روش جدید دانشمندان برای تجزیه مواد شیمیایی ماندگار در دمای ۱۱۰ درجه

پژوهشگران دانشگاه یوتا موفق به توسعه روشی شدهاند که میتواند مواد شیمیایی ماندگار و آلاینده موسوم به PFAS را در دمای حدود ۱۱۰ درجه سانتیگراد تجزیه کند؛ روشی که در مقایسه با فناوریهای متداول، به حرارت و احتمالاً انرژی بسیار کمتری نیاز دارد و میتواند مسیر تازهای برای پاکسازی آب و محیطزیست از این آلایندهها فراهم کند.
به گزارش سیناپرس، مواد شیمیایی پرفلوئوروآلکیل و پلیفلوئوروآلکیل (PFAS) که به دلیل ماندگاری بسیار طولانی در طبیعت به «مواد شیمیایی ابدی» معروف شدهاند، از جمله آلایندههایی هستند که پاکسازی آنها به یکی از چالشهای مهم زیستمحیطی تبدیل شده است.
این ترکیبات به دلیل مقاومت شیمیایی بالا، سالها در محیطزیست باقی میمانند و در منابع مختلفی از جمله آب آشامیدنی، آبهای زیرزمینی و حتی آب باران شناسایی شدهاند. ویژگیای که باعث شده استفاده از آنها در صنایع مختلف گسترش پیدا کند، اکنون به یکی از مهمترین دلایل نگرانی درباره آلودگی محیطزیست تبدیل شده است.
PFAS در تولید محصولاتی مانند ظروف نچسب آشپزی، لباسهای ضدآب و فومهای مورد استفاده برای خاموش کردن آتش کاربرد داشتهاند. مشکل اصلی این است که بسیاری از روشهای موجود، صرفاً این ترکیبات را از آب یا خاک جدا میکنند، اما آنها را بهطور کامل از بین نمیبرند. در نتیجه، آلودگی ممکن است فقط از یک محیط به جریان پسماند دیگری منتقل شود.
تجزیه مواد شیمیایی ابدی در دمای ۱۱۰ درجه
اکنون گروهی از محققان دانشگاه یوتا در مطالعهای که در نشریه Communications Chemistry منتشر شده، روشی تازه برای تخریب کامل این ترکیبات معرفی کردهاند.نکته قابل توجه این روش، امکان انجام فرایند تجزیه در دمای حدود ۱۱۰ درجه سانتیگراد است؛ دمایی که تنها اندکی از نقطه جوش آب بالاتر است. این در حالی است که روشهای متداول برای شکستن پیوندهای شیمیایی بسیار مقاوم PFAS معمولاً به دماهای بسیار بالاتری نیاز دارند.
اساس فناوری جدید بر فرایندی به نام «فلوئورزدایی» (Defluorination) استوار است. در این روش، پژوهشگران پیوندهای بسیار مستحکم میان اتمهای کربن و فلوئور را هدف قرار میدهند؛ پیوندهایی که عامل اصلی مقاومت و ماندگاری این مواد در محیطزیست محسوب میشوند.
برای شکستن این پیوندها از ترکیبات واکنشپذیری به نام نوکلئوفیلها استفاده میشود. این مواد به تخریب ساختار شیمیایی PFAS کمک میکنند و در نهایت، ترکیبات کربنی و فلوئوری باقی میمانند که مدیریت و کنترل آنها آسانتر است.
تجزیه آلایندههایی که روشهای دیگر از بین نمیبرند
آزمایشهای اولیه نشان داده است که این فناوری روی چندین نوع از ترکیبات استاندارد PFAS مؤثر بوده است. یکی از نتایج مهم، عملکرد آن در برابر اسید تریفلوئورواستیک (TFA) است؛ ترکیبی که به دلیل مقاومت بالا، در بسیاری از روشهای پاکسازی بهسختی تجزیه میشود و ممکن است پس از فرایند تصفیه همچنان باقی بماند.این روش همچنین روی برخی پلاستیکهای صنعتی و نسلهای جدیدتر ترکیبات PFAS آزمایش شده و نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشته است.
آزمایشها در شرایط هوای آزاد و در دماهای نسبتاً پایین انجام شدهاند. البته در برخی موارد، برای تکمیل واکنش دما تا ۱۵۰ درجه سانتیگراد افزایش یافته است؛ با این حال، این میزان همچنان بسیار پایینتر از دماهای معمول مورد نیاز برای تجزیه حرارتی چنین ترکیباتی است.
چرا نابودی PFAS اهمیت دارد؟
مواد شیمیایی ابدی به دلیل کاربرد گسترده در محصولات صنعتی و مصرفی، در بخشهای مختلف محیطزیست پراکنده شدهاند. نگرانی درباره این ترکیبات تنها به آلودگی منابع آب محدود نیست؛ زیرا برخی از آنها میتوانند وارد بدن انسان شوند و برای مدت طولانی در آن باقی بمانند.
مطالعات مختلف، قرار گرفتن در معرض برخی ترکیبات PFAS را با پیامدهای احتمالی مانند آسیب کلیوی، افزایش خطر برخی سرطانها، تغییرات مغزی و بیماری اماس مرتبط دانستهاند. البته میزان خطر به نوع ترکیب و سطح تماس با آن بستگی دارد و همه مواد PFAS اثرات یکسانی ندارند.
اگرچه برخی از انواع پرخطر این مواد در سالهای اخیر محدود یا از چرخه تولید خارج شدهاند، تعداد زیادی از ترکیبات همچنان در صنایع مختلف استفاده میشوند. علاوه بر این، آلودگیهای ناشی از چندین دهه مصرف گسترده آنها نیز همچنان در طبیعت باقی مانده است.
فناوری جدید چه زمانی به مرحله کاربرد میرسد؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، این فناوری هنوز به مرحله استفاده گسترده در سامانههای تصفیه آب و محیطزیست نرسیده است. گام بعدی پژوهشگران، ادغام این فرایند در یک سامانه تصفیه واقعی و ارزیابی عملکرد آن در مقیاس عملیاتی است.همچنین میزان مواد شیمیایی مورد نیاز، مصرف انرژی، امکان بازیافت حلالها و هزینه نهایی فرایند باید دقیقتر بررسی شود. این روش هنوز در برابر تمام انواع PFAS کارایی اثباتشدهای ندارد و عملکرد آن در آبهای طبیعی با غلظت پایین آلاینده نیز نیازمند بررسی بیشتر است.
پژوهشگران معتقدند کاهش دمای واکنش میتواند نیاز انرژی این فرایند را در مقایسه با روشهای حرارتی پرمصرف کاهش دهد. بهینهسازی میزان مواد واکنشدهنده و بازیافت حلالها نیز ممکن است هزینههای اجرای آن را کمتر کند.
این دستاورد میتواند گامی مهم در توسعه فناوریهای پاکسازی محیطزیست باشد؛ زیرا مقابله با مواد شیمیایی ابدی تنها به حذف آنها از آب و خاک محدود نمیشود، بلکه نابودی ساختار شیمیایی و جلوگیری از انتقال آلودگی به محیطهای دیگر نیز اهمیت اساسی دارد.





