زنگ خطر در مریخ؛ دو فضاپیمای ناسا همزمان از کار افتادند!

دو مأموریت مهم ناسا در مریخ با مشکلات فنی مواجه شدهاند؛ کاوشگر «استقامت» به دلیل اختلال در سامانه ارتباطی و مدارگرد «مارس ادیسه» به دنبال نقص در یکی از چرخهای واکنشی، فعالیتهای علمی خود را متوقف کردهاند. ناسا امیدوار است هر دو فضاپیما تا پایان ماه نوامبر به شرایط عملیاتی بازگردند.
به گزارش سیناپرس، دو فضاپیمای ناسا که در حال مطالعه و بررسی سیاره سرخ هستند، به دلیل بروز نقصهای فنی ناچار به توقف فعالیتهای علمی خود شدهاند. کاوشگر مریخی «استقامت» (Perseverance) با اختلال در سامانه ارتباطی خود روبهرو شده و مدارگرد قدیمی «مارس ادیسه» (Mars Odyssey) نیز به دلیل خرابی یکی از چرخهای واکنشی، امکان ادامه مأموریتهای معمول خود را از دست داده است.
ناسا اعلام کرده است که گروههای عملیاتی در حال بررسی مشکلات این دو فضاپیما هستند و امیدوارند هر دو مأموریت تا پایان ماه نوامبر فعالیتهای خود را از سر بگیرند.
اختلال در سامانه ارتباطی کاوشگر استقامت
کاوشگر استقامت در فوریه سال ۲۰۲۱ در دهانه جیزرو (Jezero Crater) مریخ فرود آمد. مأموریت اصلی این ربات بررسی شرایط زیستپذیری این منطقه در گذشته و جمعآوری نمونههایی از سنگ و خاک مریخ برای انتقال احتمالی به زمین در آینده است.
این کاوشگر تاکنون دستاوردهای مهمی داشته است. بررسیهای آن نشان داده که دهانه جیزرو میلیاردها سال قبل میزبان دریاچهای بوده که احتمالاً شرایط مناسبی برای شکلگیری حیات داشته است.
استقامت همچنین ترکیبات آلی پیچیدهای را در سنگهای مریخی شناسایی کرده که برخی از آنها میتوانند نشانههای احتمالی حیات باشند. البته دانشمندان تأکید دارند که برای بررسی دقیق این فرضیه، انتقال نمونههای جمعآوریشده به زمین و انجام آزمایشهای پیشرفتهتر ضروری است.
این کاوشگر ششچرخ که ابعادی مشابه یک خودرو دارد، بهتازگی رکورد تازهای در مسافت پیمودهشده توسط وسایل نقلیه در خارج از زمین ثبت کرده و از رکورد قبلی یکی دیگر از کاوشگرهای ناسا عبور کرده است.
استقامت این رکورد را در ۱۱ اکتبر به ثبت رساند، اما تنها ۱۹ روز بعد، گروه مأموریت متوجه بروز اختلالی در سامانه ارتباطی آن شد. رادیوی اصلی UHF کاوشگر که وظیفه ارسال اطلاعات به زمین از طریق ماهوارههای مخابراتی مستقر در مدار مریخ را بر عهده دارد، دیگر سیگنالهای معمول موسوم به «ضربان قلب» (Heartbeat) را به رایانه اصلی ارسال نمیکرد.
این نقص بهصورت خودکار توسط خود کاوشگر شناسایی شد و سامانههای آن مطابق برنامهریزی قبلی واکنش نشان دادند. استقامت پس از بروز مشکل، رادیوی پشتیبان UHF را فعال کرد و وارد وضعیت محافظتی موسوم به «حالت ایمن» (Safe Mode) شد؛ حالتی که در آن سامانههای غیرضروری برای حفظ ایمنی فضاپیما خاموش میشوند.
تیم عملیاتی ناسا موفق شد کاوشگر را از این وضعیت خارج کند، اما بررسیهای بعدی مشکل دیگری را آشکار کرد. رادیوی پشتیبان نیز تنها با حدود نیمی از توان خروجی مورد انتظار خود کار میکرد. به همین دلیل، گروه مأموریت تصمیم گرفت استفاده از این رادیو را نیز متوقف کند.
در حال حاضر، استقامت از طریق آنتن پرقدرت خود و بدون کمک مدارگردهای مخابراتی مریخ، بهطور مستقیم با زمین ارتباط برقرار میکند و اطلاعاتش را به آنتنهای شبکه فضای دوردست ناسا (Deep Space Network) میفرستد.
این اختلال باعث شده انتشار تصاویر جدید کاوشگر نیز با وقفه مواجه شود؛ بهطوریکه از هفتم نوامبر تاکنون تصویر خام تازهای از مأموریت آن در وبسایت مربوطه منتشر نشده است. با این حال، ناسا اعلام کرده که جای نگرانی جدی وجود ندارد و تلاشها برای رفع مشکل ارتباطی ادامه دارد.
نقص فنی در مدارگرد قدیمی مارس ادیسه
دومین فضاپیمای ناسا که با مشکل فنی روبهرو شده، مدارگرد مارس ادیسه است؛ فضاپیمایی که سالها در مدار مریخ فعالیت کرده و نقش مهمی در انتقال اطلاعات کاوشگرهای مستقر بر سطح این سیاره به زمین دارد.
این مدارگرد برای حفظ جهتگیری و موقعیت خود در فضا به چهار چرخ واکنشی مجهز است. برای عملکرد صحیح سامانه کنترل وضعیت، دستکم سه چرخ از چهار چرخ باید فعال باشند. مارس ادیسه پیشتر نیز در سال ۲۰۱۳ یکی از چرخهای واکنشی خود را از دست داده بود.
مشکل جدید این فضاپیما در چهارم نوامبر بروز کرد و باعث شد مدارگرد وارد حالت ایمن شود. این وضعیت تا ششم نوامبر ادامه داشت و در این مدت، اعضای گروه مأموریت تلاش کردند علت اختلال را شناسایی و برطرف کنند.
تلاشهای مهندسان در مقطعی به نتیجه رسید و آنها توانستند با ارسال فرمان، چرخ معیوب را به حرکت درآورند. با این حال، با وجود خروج مارس ادیسه از حالت ایمن و گذشت حدود دو هفته از آن زمان، این فضاپیما هنوز فعالیتهای علمی و عملیات انتقال داده را از سر نگرفته است.
آیا مأموریت مارس ادیسه به پایان میرسد؟
یکی از نگرانیهای اصلی درباره مدارگرد مارس ادیسه، احتمال غیرقابلبازیابی بودن چرخ واکنشی آسیبدیده است. در صورت تأیید این موضوع، گروه مأموریت ممکن است ناچار شود برای کنترل جهتگیری فضاپیما به پیشرانههای آن متوسل شود.
با این حال، استفاده از این روش محدودیت مهمی دارد؛ زیرا سوخت هیدرازین باقیمانده در مدارگرد تنها برای یک یا دو ماه استفاده از پیشرانهها کافی است. بنابراین، اگر چرخ معیوب به شرایط عملیاتی بازنگردد، احتمال دارد عمر مأموریت این فضاپیمای قدیمی به پایان خود نزدیک شود.
با وجود این مشکلات، مارس ادیسه تاکنون کارنامهای قابلتوجه داشته است. این مدارگرد بیش از هر فضاپیمای دیگری در مریخ به فعالیت پرداخته و نقش مهمی در افزایش شناخت دانشمندان از سیاره سرخ و پشتیبانی ارتباطی از مأموریتهای سطحی داشته است.
به نقل از اسپیس، اکنون ناسا باید برای بازگرداندن این دو فضاپیما به شرایط عملیاتی تلاش کند؛ دو مأموریتی که هرکدام سهم مهمی در اکتشاف مریخ داشتهاند و توقف فعالیت آنها میتواند بر روند جمعآوری و انتقال دادههای علمی از این سیاره تأثیر بگذارد.





