صنایع خلاق به زنجیره‌ای از ایده تا صادرات نیاز دارند
مانوین با مشارکت شرکت‌های خلاق ۳۱ استان کشور افتتاح شد؛
رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» با هدف پیوند دادن ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و فناورانه کشور با بازار و اقتصاد، بستری برای شناسایی توانمندی‌ها، توسعه کسب‌وکارهای خلاق و تقویت مسیر تجاری‌سازی ایده‌ها فراهم کرده است. صنایع خلاق با تکیه بر دانش، نوآوری، هویت فرهنگی و فناوری‌های نوین، می‌توانند ضمن ایجاد فرصت‌های شغلی و توسعه اقتصاد محلی، زمینه حضور پررنگ‌تر محصولات و آثار ایرانی در بازارهای داخلی و جهانی را فراهم کنند؛ مسیری که تحقق آن به حمایت هدفمند، تامین مالی، تقویت مالکیت فکری و پیوند موثر میان تولیدکنندگان، سرمایه‌گذاران و بازار نیاز دارد.
به گزارش سیناپرس، دکتر حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و رئیس بنیاد ملی نخبگان در آیین افتتاح این رویداد که با حضور جمعی از مسئولان کشور، شرکت‌های خلاق و سفرای اندونزی و نیجریه در نمایشگاه بین‌المللی اصفهان برگزار شد، با تاکید بر ضرورت عبور از نگاه صرفا تولیدمحور به اقتصاد گفت: در اقتصاد امروز، تولید محصول باکیفیت شرط لازم موفقیت است، اما کافی نیست و آنچه قدرت اقتصادی ایجاد می‌کند، توانایی تبدیل محصول به ارزش و حفظ سهمی شایسته از آن است.
وی با طرح مفهوم «اختیار معامله» اظهار کرد: این مفهوم به معنای قدرت انتخاب در مناسبات اقتصادی است؛ یعنی تولیدکننده به یک مشتری، واسطه، مسیر فروش یا بازار محدود وابسته نباشد و بتواند با سنجش گزینه‌های مختلف، بهترین شرایط را برای عرضه محصول انتخاب کند.
افشین با اشاره به ظرفیت‌های ایران در حوزه منابع طبیعی، علم، فرهنگ و هنر افزود: با وجود برخورداری از تمدنی چند هزار ساله، هنرمندان توانمند و ظرفیت‌های گسترده، سهم ایران از ارزش اقتصادی بسیاری از بازارهای جهانی متناسب با این دارایی‌ها نیست. باید میان داشتن، تولیدکردن و فروختن تفاوت قائل شد؛ زیرا داشتن یک منبع لزوما به معنای توانایی تولید از آن نیست و تولید نیز به معنای فروش با شرایط مطلوب و کسب درآمد پایدار نخواهد بود.
وی با بیان اینکه یکی از وظایف مهم سیاست‌گذاری علم و فناوری، کاهش فاصله میان دارایی و قدرت اقتصادی است، گفت: مانوین باید به کم‌کردن این فاصله کمک کند. یک هنرمند ممکن است اثری ارزشمند خلق کند، اما بدون برند، شبکه توزیع، حقوق مالکیت فکری و دسترسی به مشتری، بخش بزرگی از ارزش کار او در جای دیگری شکل بگیرد.
پیوند فناوری و صنایع خلاق
معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به پیشینه پیوند علم و هنر در اصفهان اظهار کرد: امروز ابزارهایی مانند هوش مصنوعی، طراحی محاسباتی، چاپ سه‌بعدی، واقعیت افزوده، فناوری‌های تولید دیجیتال و پلتفرم‌های جهانی توزیع محتوا در اختیار ما قرار دارد. مسئله این است که چگونه از این فناوری‌ها برای خلق محصولاتی مبتنی بر فرهنگ، تاریخ، هنر و تخیل ایرانی استفاده کنیم.
وی افزود: در اقتصاد خلاق، تنها محصول عرضه نمی‌شود، بلکه معنا، تجربه، زیبایی و بخشی از هویت نیز به بازار ارائه می‌شود. صنایع خلاق می‌توانند الگویی برای تحول اقتصاد ایران باشند تا سهم بیشتری از ارزش اقتصادی از دانش، طراحی، خلاقیت، برند و مالکیت فکری به دست آید.
افشین با اشاره به ظرفیت داستان‌ها و اسطوره‌های ایرانی، از جمله شاهنامه فردوسی، گفت: با وجود برخورداری از میراث فرهنگی غنی، هنوز نتوانسته‌ایم بسیاری از داستان‌های خود را به محصولاتی تبدیل کنیم که حضور پایداری در بازارهای جهانی داشته باشند. یک شخصیت داستانی می‌تواند زمینه شکل‌گیری زنجیره‌ای اقتصادی از کتاب و پویانمایی تا بازی رایانه‌ای، محصولات آموزشی، اسباب‌بازی و حقوق تجاری را فراهم کند؛ اما تحقق این هدف به همکاری نویسندگان، هنرمندان، فناوران، سرمایه‌گذاران و فعالان بازار نیاز دارد.
رئیس بنیاد ملی نخبگان با تاکید بر نقش دولت در توسعه صنایع خلاق اظهار کرد: وظیفه دولت تعیین سلیقه هنرمند نیست، بلکه باید موانع را برطرف کند، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش دهد، از حقوق مالکیت فکری حمایت کند و دسترسی به بازار را هموار سازد.
وی افزود: نظام مالی باید علاوه بر زمین، ساختمان و ماشین‌آلات، دارایی‌هایی مانند نرم‌افزار، برند، طراحی، داده و مالکیت فکری را نیز به رسمیت بشناسد و برای ارزیابی و تامین مالی آنها سازوکارهای معتبر ایجاد کند.
افشین همچنین با تاکید بر ضرورت عبور از نگاه صرفا تولیدمحور به نگاه بازارمحور گفت: حمایت از شرکت‌ها و ارائه تسهیلات، بدون توجه به مشتری و بازار محصولات، لزوما به شکل‌گیری اقتصاد پایدار منجر نمی‌شود. باید زنجیره‌ای کامل از ایده و طراحی تا تولید، مالکیت فکری، تامین مالی، بازاریابی و صادرات شکل بگیرد.
وی در پایان، موفقیت مانوین را فراتر از تعداد غرفه‌ها، شرکت‌کنندگان و جوایز دانست و اظهار کرد: باید بررسی کنیم چند محصول جدید به بازار رسیده، چند قرارداد سرمایه‌گذاری شکل گرفته، چند کسب‌وکار رشد کرده و چند اثر ایرانی به مخاطبان خارجی دست یافته است. مانوین باید زمینه گذار از جشنواره‌محوری به زیست‌بوم‌سازی را فراهم کند؛ زیست‌بومی که در آن هنرمندان، فناوران، طراحان، سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان و صادرکنندگان برای خلق ارزش اقتصادی پایدار همکاری کنند.
حکمرانی صنایع خلاق به نقشه راه و حمایت مالی نیاز دارد
عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در رویداد ملی صنایع خلاق مانوین با تاکید بر ضرورت پیوند فرهنگ، عقلانیت و نوآوری در توسعه صنایع خلاق گفت: صنایع فرهنگی و خلاق از فرهنگ جدا نیستند و محصولات این حوزه در کشورهای مختلف، متناسب با ویژگی‌های فرهنگی آنها شکل می‌گیرند؛ بنابراین، در سیاست‌گذاری این حوزه باید پیوند میان فرهنگ و صنایع خلاق مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های فلسفی و فرهنگی ایران، به‌ویژه اصفهان، اظهار کرد: صنایع خلاق باید بر سه پایه عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم استوار باشند. خلاقیت و تخیل زمانی ارزشمند است که با عقلانیت همراه شود و محصول نهایی، علاوه بر نوآوری، بتواند گرهی از مشکلات مردم باز کند. از این منظر، می‌توان از مفهوم «صنایع خلاق حکمی» سخن گفت.
خسروپناه در ادامه، حکمرانی صنایع خلاق را مجموعه‌ای از فرایندهای سیاست‌گذاری تا نظارت دانست و با اشاره به اقدامات انجام‌شده در شورای عالی انقلاب فرهنگی و دستگاه‌های مرتبط افزود: تصویب سند ملی توسعه فناوری‌های نرم در سال ۱۳۹۷، راه‌اندازی شهر جهانی نوآوری و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و خلاق، تشکیل ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم در معاونت علمی ریاست‌جمهوری و تصویب اسناد مرتبط با اسباب‌بازی، صنایع دستی و موسیقی، از جمله اقدامات انجام‌شده در این حوزه است.
وی همچنین به تصویب اسناد مرتبط با بنیاد واژه‌های رایانه‌ای و بنیاد پویانمایی و نقش دستگاه‌های مسئول در حوزه صوت و تصویر فراگیر اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد در بخش سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری، اقدامات قابل توجهی انجام شده است؛ اما اکنون باید بر حل مسائل اجرایی و موانع پیش‌روی فعالان صنایع خلاق تمرکز کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر ضرورت به‌روزرسانی اسناد موجود و تدوین نقشه راه اجرایی گفت: اسناد باید علاوه بر تعیین اهداف و راهبردها، شاخص‌های مشخصی برای ارزیابی و سنجش میزان تحقق اهداف داشته باشند. در غیر این صورت، حتی اسناد مصوب نیز ممکن است پس از گذشت چند سال به نتایج مورد انتظار نرسند.
وی همچنین بر ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف فعال در حوزه صنایع خلاق تاکید کرد و افزود: با توجه به پراکندگی مسئولیت‌ها میان وزارتخانه‌ها و نهادهای مختلف، باید سازوکاری برای همگرایی و راهبری این مجموعه‌ها ایجاد شود تا فعالان فرهنگی و هنری برای دریافت حمایت یا آغاز فعالیت، با سردرگمی مواجه نشوند.
خسروپناه، ایجاد صندوق حمایت مالی از فعالان صنایع خلاق، بازنگری در رشته‌های مرتبط در هنرستان‌ها و دانشگاه‌ها و راه‌اندازی پارک علم و فناوری تخصصی صنایع خلاق را از دیگر اقدامات ضروری برشمرد.
وی همچنین خواستار تبدیل فرایندهای زمان‌بر و سلیقه‌ای صدور مجوز به سامانه‌ای هوشمند و سریع شد و بر حمایت از تولیدکنندگان از طریق کاهش مالیات و تسهیل فرایندهای اداری تاکید کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، بازنگری در تعرفه‌های واردات محصولات صنایع خلاق و رفع موانع دیپلماسی این حوزه را از دیگر ضرورت‌ها دانست و گفت: اگر ارتباطات بین‌المللی، به‌ویژه در زمینه صادرات، تقویت نشود، صنایع خلاق نمی‌توانند به رشد مطلوب در بازار داخلی دست یابند. به همین دلیل، حمایت از صادرات و توسعه تعاملات بین‌المللی باید در برنامه‌های حکمرانی این حوزه جایگاه ویژه‌ای داشته باشد.
صنایع خلاق فرصتی برای توسعه اشتغال زنان و اقتصاد محلی
زهرا بهروز آذر، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، در رویداد ملی صنایع خلاق مانوین با تاکید بر نقش اقتصاد خلاق در پیوند میان میراث فرهنگی و نیازهای دنیای امروز گفت: صنایع خلاق بستری است که در آن فرهنگ، مهارت، فناوری و نوآوری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا سرمایه‌های فرهنگی کشور به اقتصادی پویا و ثروت اجتماعی تبدیل شوند.
وی افزود: در دولت چهاردهم، اقتصاد خلاق به‌عنوان بخشی مهم از اقتصاد کشور مورد توجه قرار دارد و نمی‌توان آن را اقتصادی حاشیه‌ای دانست. این حوزه بر پایه خلاقیت انسانی، دانش روز، طراحی و دارایی‌های فکری شکل می‌گیرد و می‌تواند در ایجاد اشتغال برای جوانان و توسعه اقتصاد محلی و مبتنی بر فرهنگ نقش موثری داشته باشد.
معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده با اشاره به جایگاه زنان در صنایع خلاق اظهار کرد: در صنایع دستی، هنرهای سنتی، بافته‌ها و تولیدات فرهنگی، زنان صرفا نیروی کار نیستند، بلکه حافظان حافظه تاریخی، دانش بومی و خلاقیت این سرزمین به شمار می‌روند. از اینرو، باید جایگاه زنان در زنجیره ارزش صنایع خلاق ارتقا یابد و فرصت‌های برابر بیشتری برای مشارکت و رشد اقتصادی آنان فراهم شود.
بهروز آذر تاکید کرد: حمایت از زنان نباید به حضور آنها در مرحله تولید محدود شود، بلکه باید زمینه اتصال کسب‌وکارهای آنان به بازارهای بزرگ ملی و بین‌المللی فراهم شود. همچنین لازم است موانع تامین مالی و دسترسی به سرمایه شناسایی و برطرف شود.
وی یکی از موانع ساختاری کارآفرینی زنان را دشواری تامین وثیقه و ضمانت برای دریافت تسهیلات دانست و گفت: با همکاری وزارت اقتصاد، سقف ضمانت‌های زنان افزایش یافته است. همچنین برای زنان سرپرست خانوار در دهک‌های یک تا پنج که امکان تامین تضامین لازم را ندارند، اقدامات حمایتی بیشتری در نظر گرفته شده است. تسهیلات اشتغال نیز با اولویت گروه‌های مختلف زنان و با هماهنگی معاونت امور زنان و خانواده در حال توزیع است.
معاون رئیس‌جمهور با اشاره به تنوع شرایط اقتصادی و اجتماعی زنان گفت: زنان جامعه گروه یکدستی نیستند و باید تفاوت‌های جمعیتی، جغرافیایی، درآمدی و تحصیلی آنها را در سیاست‌گذاری‌ها در نظر گرفت. زنان خانه‌دار، شاغل، بازنشسته، سرپرست خانوار و زنان آسیب‌دیده اجتماعی، هرکدام نیازها و شرایط متفاوتی دارند و صنایع خلاق می‌تواند برای گروه‌های مختلف، فرصت‌های متناسبی ایجاد کند.
بهروز آذر با اشاره به وضعیت اشتغال زنان تحصیل‌کرده افزود: با وجود اینکه بیش از ۶۰ درصد متقاضیان ورود به دانشگاه را زنان تشکیل می‌دهند، نرخ مشارکت اقتصادی زنان فارغ‌التحصیل دانشگاهی حدود ۳۵ درصد است. صنایع خلاق می‌تواند زمینه حضور بیشتر این گروه در فعالیت‌های اقتصادی را فراهم کند.
وی همچنین به ظرفیت صنایع مرتبط با خانواده، از جمله خوراک، غذا و پوشاک اشاره کرد و گفت: بسیاری از این مهارت‌ها و هنرها نسل‌به‌نسل از مادران به فرزندان منتقل شده‌اند و می‌توان با پیوند دادن این ظرفیت‌ها به بازار، فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای ایجاد کرد.
اختصاص خطوط اعتباری برای حمایت از شرکت‌های خلاق
دکتر عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و رئیس رویداد ملی صنایع خلاق مانوین گفت: هدف اصلی این رویداد، تبدیل سرمایه فرهنگی به خلاقیت ایرانی، فرصت‌های اقتصادی، کسب‌وکارهای پایدار، اشتغال مولد و رونق اقتصاد خلاق است. در مانوین صرفا به نمایش دستاوردها و محصولات توجه نداریم، بلکه به‌دنبال شکل‌گیری زنجیره‌ای هستیم که ایده را به محصول، محصول را به بازار و بازار را به درآمد و رشد پایدار کسب‌وکار و توسعه صادرات پیوند دهد.
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تقویت جایگاه صنایع خلاق در سیاست‌گذاری‌های کشور اظهار کرد: در سومین جلسه شورای سیاست‌گذاری ملی که به ریاست رئیس‌جمهور برگزار شد، توسعه اقتصاد خلاق به‌عنوان یکی از ماموریت‌های ویژه در مسیر تحقق اقتصاد ملی و اقتصاد دانش‌بنیان مورد توجه قرار گرفت. همچنین حضور رئیس‌جمهور در جمع فعالان صنایع خلاق و توجه به تدوین برنامه توسعه این بخش، از دستاوردهای جریان‌سازی انجام‌شده در این حوزه است.
رئیس رویداد ملی صنایع خلاق مانوین با اشاره به سه بخش اصلی این رویداد شامل نمایشگاه، جشنواره و فراخوان‌های حمایتی گفت: در بخش نمایشگاه، محصولات و دستاوردهای شرکت‌های خلاق عرضه شده، در جشنواره معرفی برندهای برتر دنبال می‌شود و فراخوان‌های حمایتی نیز با هدف کمک به شرکت‌های خلاق نوپا و توسعه محصولات آنها طراحی شده است.
وی افزود: یک خط اعتباری ۱۰۰ میلیارد تومانی برای ارائه تسهیلات کم‌بهره به شرکت‌های این حوزه اختصاص یافته است. همچنین صندوق نوآوری و شکوفایی نیز خط اعتباری ۱۰۰ میلیارد تومانی برای حمایت از این شرکت‌ها در نظر گرفته که امکان افزایش آن وجود دارد. تفاهم‌نامه‌ای نیز با معاونت اشتغال و رفاه وزارت تعاون منعقد شده است تا از محل منابع صندوق کارآفرینی امید، حمایت‌های لازم انجام شود.
بهرامی با اشاره به مشارکت گسترده شرکت‌ها در این رویداد گفت: شرکت‌های خلاق از هر ۳۱ استان کشور در نمایشگاه حضور دارند و در هفت حوزه تخصصی صنایع خلاق فعالیت می‌کنند. برای برگزاری این رویداد، حدود ۸ هزار مترمربع فضای نمایشگاهی و هزار مترمربع فضای رویدادی اختصاص یافته و بیش از ۱۰ رویداد تخصصی نیز با همکاری دستگاه‌ها و مجموعه‌های مرتبط برگزار می‌شود.
وی با اشاره به سهم زنان و جوانان در میان شرکت‌کنندگان افزود: حدود ۵۰ درصد شرکت‌های حاضر در نمایشگاه متعلق به جامعه زنان هستند و بیش از ۷۰ درصد شرکت‌ها نیز در بازه سنی ۲۰ تا ۳۵ سال قرار دارند. این آمار نشان می‌دهد صنایع خلاق ظرفیت مناسبی برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی زنان و جوانان دارد.
رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانش‌بنیان در پایان تاکید کرد: ارزش اصلی مانوین صرفا در تعداد شرکت‌کنندگان یا بازدیدکنندگان نیست، بلکه در شناسایی ظرفیت‌ها، ایجاد ارتباطات موثر، شکل‌گیری همکاری‌های جدید و تبدیل توانمندی‌های پراکنده به قدرت اقتصادی منسجم است. موفقیت واقعی این رویداد از روز پس از پایان آن آغاز می‌شود و به تدوین و اجرای برنامه‌ای منسجم برای توسعه اقتصاد خلاق کشور وابسته است.
گزارش:فرزانه صدقی
