برای نخستینبار، یک ربات بدون دخالت انسان در فضا سازه ساخت

یک ربات خودمختار فضایی موفق شد بدون کمک فضانوردان، بخشی از یک آنتن بازتابدهنده را در مدار زمین مونتاژ کند؛ دستاوردی که میتواند مسیر ساخت سازههای عظیم فضایی، از آرایههای خورشیدی تا آنتنهای مخابراتی و تجهیزات رصدی را متحول کند.
به گزارش سیناپرس، برای نخستینبار یک ربات توانسته است بهطور مستقل و بدون دخالت مستقیم فضانوردان، بخشی از یک سازه را در فضا مونتاژ کند. این دستاورد گامی مهم در توسعه فناوری ساختوساز در مدار زمین محسوب میشود و میتواند محدودیتهای فعلی در طراحی و ارسال سازههای بزرگ به فضا را کاهش دهد.
این ربات با نام «آسترا» (ASTRA)، مخفف سامانه خودمختار مونتاژ بازتابدهنده کششی در فضا، توسط پژوهشگران مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) توسعه یافته و هزینههای این پروژه را آژانس پروژههای پژوهشی پیشرفته دفاعی آمریکا (DARPA) تأمین کرده است.
آسترا با استفاده از مجموعهای از لولههای الیاف کامپوزیتی و اتصالات آلومینیومی، توانست مراحل مونتاژ یک بخش از آنتن بازتابدهنده طراحیشده برای فعالیت در فضا را بهصورت خودکار انجام دهد. این بخش از سازه حدود ۱.۴ متر طول دارد و تکمیل آن نخستین نمایش عملی از امکان ساخت مستقل سازه در مدار زمین به شمار میرود.
ساخت سازه در فضا، بدون نیاز به مونتاژ انسانی
در این فناوری، مواد اولیه و قطعات مورد نیاز بهصورت فشرده و در قالب محمولهای کوچک به فضا منتقل میشوند. سپس ربات وظیفه اتصال تدریجی قطعات و شکلدادن به سازه نهایی را بر عهده میگیرد. پس از تکمیل هر بخش، آن قسمت به ساختار موجود متصل میشود و ربات فرایند ساخت بخش بعدی را آغاز میکند.
اگرچه در مأموریت اخیر تنها نخستین بخش از آنتن تکمیل شده است، پژوهشگران معتقدند این آزمایش امکانپذیری فناوری مونتاژ خودکار سازهها در فضا را نشان داده و میتوان آن را برای پروژههای بزرگتر توسعه داد.

سرجیو پلگرینو، مهندس هوافضا و سرپرست گروه توسعه آسترا، میگوید طراحی و آمادهسازی محمولهای با این سطح از پیچیدگی در مدتزمانی کوتاه، برای تیم کوچکی از پژوهشگران کار بزرگی بوده است. به گفته او، موفقیت این مأموریت زمینه را برای بررسی مسیرهای جدید تحقیقاتی در حوزه ساخت سازههای فضایی فراهم میکند.
چرا ساختوساز در فضا اهمیت دارد؟
تا پیش از این، برای ایجاد سازههای فضایی عمدتاً دو روش وجود داشت: در روش نخست، قطعات مختلف سازه به فضا ارسال و سپس بهتدریج مونتاژ میشدند. در روش دوم نیز سازه در ابعاد کوچکتر روی زمین ساخته و بهشکل فشرده با موشک به فضا منتقل میشد تا پس از رسیدن به مقصد، باز و گسترده شود.فناوری جدید گزینه سومی را پیش روی مهندسان قرار میدهد: انتقال مواد و اجزای اولیه به مدار زمین و ساخت سازه در همان محیط فضایی.
این روش میتواند محدودیتهای ناشی از ابعاد محفظه بار موشکها را کاهش دهد و امکان ساخت سازههایی را فراهم کند که اندازه آنها به صدها متر یا حتی چند کیلومتر میرسد.
پلگرینو معتقد است هنگامی که ابعاد یک سازه از محدوده امکان ساخت روی زمین و انتقال آن به شکل تاشده فراتر میرود، باید راهکار ساخت مستقیم آن در فضا را در نظر گرفت.به گفته او، چنین فناوریای علاوه بر نجوم و اخترفیزیک، میتواند در حوزه ارتباطات و ساخت آرایههای خورشیدی بسیار بزرگ برای تأمین انرژی در فضا نیز کاربرد داشته باشد.
گام بعدی؛ تولید مواد و ساخت تجهیزات در مدار زمین
پروژه آسترا بخشی از برنامه «تولید، مواد و طراحی کمجرم در مدار و ماه» (NOM4D) است که دارپا در سال ۲۰۲۲ برای توسعه توانمندیهای ساختوساز فضایی راهاندازی کرد.
در همین چارچوب، پروژه دیگری نیز با مشارکت پژوهشگران دانشگاه ایلینوی اربانا-شمپین در دست اجراست. قرار است پیش از پایان سال، دستگاهی از سوی این گروه به ایستگاه فضایی بینالمللی ارسال شود تا امکانپذیری تولید تجهیزات در مدار زمین آزمایش شود.در این پروژه، فضانوردان ایستگاه فضایی بینالمللی روشی را آزمایش خواهند کرد که طی آن مواد مایع به مواد جامد تبدیل میشوند. هدف از این روش، کاهش حجم محمولههای ارسالی با موشک و انتقال بخشی از فرایند تولید به محیط فضاست.
اندرو دیتور، مدیر برنامه NOM4D، معتقد است اقتصاد فضایی آینده به سازههای بزرگمقیاس نیاز خواهد داشت؛ از انبارها و زیستگاههای فضایی گرفته تا آرایههای خورشیدی عظیم و آنتنهای رادیویی بزرگ برای کاوش در دوردستهای کیهان.
به گفته او، توسعه برنامههایی مانند NOM4D میتواند مسیر دستیابی به این قابلیتهای جدید را سرعت ببخشد.
در حال حاضر، این فناوریها هنوز در مراحل آزمایشی و توسعه قرار دارند، اما موفقیت آسترا نشان میدهد ساخت سازههای فضایی بهتدریج میتواند از وابستگی کامل به مونتاژ روی زمین فاصله بگیرد. در آینده، چنین رباتهایی ممکن است در ساخت فضاپیماها، ایستگاههای مداری، تجهیزات علمی و سازههای عظیم فضایی نقش محوری ایفا کنند.این دستاورد همچنین در راستای توسعه حوزه ساخت، مونتاژ و تعمیر تجهیزات در فضا قرار دارد؛ حوزهای که ناسا نیز مأموریتها و برنامههای مستقلی را برای پیشبرد آن دنبال میکند.





