آلرژی چگونه در بدن شکل می‌گیرد؟ از واکنش سیستم ایمنی تا روش‌های کنترل حساسیت
آلرژی زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به موادی واکنش نشان دهد که معمولاً برای بیشتر افراد بی‌خطر هستند. گرده گیاهان، مایت‌های گردوغبار، برخی مواد غذایی، داروها و نیش حشرات از جمله عوامل محرک آلرژی‌اند؛ واکنشی که بسته به نوع حساسیت و شرایط فرد می‌تواند از آبریزش بینی و خارش چشم تا واکنش‌های شدید و تهدیدکننده حیات متغیر باشد.
به گزارش سیناپرس، آلرژی نوعی واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی است که در اثر مواجهه با مواد حساسیت‌زا یا آلرژن‌ها ایجاد می‌شود. این واکنش در افراد مختلف شدت متفاوتی دارد و ممکن است دستگاه تنفسی، پوست، دستگاه گوارش یا چند بخش از بدن را به‌طور هم‌زمان درگیر کند.
متخصصان هنوز به‌طور کامل نمی‌دانند چرا برخی افراد به آلرژی مبتلا می‌شوند و برخی دیگر چنین واکنشی نشان نمی‌دهند؛ با این حال، عوامل ژنتیکی می‌توانند در افزایش استعداد ابتلا به بعضی انواع آلرژی نقش داشته باشند.
سیستم ایمنی چگونه واکنش آلرژیک ایجاد می‌کند؟
در برخی واکنش‌های آلرژیک، آنتی‌بادی خاصی به نام ایمونوگلوبولین E یا IgE در شناسایی آلرژن نقش دارد. هنگامی که این آنتی‌بادی با ماده حساسیت‌زا مواجه می‌شود، مجموعه‌ای از واکنش‌های ایمنی فعال می‌شوند و موادی مانند هیستامین آزاد می‌شوند. این فرایند می‌تواند علائمی مانند خارش، تورم، گرفتگی بینی، کهیر و خس‌خس سینه ایجاد کند.
البته همه واکنش‌های نامطلوب بدن به غذاها یا داروها الزاماً آلرژی نیستند. برای تشخیص دقیق، باید نوع علائم، زمان بروز آن‌ها و ارتباطشان با ماده مشکوک بررسی شود.
آلرژی فقط به گرده گیاهان محدود نیست
آلرژی‌ها انواع مختلفی دارند و هرکدام ممکن است با محرک‌ها و علائم متفاوتی همراه باشند.
آلرژی‌های محیطی و فصلی: گرده درختان، علف‌ها و علف‌های هرز، مایت‌های گردوغبار، کپک‌ها و ذرات ناشی از حیوانات خانگی از عوامل شناخته‌شده این نوع آلرژی هستند. علائم معمولاً شامل عطسه، آبریزش یا گرفتگی بینی، خارش و اشک‌ریزش چشم و گاهی خس‌خس سینه است. نوع گرده‌های موجود در هوا نیز با فصل و موقعیت جغرافیایی تغییر می‌کند.
آلرژی غذایی: برخی مواد غذایی مانند بادام‌زمینی، مغزهای درختی، شیر، تخم‌مرغ و غذاهای دریایی می‌توانند در افراد حساس واکنش ایجاد کنند. علائم ممکن است شامل کهیر، تهوع، استفراغ، اسهال و تورم لب‌ها، زبان یا گلو باشد. در موارد شدید، واکنش آلرژیک می‌تواند به آنافیلاکسی منجر شود.
آلرژی دارویی: برخی داروها، از جمله بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها، ممکن است واکنش‌های حساسیتی ایجاد کنند. این واکنش‌ها گاهی ظرف چند ساعت بروز می‌کنند و در موارد دیگر ممکن است چند روز یا حتی چند هفته پس از شروع مصرف دارو ظاهر شوند. به همین دلیل، بررسی سابقه مصرف دارو و نوع واکنش برای تشخیص اهمیت دارد.
آلرژی ناشی از نیش حشرات: نیش زنبور، زنبور سرخ و برخی حشرات دیگر می‌تواند در افراد حساس موجب تورم، کهیر و مشکلات تنفسی شود. در موارد شدید، افت فشار خون و از دست رفتن هوشیاری نیز ممکن است رخ دهد.
چگونه آلرژی را از سرماخوردگی تشخیص دهیم؟
برخی علائم آلرژی و سرماخوردگی، مانند عطسه، آبریزش بینی، گرفتگی بینی و سرفه، مشابه یکدیگرند؛ به همین دلیل، تشخیص این دو وضعیت همیشه آسان نیست.
سرماخوردگی معمولاً به‌صورت نسبتاً ناگهانی آغاز می‌شود و اغلب طی حدود یک هفته بهبود می‌یابد. در مقابل، علائم آلرژی ممکن است تا زمانی که فرد در معرض ماده حساسیت‌زا قرار دارد، ادامه پیدا کند. تب نیز معمولاً از ویژگی‌های اصلی آلرژی‌های فصلی نیست.
با این حال، طول مدت علائم به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست و در موارد مشکوک، ارزیابی پزشکی ضرورت دارد.
آزمایش‌های تشخیصی چگونه انجام می‌شوند؟
تشخیص آلرژی معمولاً با بررسی شرح‌حال بیمار، نوع علائم، زمان بروز آن‌ها و عوامل احتمالی محرک آغاز می‌شود. متخصص آلرژی ممکن است بر اساس شرایط فرد، آزمایش پوستی یا آزمایش خون را پیشنهاد کند.
در آزمایش پوستی، مقدار اندکی از عصاره ماده حساسیت‌زا روی سطح پوست قرار می‌گیرد و واکنش محل بررسی می‌شود. ایجاد برجستگی یا قرمزی در محل آزمایش می‌تواند نشانه حساسیت باشد، اما نتیجه باید در کنار علائم و سابقه فرد تفسیر شود.
در برخی موارد نیز اندازه‌گیری آنتی‌بادی IgE اختصاصی در خون به تشخیص کمک می‌کند. انتخاب آزمایش مناسب به نوع آلرژی مشکوک بستگی دارد و نتیجه مثبت یک آزمایش به‌تنهایی لزوماً به معنای وجود آلرژی بالینی نیست.
کنترل آلرژی؛ از کاهش مواجهه تا درمان تخصصی
یکی از راه‌های مدیریت آلرژی، شناسایی و کاهش تماس با ماده حساسیت‌زاست. برای مثال، استفاده از پوشش‌های محافظ ضد مایت برای تشک و بالش، کاهش تجمع گردوغبار و استفاده از فیلترهای مناسب هوا می‌تواند در برخی آلرژی‌های محیطی مفید باشد.
بسته به نوع حساسیت، پزشک ممکن است داروهایی مانند آنتی‌هیستامین‌ها یا اسپری‌های بینی را توصیه کند. در بعضی بیماران نیز ایمنی‌درمانی آلرژن، که با هدف تغییر تدریجی پاسخ سیستم ایمنی به ماده حساسیت‌زا انجام می‌شود، می‌تواند گزینه درمانی باشد.
افرادی که سابقه واکنش شدید آلرژیک دارند، باید درباره برنامه پیشگیری و درمان فوری با پزشک خود مشورت کنند. در صورت بروز دشواری تنفس، تورم زبان یا گلو، افت فشار خون یا از دست رفتن هوشیاری، احتمال آنافیلاکسی مطرح است و باید فوراً از خدمات اورژانس کمک گرفت. در صورت تجویز خودکار تزریق اپی‌نفرین برای بیمار، استفاده از آن طبق دستور پزشک و برنامه اورژانسی اهمیت حیاتی دارد.
ضرورت تشخیص دقیق و پرهیز از خوددرمانی
آلرژی‌ها از نظر عامل محرک، شدت و شیوه درمان یکسان نیستند. به همین دلیل، نسبت دادن هر علامت پوستی، گوارشی یا تنفسی به آلرژی و حذف خودسرانه مواد غذایی یا قطع داروها می‌تواند به تشخیص نادرست منجر شود.
بررسی دقیق علائم و مراجعه به پزشک در موارد مشکوک، به شناسایی عامل محرک و انتخاب روش مناسب کنترل بیماری کمک می‌کند. آگاهی از نشانه‌های واکنش‌های شدید نیز بخش مهمی از مراقبت از افراد مبتلا به آلرژی است.
منبع: وب‌سایت HealthDay
