کشف مقبره نخستین ملکه چین در نزدیکی فرودگاه بینالمللی
باستان شناسان طی مطالعات جدید خود مقبرهای سلطنتی عظیم در نزدیکی فرودگاه بینالمللی شیآن شیانیانگ کشف کردند که ممکن است آرامگاه امپراتریس بیوه هوایانگ ، مادربزرگ چین شی هوانگ، نخستین امپراتور متحد چین باشد.
به گزارش سیناپرس، باستانشناسان طی کاوش های اخیر خود در فرودگاه بینالمللی شیآن شیانیانگ موفق به شناسایی مقبره نخستین امپراتور چین شدند که شامل یک آرامگاه اصلی و چهلوپنج گور کوچکتر است. بررسی بقایای انسانی کشف شده در این سایت نکتهای چشمگیر را آشکار ساخته است: از میان سی نفری که جنسیت زیستیشان قابل تعیین بود، همگی زن بودهاند.
این مقبره دوهزارودویستوپنجاهساله، گورستانی گسترده را آشکار کرده که شامل صدها شیء بازمانده و شواهدی از زندگی زنانی است که احتمالاً در دربار چین خدمت میکردهاند. هرچند مقبره اصلی به شدت غارت شده، معماری و موقعیت آن پژوهشگران را به این نتیجه رسانده که محتملترین صاحب آن ملکه هوایانگ است. گورهای پیرامونی نیز تصویری نادر از زنانی به دست میدهند که بیش از دو هزار سال پیش نیروی کار خاندان سلطنتی را تأمین میکردند.
در مطالعهای جداگانه که در مجله آنتیکوئیتی (Antiquity) منتشر شد، پژوهشگران دانشگاه شاندونگ و مؤسسه باستانشناسی استان شاآنشی، چهلوسه اسکلت بهدستآمده از این گورهای اقماری را بررسی کردند. استخوانهای این زنان نشانههایی از سلامت ضعیف، فشارهای تغذیهای در دوران کودکی و فشارهای فیزیکی مکرر بر ستون فقرات، شانهها، آرنجها و ساعدها را آشکار ساخت. این الگوها حاکی از آن است که آنان سالها به کارهای دشوار یا تکراری مشغول بودهاند. با این حال، میانگین طول عمر این زنان بیش از زنان عادی همعصر خود در چین بوده است؛ پژوهشگران معتقدند پیوند آنان با دربار سلطنتی احتمالاً مزایای محدودی فراهم میکرده، هرچند کار روزانه فشار قابلتوجهی بر بدنشان وارد میآورده است. احتمال میرود این افراد خدمتکاران ردهپایین کاخ بوده و وظایفی چون تولید منسوجات یا نظافت بناهای سلطنتی را بر عهده داشتهاند. محل قرارگیری گورها میان خندقهای درونی و بیرونی گورستان نیز نشان میدهد که سلسلهمراتب اجتماعی حتی پس از مرگ نیز بر نحوه تدفین تأثیر داشته است.
هوایانگ خود هرگز امپراتور نبود، اما در مسیر جانشینی که سرانجام چین شی هوانگ را به تخت نشاند، نقشی کلیدی ایفا کرد. او از اشراف ایالت جنوبی چو (Chu) برخاست و همسر اصلی شاهزادهای از چین شد که بعدها با عنوان پادشاه شیائوون (King Xiaowen) حکومت کرد. هوایانگ فرزندی نداشت، اما شوهرش پسران متعددی داشت از جمله یینگ ییرن (Ying Yiren) که بهعنوان گروگان سیاسی در ایالت رقیب ژائو (Zhao) به سر میبرد و چشمانداز محدودی برای رسیدن به تاج و تخت داشت. تاجر ثروتمند لو بوی (Lü Buwei) این فرصت را تشخیص داد و به روایت مورخ باستانی سیما چیان (Sima Qian)، هوایانگ را متقاعد کرد که ییرن را به فرزندی بپذیرد و از انتصاب او بهعنوان وارث حمایت کند. ییرن سپس نام زیچو (Zichu) را برگزید که پیوند او با ایالت چو را بازتاب میداد. پس از مرگ پادشاه شیائوون در سال ۲۵۰ پیش از میلاد، زیچو با عنوان پادشاه ژوانگشیانگ (King Zhuangxiang) به تخت نشست و تنها سه سال بعد درگذشت. تاج و تخت به پسر جوان او، یینگ ژنگ (Ying Zheng)، رسید که سرانجام ایالتهای رقیب را فتح کرد و خود را چین شی هوانگ نامید. هوایانگ تا زمان پادشاهی نوهخواندهاش زنده بود و در سال ۲۳۰ پیش از میلاد، نه سال پیش از پیروزی نهایی او، درگذشت.
کاوشهای این سایت از سال ۲۰۱۸ و در جریان بررسی زمینهای مربوط به گسترش فاز سوم فرودگاه آغاز شد. پژوهشگران در محل حفاظتی که پیشتر گونگلینگ نامیده میشد، تپهای خاکی را شناسایی کردند که ساختاری بسیار بزرگتر را پنهان میکرد. کاوشهای بعدی در سال ۲۰۲۲ گورستانی تقریباً مربعی با دیوارها، خندقهای مرزی و مناطق تدفینی منظم را آشکار ساخت که به نام روستای نزدیک، شانگژائویائو نامگذاری شد. محوطه بیرونی بیش از ششصد متر از شمال به جنوب و نزدیک به پانصدونود متر از شرق به غرب امتداد دارد. در مرکز آن مقبره اصلی قرار دارد که تپهاش هنوز حدود ده متر از سطح زمین بالاتر است. چهار راهرو شیبدار از جهات مختلف به اتاق تدفین میرسند و ساختار زیرزمینی را به شکل صلیب درمیآورند. طول این مجموعه با احتساب راهروها حدود دویست متر از شرق به غرب و صدوهشتادوهشتونیم متر از شمال به جنوب است و اتاق مرکزی در عمق حدود بیستوششوچهار دهم متری قرار دارد. علاوه بر چهلوپنج گور اقماری، پانزده تدفین وابسته و شصتودو گودال آیینی نیز شناسایی شد که برخی از آنها دارای گودالهای اسب و ارابه یا خندقهای مرزی مستقل بودند.
با وجود غارت گسترده، دویستوپنجاهوهشت شیء یا مجموعه اشیاء شامل ظروف سفالی، ظروف برنزی، ابزارهای آهنی، زیورآلات یشمی، عقیق و شیشه باستانی بهدست آمد. برخی اشیاء جزئیات جالبتوجهی دارند، از جمله یک ظرف تشریفاتی برنزی با کتیبهای درباره خانواده سونگ و مهرهای برنزی و یشمی. تاریخگذاری رادیوکربن (روش تعیین سن با استفاده از ایزوتوپ کربن-۱۴) استخوانهای گورهای همراه، بازه زمانی ۳۸۹ تا ۲۰۸ پیش از میلاد را نشان داد که با انتساب کلی گورستان سازگار است، هرچند هویت دقیق صاحب مقبره اصلی را ثابت نمیکند.
قویترین استدلال برای انتساب این مقبره به هوایانگ از مقایسه با گورستان سلطنتی دیگری به نام سیجیاژوانگ در فاصله حدود دوهزاروسیصد متری جنوبغربی به دست میآید که بهعنوان آرامگاه احتمالی پادشاه شیائوون پیشنهاد شده است. این دو محوطه از نظر معماری شباهت چشمگیری دارند.
باستان شناسان معتقدند گورستان شانگژائویائو دو روایت درهمتنیده را پیش روی ما میگذارد: یکی درباره زنی سلطنتی که جایگاه تاریخیاش روشن است اما محل آرامگاهش هنوز قطعی نیست و دیگری درباره زنانی که استخوانهایشان شواهدی از زندگی پرکار در دربار چین را حفظ کردهاند. خواه هوایانگ سرانجام بهعنوان صاحب این مقبره تأیید شود یا نه، این محوطه تصویری کاملتر از جهان سلطنتی پیش از نخستین امپراتوری متحد چین ارائه میدهد.
مترجم: احسان محمدحسینی
