جورابی که با کاهش مصرف انرژی، پیادهروی را آسانتر میکند

پژوهشگران نوعی جوراب تخصصی طراحی کردهاند که با اعمال فشار به بخش جلویی پا، قوس کف پا را سفتتر میکند و میتواند مصرف انرژی بدن هنگام راهرفتن را حدود ۲ درصد کاهش دهد؛ فناوری سادهای که شاید در آینده به افزایش استقامت افراد هنگام پیادهروی کمک کند.
به گزارش سیناپرس، گروهی از پژوهشگران دانشگاه تگزاس در آستین نوعی جوراب با طراحی ویژه ساختهاند که با محدودکردن پهنشدن بخش جلویی پا، موجب افزایش استحکام قوس کف پا میشود. نتایج آزمایشها نشان میدهد استفاده از این جورابها میتواند میزان انرژی مصرفی بدن هنگام راهرفتن را کاهش دهد و حرکت را برای افراد کمزحمتتر کند.
این پژوهش در ابتدا با هدف بررسی یکی از پرسشهای تکاملی درباره ساختار پای انسان انجام شد. پای انسان در مقایسه با پای دیگر نخستیسانان استحکام بیشتری دارد، اما دلیل دقیق این تفاوت تاکنون بهطور کامل مشخص نشده است. یکی از فرضیههای مطرحشده این است که استحکام بیشتر پا به انسان کمک میکند هنگام راهرفتن روی دو پا، انرژی کمتری مصرف کند.
کاهش ۲ درصدی مصرف انرژی با جورابهای ویژه
برای بررسی این فرضیه، پژوهشگران ۱۲ فرد سالم با میانگین سنی ۲۸ سال را انتخاب کردند. شرکتکنندگان در جلسات پنجدقیقهای روی تردمیل راه رفتند و میزان مصرف انرژی آنها هنگام استفاده از جورابهای طراحیشده و جورابهای معمولی با یکدیگر مقایسه شد.نتایج که در نشریه علمی Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences منتشر شده است، نشان داد استفاده از جورابهای تخصصی، میزان سوختوساز کل بدن هنگام راهرفتن را حدود ۲ درصد کاهش میدهد.
این کاهش اگرچه در نگاه نخست چندان چشمگیر به نظر نمیرسد، اما پژوهشگران آن را از نظر اثر مکانیکی معادل برداشتن وزنهای حدود دو کیلوگرمی از ناحیه کمر توصیف میکنند؛ تفاوتی که بهویژه هنگام پیادهرویهای طولانی یا کوهنوردی میتواند اهمیت داشته باشد.
جوراب چگونه مصرف انرژی را کاهش میدهد؟
در طراحی این جورابها، یک نوار بافتنی فشرده در اطراف بخش برجسته جلویی کف پا، یعنی ناحیه زیر انگشتان، تعبیه شده است. این نوار با اعمال فشار، از بازشدن بیش از حد بخش جلویی پا هنگام تحمل وزن بدن جلوگیری میکند.
در نتیجه این سازوکار، قوس طولی داخلی کف پا حدود ۶۵ درصد سفتتر میشود؛ با این حال، پا همچنان میتواند هنگام برداشتن هر قدم خم شود و نیروی لازم برای حرکت به جلو را ایجاد کند.
به گفته پژوهشگران، این افزایش استحکام باعث میشود عضلات بازکننده مچ پا، بهویژه عضلات ساق، انقباضهایی اقتصادیتر داشته باشند. بررسیها نشان داد این عضلات هنگام استفاده از جورابهای ویژه با نیروی بیشتری اما سرعت انقباض کمتری عمل میکنند و در مجموع انرژی کمتری مصرف میشود.
این سازوکار را میتوان به تغییر دنده دوچرخه تشبیه کرد؛ بهگونهای که حرکت با دنده بالاتر به نیروی عضلانی متفاوتی نیاز دارد و میتواند بازده حرکت را افزایش دهد.
پژوهشگران برای اندازهگیری مصرف انرژی، تنفس شرکتکنندگان را بررسی کردند. در این روش، میزان اکسیژن دریافتی و دیاکسیدکربن دفعشده اندازهگیری میشود تا نرخ سوختوساز بدن هنگام فعالیت مشخص شود.
چرا روشهای قبلی موفق نبودند؟
پیش از این نیز محققان تلاش کرده بودند تأثیر افزایش استحکام پا بر کاهش انرژی مصرفی هنگام راهرفتن را بررسی کنند. با این حال، آزمایشهایی که از کفیهای سخت یا تکیهگاههای قوس کف پا استفاده میکردند، نتوانسته بودند کاهش مشخصی در مصرف انرژی نشان دهند.
به اعتقاد پژوهشگران، جورابهای جدید با اعمال فشار مستقیم به بخش جلویی پا، سازوکاری متفاوت ایجاد میکنند و ضمن افزایش استحکام قوس کف پا، امکان حرکت طبیعی آن را در مرحله پایانی هر گام حفظ میکنند.
این یافته همچنین از این فرضیه تکاملی حمایت میکند که استحکام بیشتر پای انسان در جریان تکامل، به بهبود بازده حرکتی و حرکت کارآمدتر روی دو پا کمک کرده است.
آیا این جورابها وارد زندگی روزمره میشوند؟
پژوهشگران معتقدند جورابهای سفتکننده پا یا پوشاک مشابه آنها ممکن است در آینده به ابزاری ساده و کمهزینه برای کاهش خستگی هنگام پیادهروی و حتی دویدن تبدیل شوند. برای طراحی این فناوری نیز درخواست ثبت اختراع ارائه شده است.
به گفته محققان، کفشهای کاملاً سخت تاکنون نتوانستهاند در سرعتهای طبیعی و متداول راهرفتن، مصرف انرژی بدن را کاهش دهند. از سوی دیگر، اسکلتهای بیرونی رباتیک با وجود برخورداری از مزایای بالقوه در کاهش مصرف انرژی، نسبتاً گران هستند و استفاده روزمره از آنها دشوار است.
با این حال، این فناوری هنوز در مرحله پژوهشی قرار دارد و برای مشخصشدن میزان اثربخشی آن در پیادهرویهای طولانی، دویدن و گروههای مختلف سنی و جسمانی، به مطالعات گستردهتر نیاز است.این پژوهش در نشریه علمی Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences منتشر شده است.





