بررسی ظرفیت‌های جهاددانشگاهی برای مواجهه با مسائل اولویت‌دار کشور
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با تشریح اهداف برگزاری گردهمایی اعضای هیئت علمی علوم انسانی این نهاد، گفت: بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی جهاددانشگاهی در حوزه‌های علوم انسانی، اجتماعی و هنر، مستلزم تقویت تعاملات علمی، تبادل تجربه میان پژوهشگران و پیوند دادن فعالیت‌های پژوهشی با مسائل اولویت‌دار کشور است.
به گزارش سیناپرس، دکتر زهرا شیخی با اشاره به برگزاری گردهمایی اعضای هیئت علمی علوم انسانی این نهاد از ۲۸ تا ۳۰ مهرماه ۱۴۰۵ در سازمان جهاددانشگاهی خراسان رضوی، اظهار کرد: جهاددانشگاهی از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی ارزشمندی در حوزه‌های علوم انسانی، اجتماعی و هنر برخوردار است و بهره‌گیری موثر از این ظرفیت‌ها، مستلزم فراهم کردن فرصت‌هایی برای تعامل حضوری اعضای هیئت علمی، تبادل تجربه‌ها، طرح دیدگاه‌های تخصصی و پاسخ‌گویی به نیازهای پژوهشی دستگاه‌های اجرایی است.
وی افزود: این گردهمایی با هدف ایجاد بستری برای همفکری، انتقال تجربه و مهارت‌افزایی برگزار شد. پیوند ظرفیت‌های علوم انسانی و اجتماعی با مسائل اولویت‌دار کشور، ضرورتی راهبردی است و این برنامه نیز با همین رویکرد طراحی شد تا سه نیاز اساسی را به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار دهد.
شیخی ادامه داد: ایجاد فضایی برای گفت‌وگو، هم‌اندیشی و تبادل تجربه میان اعضای هیئت علمی، ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای آنان در زمینه تولید محصولات علمی قابل استفاده در عرصه سیاست‌گذاری و فراهم کردن زمینه گفت‌وگوی تخصصی درباره مسائل مهم کشور و بررسی ابعاد مختلف آن‌ها، از اهداف اصلی این گردهمایی بود.
وی با اشاره به اهمیت انتقال تجربه‌های پژوهشی بیان کرد: تجربه نشان داده است که بخشی از ظرفیت‌های پژوهشی سازمان‌ها در قالب دانش و تجربه‌ای شکل می‌گیرد که در جریان اجرای طرح‌های پژوهشی، مواجهه با مسائل اجتماعی و همکاری با دستگاه‌های اجرایی به دست می‌آید. با فراهم کردن فرصت برای انتقال این تجربه‌ها می‌توان از تکرار مسیرهای کم‌ثمر جلوگیری کرد، زمینه یادگیری متقابل را فراهم آورد و به شکل‌گیری ایده‌های جدید کمک کرد.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی خاطرنشان کرد: اهمیت این گردهمایی در کنار هم قرار گرفتن سه رویکرد ایجاد ارتباطات علمی، تقویت مهارت‌های کاربردی و جهت‌دهی به ظرفیت‌های پژوهشی بر اساس مسائل واقعی کشور است.
توسعه علمی به تقویت شبکه‌های همکاری نیاز دارد
شیخی با تأکید بر ضرورت گسترش همکاری‌های علمی و پژوهشی گفت: توسعه علمی صرفاً از مسیر فعالیت‌های فردی و تخصصی محقق نمی‌شود، بلکه به شکل‌گیری شبکه‌های همکاری، گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از دانش و تجربه‌های انباشته‌شده در سازمان‌ها، واحدها، پژوهشگاه‌ها و پژوهشکده‌های مختلف نیاز دارد.
وی افزود: چنین مجامع علمی می‌توانند به شناخت بهتر ظرفیت‌های موجود، تقویت ارتباطات حرفه‌ای و تعریف مسیرهای تازه برای همکاری‌های علمی و پژوهشی منجر شوند. اعضای هیئت علمی در جریان اجرای طرح‌ها، تجربه‌های ارزشمندی به دست می‌آورند که می‌تواند چراغ راه دیگران باشد.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با اشاره به دیگر دستاوردهای این گردهمایی اظهار کرد: تعامل میان متخصصان شاخه‌های مختلف علوم انسانی، زمینه شکل‌گیری ایده‌های نو، تعریف پروژه‌های مشترک و افزایش توان جهاددانشگاهی برای پاسخ‌گویی به مسائل پیچیده و چندبعدی کشور را فراهم می‌کند. همچنین، آگاهی از بسترهای قانونی و مأموریت‌های سازمان‌ها و نهادهای دولتی می‌تواند به تقویت این همکاری‌ها کمک کند.
پژوهش‌های علوم انسانی باید با نیازهای واقعی جامعه پیوند بخورند
شیخی درباره انتظارات از فعالیت‌های پژوهشی جهاددانشگاهی در حوزه‌های علوم انسانی، اجتماعی و هنر گفت: از آنجا که بسیاری از مسائل کشور ریشه‌های اجتماعی و اقتصادی دارند، انتظار می‌رود ظرفیت‌های علمی این حوزه‌ها بیش از پیش در خدمت شناخت عمیق مسائل کشور، ارائه راهکارهای مبتنی بر شواهد و پشتیبانی علمی از سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی قرار گیرند.
وی ادامه داد: از این رو، لازم است ضمن توجه به تولید دانش و توسعه مبانی نظری، پیوند فعالیت‌های پژوهشی با نیازهای واقعی جامعه و اولویت‌های کشور تقویت شود. این جهت‌گیری به معنای نادیده گرفتن پژوهش‌های بنیادی نیست، بلکه به معنای ایجاد ارتباط مؤثر میان دانش نظری، شناخت مسائل و امکان بهره‌گیری از نتایج پژوهش در عرصه عمل است.
بررسی ظرفیت‌های جهاددانشگاهی برای مواجهه با مسائل اولویت‌دار کشور
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با اشاره به برگزاری کارگروه‌های تخصصی در این گردهمایی اظهار کرد: گفت‌وگوها صرفاً به شناسایی مسائل محدود نماند و ظرفیت‌های عملی جهاددانشگاهی برای کمک به پاسخ‌گویی به آن‌ها نیز مورد توجه قرار گرفت. بر این اساس، تلاش شد زمینه‌ها و شیوه‌های مداخله علمی و پژوهشی متناسب با ماهیت هر مسئله، با دقت بیشتری بررسی و مشخص شود.
شیخی افزود: بررسی مسائل در چهار محور شامل ناترازی، تحریم، تورم و تاب‌آوری؛ جنگ و آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی؛ بافت ناکارآمد و زیست‌پذیری شهری؛ و حکمرانی و مدیریت، فرصتی برای طرح دیدگاه‌های تخصصی، بررسی ابعاد مختلف مسائل و شناسایی ظرفیت‌های علوم انسانی، اجتماعی و هنر برای کمک به شناخت و نحوه مواجهه با آن‌ها فراهم کرد.
شیخی ادامه داد: هر یک از این محورها، در کنار بررسی ابعاد اقتصادی، از منظر پیامدهای اجتماعی، رفتارهای جمعی، اعتماد اجتماعی و سازوکارهای تاب‌آوری نیز قابل بررسی است و توجه به این ابعاد می‌تواند به غنای تحلیل‌های سیاستی کمک کند.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی افزود: این موضوعات را می‌توان در قالب‌های متنوعی از جمله اجرای پیمایش‌ها برای شناخت وضعیت موجود و شناسایی نگرش‌ها و روندهای اجتماعی، ارزیابی سیاست‌ها و برنامه‌های اجراشده با هدف بررسی میزان تحقق اهداف و شناسایی زمینه‌های اصلاح، ارائه مشاوره تخصصی و سیاستی به نهادهای حاکمیتی و برگزاری رویدادهای علمی برای تبادل دانش، ارائه یافته‌های پژوهشی و گفت‌وگو میان پژوهشگران و تصمیم‌گیران دنبال کرد.
وی خاطرنشان کرد: شناسایی راهکارهای تقویت انسجام اجتماعی و هویت اسلامی ایرانی، ارتقای تاب‌آوری، بررسی شیوه‌های مرحله‌ای مواجهه با بحران‌های اقتصادی و تورم، شفافیت حکمرانی و بهبود زیست‌پذیری بافت‌های ناکارآمد شهری، از مهم‌ترین موضوعات شناسایی‌شده در این کارگروه‌ها بود.
شناسایی موانع انسجام اجتماعی و تقویت هویت اسلامی ایرانی در دستور کار جهاددانشگاهی
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی، با اشاره به چالش‌های مربوط به انسجام اجتماعی و هویت اسلامی ایرانی در جامعه امروز کشور، اظهار کرد: بر اساس دستاوردهای گردهمایی اعضای هیئت علمی گروه‌های پژوهشی علوم انسانی، اجتماعی و هنر جهاددانشگاهی، بسیاری از مسائل امروز کشور ریشه‌های اجتماعی و اقتصادی دارند که یکی از آن‌ها مسئله همبستگی و انسجام اجتماعی است.
وی افزود: تقویت انسجام اجتماعی بدون شناسایی زمینه‌های شکل‌گیری آن و موانع موجود امکان‌پذیر نیست و پرداختن به این موضوع در دستور کار جهاددانشگاهی قرار گرفته است.
ترسیم چشم‌انداز فعالیت‌های پژوهشی جهاددانشگاهی در حوزه علوم انسانی
شیخی درباره چشم‌انداز فعالیت‌های پژوهشی جهاددانشگاهی در حوزه علوم انسانی، اجتماعی و هنر گفت: چشم‌انداز مورد نظر ما، تقویت جایگاه این حوزه‌ها در پشتیبانی علمی از سیاست‌گذاری و مدیریت است. تحقق این هدف مستلزم آن است که فعالیت‌های پژوهشی را به تولید مقاله و گزارش علمی محدود نکنیم و در کنار آن، به توسعه پیمایش‌های اجتماعی، ارزیابی سیاست‌ها، ارائه مشاوره تخصصی و برگزاری رویدادهای علمی هدفمند نیز توجه داشته باشیم.
وی ادامه داد: موضوعاتی مانند انسجام اجتماعی و هویت ملی، کاهش آسیب‌های اجتماعی در بافت‌های ناکارآمد شهری و تاب‌آوری اجتماعی، نمونه‌هایی از حوزه‌هایی هستند که جهاددانشگاهی می‌تواند ظرفیت‌های علمی خود را در آن‌ها و در قالب‌های مختلف به کار گیرد.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط میان پژوهشگران و نهادهای تصمیم‌گیر اظهار کرد: در این مسیر، تقویت ارتباط با نهادهای حاکمیتی، شناخت دقیق نیازهای سیاستی و توانمندسازی اعضای هیئت علمی برای ارائه محصولات علمی متناسب با نیاز تصمیم‌گیران اهمیت ویژه‌ای دارد.
شیخی افزود: هدف این است که ظرفیت‌های علمی جهاددانشگاهی به شکلی منسجم‌تر در خدمت حل مسائل کشور قرار گیرد و فعالیت‌های پژوهشی این نهاد، به‌عنوان یک سازمان پژوهشی نسل چهارم، علاوه بر تولید دانش، امکان بیشتری برای اثرگذاری بر سیاست‌ها و برنامه‌ها پیدا کند.
گزارش سیاستی، حلقه اتصال پژوهش و تصمیم‌گیری
شیخی درباره اهمیت برگزاری کارگاه تدوین گزارش سیاستی برای ارتقای توان علمی اعضای هیئت علمی گفت: یکی از چالش‌های مهم در نظام پژوهش، فاصله میان تولید دانش و استفاده از نتایج آن در فرایند تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری است. پژوهش‌های علمی ممکن است از نظر نظری و روش‌شناختی ارزشمند باشند، اما برای اثرگذاری بر تصمیم‌های اجرایی و سیاستی، لازم است یافته‌های آن‌ها متناسب با نیازها و زبان مخاطبان تصمیم‌گیر ارائه شود. گزارش سیاستی یکی از ابزارهای مهم برای ایجاد این ارتباط است.
وی ادامه داد: در این نوع گزارش، پژوهشگر باید بتواند مسئله را به‌روشنی صورت‌بندی کند، شواهد و یافته‌های معتبر را در اختیار مخاطب قرار دهد، گزینه‌های سیاستی را بررسی کند و پیشنهادهایی مستدل و قابل ارزیابی ارائه دهد.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی تأکید کرد: این فرایند به معنای ساده‌سازی غیرعلمی نتایج پژوهش نیست، بلکه به معنای تبدیل دانش تخصصی به محصولی است که قابلیت استفاده در تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری را داشته باشد.
تقویت پیوند میان پژوهش‌های جهاددانشگاهی و نیازهای تصمیم‌گیران
شیخی در تشریح تغییرات مورد نظر در جهت‌گیری پژوهشی جهاددانشگاهی گفت: آنچه دنبال می‌کنیم، تقویت ارتباط میان ظرفیت‌های علمی جهاددانشگاهی، اولویت‌های پژوهشی کشور و نیازهای تصمیم‌گیران و جامعه است.در این مسیر، لازم است ضمن حفظ توجه به پژوهش‌های بنیادی و ارتقای دانش تخصصی، زمینه برای تعریف پژوهش‌هایی که به شناخت بهتر مسائل و بهبود کیفیت تصمیم‌گیری کمک می‌کنند، بیش از پیش فراهم شود.
وی افزود: این جهت‌گیری مستلزم آن است که برنامه‌ریزی پژوهشی با شناخت دقیق‌تر مسائل و اولویت‌ها همراه باشد، از ظرفیت‌های میان‌رشته‌ای بهره گرفته شود و نتایج پژوهش‌ها در قالب‌های مناسب به مخاطبان مربوط ارائه شود.
شیخی خاطرنشان کرد: توانمندسازی اعضای هیئت علمی در حوزه‌هایی مانند سیاست‌پژوهی، تحلیل مسائل پیچیده و تدوین محصولات علمی قابل استفاده در تصمیم‌گیری نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
شیخی ادامه داد: علوم انسانی، اجتماعی و هنر در این فرایند جایگاهی اساسی دارند؛ زیرا بسیاری از مسائل کشور، در کنار ابعاد فنی و اقتصادی، دارای ریشه‌ها و پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و رفتاری هستند. بهره‌گیری از ظرفیت‌های این حوزه‌ها می‌تواند به درک جامع‌تر مسائل و ارائه راهکارهایی متناسب با واقعیت‌های جامعه کمک کند. بر این اساس، می‌توان گفت جهاددانشگاهی با تغییر رویکرد خود، در حال حرکت به سمت سیاست‌پژوهی و ارزیابی پیامدها و نتایج سیاست‌هاست.
وی افزود: انتظار می‌رود تعاملات شکل‌گرفته در این کارگروه‌ها، زمینه شناسایی پرسش‌های پژوهشی اولویت‌دار، بررسی خلأهای دانشی، بهره‌گیری از تخصص‌های مکمل و پیشنهاد موضوعات مناسب برای مطالعات سیاستی را فراهم کند. در ادامه، این موضوعات می‌توانند بر اساس اهمیت، امکان انجام پژوهش، ظرفیت‌های علمی موجود و قابلیت استفاده از نتایج، اولویت‌بندی شوند.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی تأکید کرد: البته باید میان طرح یک مسئله در کارگروه و دستیابی به یک راهکار سیاستی مستند تمایز قائل شد. طرح مسئله و تبادل دیدگاه‌ها، گام نخست است و پس از آن، انجام مطالعات علمی، گردآوری و تحلیل شواهد، ارزیابی گزینه‌های مختلف و تدوین پیشنهادهای سیاستی ضرورت دارد. از این رو، اهمیت کارگروه‌ها در این است که زمینه حرکت از گفت‌وگوی تخصصی به سمت تعریف پژوهش‌های مشخص و قابل پیگیری را فراهم کنند.
پیوند سرمایه انسانی، مهارت‌های پژوهشی و مسائل اولویت‌دار کشور
شیخی در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین دستاورد مورد انتظار از این گردهمایی گفت: مهم‌ترین دستاورد مورد انتظار، ایجاد پیوندی مؤثرتر میان سه عنصر سرمایه انسانی، مهارت‌های پژوهشی و مسائل اولویت‌دار کشور است. هم‌اندیشی و تبادل تجربه به تقویت ارتباطات علمی کمک می‌کند و مهارت‌افزایی نیز توان اعضای هیئت علمی را برای تبدیل دانش تخصصی به محصولات پژوهشی قابل استفاده افزایش می‌دهد. همچنین، کارگروه‌های تخصصی می‌توانند زمینه تمرکز بیشتر بر مسائل مهم کشور و شناسایی فرصت‌های پژوهشی را فراهم کنند.
به نقل از ایسنا، وی با تأکید بر ضرورت پیگیری نتایج این گردهمایی اظهار کرد: موفقیت نهایی این برنامه به استمرار آن و پیگیری نتایج وابسته است. لازم است ایده‌ها و موضوعات مطرح‌شده در کارگروه‌ها به تعریف طرح‌های پژوهشی، مطالعات سیاستی و همکاری‌های مشترک منجر شوند.
معاون پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی خاطرنشان کرد: نگاه ما این است که جهاددانشگاهی باید بتواند از ظرفیت علمی و تجربه انباشته اعضای هیئت علمی خود برای شناخت عمیق‌تر مسائل کشور و پشتیبانی علمی از سیاست‌گذاری بهره بگیرد. امیدواریم این گردهمایی گامی در جهت تقویت این ظرفیت و حرکت به سوی پژوهش‌هایی منسجم‌تر، مسئله‌محورتر و اثربخش‌تر باشد.
