آیا وزن بدن در طول روز تغییر می‌کند؟
یکی از مشکلات مهم افرادی که درگیر کم کردن وزن خود هستند، مواجه شدن با اعداد مختلف روی ترازو در طول روز است. در این شرایط ممکن از خود بپرسیم چرا ممکن است صبح با وزن کمتری از شب قبل از خواب بیدار شویم، یا چرا عدد ترازو طی چند ساعت یک کیلوگرم تغییر کرده است؟ آیا واقعاً در همین مدت چاق یا لاغر شده‌ایم؟ پژوهشگران در این مورد معتقدند نوسان روزانه وزن طبیعی است و دلایل علمی جالبی پشت آن وجود دارد. که در این گزارش به بررسی آن ها می پردازیم.
به گزارش سیناپرس، اگر شما هم درگیر بررسی و پایش دائمی وزن خود هستید حتما دیده اید که اگر صبح خودمان را وزن کنیم و مثلاً ۷۰ کیلوگرم باشیم، اما شب عدد ترازو ۷۱ یا حتی ۷۲ کیلوگرم را نشان دهد، آیا واقعاً در یک روز چاق شده‌ایم؟ پاسخ علم به این پرسش یک نه محکم است. در حقیقت این یک واقعیت مسلم است که وزن بدن در طول روز دائماً تغییر می‌کند و این تغییرات بیشتر نتیجه جابه‌جایی آب، غذا و محتویات دستگاه گوارش و تغییر ذخایر گلیکوژن است، نه افزایش یا کاهش سریع چربی بدن.
به یاد داشته باشید ترازو فقط چربی و عضلات و استخوان های بدن را اندازه نمی‌گیرد؛ بلکه مجموع جرم همه مواد موجود در بدن را نشان می‌دهد: آب، عضلات، استخوان‌ها، اندام‌ها، چربی و حتی غذایی که هنوز در دستگاه گوارش قرار دارد.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند تغییرات کوتاه‌مدت وزن، به‌ویژه در فاصله یک روز، عمدتاً با تغییرات آب بدن و محتویات دستگاه گوارش ارتباط دارد. نتایج یک مطالعه انجام شده درباره تغییرات روزانه وزن که توسط محققان دانشگاه گریز در اتریش انجام شده و در سال ۲۰۲۳ منتشر شد نشان داده است که تغییرات کوتاه‌مدت جرم بدن را نمی‌توان به‌سادگی به تغییر ذخایر انرژی نسبت داد.
بنابراین اگر صبح بعد از بیدار شدن و رفتن به سرویس بهداشتی خود را وزن کنید، معمولاً وزن کمتری نسبت به ساعات پایانی روز خواهید داشت؛ زیرا در طول شب چیزی نخورده و ننوشیده‌اید و بدن از طریق تنفس، تعریق و ادرار مقداری آب از دست داده است ولی در طول روز، با خوردن و نوشیدن، این جرم دوباره به بدن اضافه می‌شود.
در این میان توجه داشته باشید که آب مهم‌ترین عامل تغییرات سریع وزن است. یک لیتر آب تقریباً یک کیلوگرم جرم دارد؛ بنابراین نوشیدن یک لیتر آب می‌تواند حدود یک کیلوگرم به عدد ترازو اضافه کند بدون آنکه حتی یک گرم چربی به بدن اضافه شده باشد. این آب بعداً از طریق ادرار، تعریق، تنفس و مدفوع از بدن خارج می‌شود.
از سوی دیگر، میزان نمک غذا نیز می‌تواند روی این وضعیت اثر بگذارد. سدیم در تنظیم حجم مایعات بدن نقش دارد و تغییر دریافت سدیم می‌تواند باعث تغییر موقت در میزان آب نگهداری‌شده در بدن شود. به همین دلیل ممکن است بعد از یک وعده غذایی شور، وزن فرد در روز بعد افزایش پیدا کند؛ بدون اینکه این افزایش الزاماً به معنای افزایش چربی باشد.
مطالعات محققان دانشگاه کمبریج در سال ۱۹۹۲ نشان می دهد علاوه بر آب و نمک، کربوهیدرات‌ها نیز نقش مهمی در وزن شما دارند. بدن بخشی از کربوهیدرات را به شکل گلیکوژن در کبد و عضلات ذخیره می‌کند. گلیکوژن با مقدار قابل توجهی آب ذخیره می‌شود؛ بنابراین وقتی مصرف کربوهیدرات افزایش پیدا می‌کند، ذخایر گلیکوژن و آب همراه آن نیز می‌تواند افزایش یابد و برعکس، کاهش شدید مصرف کربوهیدرات می‌تواند باعث کاهش سریع وزن شود که بخش قابل توجهی از آن مربوط به کاهش آب همراه گلیکوژن است، نه از دست دادن چربی. برای همین است که برخی رژیم‌های کم‌کربوهیدرات در روزهای نخست کاهش وزن چشمگیری ایجاد می‌کنند؛ اما نباید تمام این کاهش را به سوزاندن چربی نسبت داد.
عامل دیگر، محتویات دستگاه گوارش است. غذایی که می‌خوریم تا زمانی که هضم و دفع نشده است، همچنان جرم دارد و طبیعتاً روی عدد ترازو تأثیر می‌گذارد. پژوهش‌های مربوط به تغییرات کوتاه‌مدت وزن نیز محتویات روده و مدفوع را از عوامل مؤثر بر نوسان وزن می‌دانند.
چه زمانی خودمان را وزن کنیم؟
اگر هدف، بررسی روند واقعی وزن است، مقایسه وزن‌های تصادفی در ساعات مختلف روز چندان معنی‌دار نیست. بهتر است وزن‌کشی در شرایط مشابه و ثابت انجام شود؛ برای مثال صبح، پس از بیدار شدن و رفتن به سرویس بهداشتی و پیش از خوردن و نوشیدن روی ترازو بروید.
کارشناسان معتقدند مهم‌تر از عدد ثبت شده روی ترازو در یک روز، بررسی روند وزن در چند هفته است. در حالت عادی ممکن است وزن فرد در یک روز یک کیلوگرم بالا برود و روز بعد دوباره پایین بیاید، بدون اینکه تغییر معناداری در میزان چربی بدن رخ داده باشد.
البته اگر افزایش وزن سریع و غیرمعمول باشد و به‌ویژه با تورم پاها، تنگی نفس یا علائم دیگری همراه شود، موضوع متفاوت است و نباید صرفاً به نوسان طبیعی وزن نسبت داده شود. در پایان به یاد داشته باشید ترازو در طول روز بیشتر از آنکه داستان چربی بدن را روایت کند، داستان آب و مواد در حال عبور از بدن را نشان می‌دهد و برای پایش دقیق وزن خود باید در یک بازه زمانی مشخص و در ساعات و شرایط یکسان، وزن خود را ثبت کرده و نتیجه نهایی را بررسی کنید.
گزارش: فاطمه کردی
