای که به «اثر مخزن» (Reservoir Effect) معروف است.
آب رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و اقیانوس‌ها ممکن است به دلیل وجود کربن قدیمی محلول، مقادیر متفاوتی از کربن ۱۴ نسبت به جو داشته باشند. برای مثال، آب برخی رودخانه‌ها می‌تواند حدود ۱۵ درصد کربن ۱۴ کمتری نسبت به جو داشته باشد. در نتیجه، مصرف ماهی‌های این منابع باعث می‌شود استخوان‌های انسان حاوی کربن ۱۴ کمتری باشند و در آزمایش‌ها قدیمی‌تر از سن واقعی خود به نظر برسند.
کاره لوند راسموسن، باستان‌سنج دانشگاه جنوب دانمارک، توضیح داد که در مواردی بسیار شدید، ماهی‌های رودخانه راین ممکن است تا یک‌هزار و ۳۰۰ سال قدیمی‌تر از موجودات خشکی‌زی هم‌دوره خود به نظر برسند. البته این اختلاف در منابع آب شیرین ثابت نیست و می‌تواند از صفر تا حدود یک‌هزار سال متغیر باشد.
محققان برای بررسی این مسئله، استخوان‌های ۲۷ فرد کشف‌شده در صومعه‌های قرون وسطایی دانمارک را آزمایش کردند. نتایج نشان داد قدمت شش نمونه به‌طور غیرعادی بیشتر از زمان ساخت بناهایی است که این افراد در آنها یا نزدیکی‌شان دفن شده بودند.
برای نمونه، قدمت یکی از اسکلت‌های کشف‌شده در شهر سوئندبورگ بین سال‌های ۱۱۰۰ تا ۱۱۵۵ میلادی تخمین زده شد؛ درحالی‌که صومعه محل دفن آن در سال ۱۲۳۶ ساخته شده بود. اسکلت دیگری در شهر ویبورگ نیز حداکثر متعلق به سال ۹۷۶ میلادی تشخیص داده شد؛ یعنی بیش از یک قرن پیش از ساخت صومعه در آن محل.
پژوهشگران معتقدند عادات غذایی مردم در قرون وسطی می‌تواند این اختلاف را توضیح دهد. در اروپای مسیحی آن دوران، مصرف گوشت در دوره روزه‌داری محدود بود، اما ماهی‌های آب شیرین به‌عنوان منبع غذایی مجاز شناخته می‌شدند و در برخی جوامع حتی ارزش و جایگاه ویژه‌ای داشتند.
برای تأیید این فرضیه، محققان میزان ایزوتوپ نیتروژن ۱۵ را نیز در نمونه‌های استخوانی اندازه‌گیری کردند. این ایزوتوپ معمولاً در اکوسیستم‌های آبزی فراوان‌تر است و بررسی‌ها نشان داد میزان آن در تمام نمونه‌های مورد مطالعه بالا بوده است؛ موضوعی که با مصرف قابل‌توجه منابع غذایی آبزی سازگاری دارد.
محققان هشدار می‌دهند این مشکل احتمالاً به دانمارک محدود نیست و ممکن است در بررسی بقایای انسانی در دیگر مناطق اروپا و جهان نیز وجود داشته باشد. آنها به نمونه‌ای از یک محوطه عصر حجر در منطقه بالکان اشاره می‌کنند که در آن استخوان‌های انسان با تیرهایی ساخته‌شده از استخوان حیوانات کشف شده‌اند، اما آزمایش‌ها قدمت استخوان‌های انسانی را تا ۵۰۰ سال بیشتر از تیرها نشان داده‌اند.
پژوهشگران تأکید می‌کنند باستان‌شناسان باید پیش از تعیین قدمت نهایی بقایای انسانی، احتمال تأثیر رژیم غذایی و اثر مخزن آب شیرین را بررسی کنند. اندازه‌گیری نیتروژن ۱۵ در استخوان‌ها، به‌ویژه بقایای متعلق به قرون وسطی، می‌تواند به شناسایی این مشکل کمک کند. در صورت مشاهده مقادیر بالا، استفاده از مدل‌های اصلاحی امکان محاسبه دقیق‌تر سن واقعی نمونه‌ها را فراهم می‌کند.
این مقاله پژوهشی در مجله علمی npj Heritage Science منتشر شده است.
