کشف ۱۲ کهکشان در حال مرگ؛ ردپای خاموشی سیاهچالهها
اخترشناسان با بررسی دادههای چند رصدخانه رادیویی، ۱۲ کهکشان در حال خاموشی را شناسایی کردهاند؛ کهکشانهایی که سیاهچالههای کلانجرم مرکزی آنها فورانهای قدرتمند خود را متوقف کردهاند و آثار این فعالیت اکنون در حال محو شدن است. این کشف میتواند پنجرهای تازه به چرخه فعالیت سیاهچالهها و چگونگی تکامل کهکشانها باز کند.
به گزارش سیناپرس، ستارهشناسان با شناسایی ۱۲ کهکشان رادیوییِ در حال خاموشی، مرحلهای کمترشناختهشده از زندگی کهکشانها را آشکار کردند؛ جایی که فورانهای سیاهچالههای کلانجرم متوقف میشود و آثار آن بهتدریج محو میشوند.
گروهی از اخترشناسان جمعیتی ناشناخته از کهکشانهای رادیویی را شناسایی کردهاند که فورانهای رادیویی آنها در حال محو شدن است. این کهکشانها در واقع تصویری از مرحلهای را ارائه میکنند که در آن موتور مرکزی کهکشان، یعنی سیاهچاله کلانجرم، فعالیت خود را متوقف کرده و فورانهای عظیم پلاسما بهتدریج انرژی خود را از دست میدهند.
کهکشانهای رادیویی از جمله اجرام بسیار درخشان در طول موجهای رادیویی هستند و میتوانند فورانهایی از گاز و پلاسما ایجاد کنند که در برخی موارد میلیونها سال نوری در فضا امتداد پیدا میکنند. این فورانها از هسته فعال کهکشان و در ارتباط با سیاهچاله کلانجرم مرکزی آن سرچشمه میگیرند.
زمانی که سیاهچاله دیگر ماده کافی برای تغذیه و حفظ فورانها دریافت نکند، این جتها متوقف میشوند. در نتیجه، حبابها یا لوبهای رادیویی عظیمی که پیشتر توسط آنها تغذیه میشدند، دیگر انرژی تازهای دریافت نمیکنند و بهمرور محو میشوند.
رصد کهکشانهای در حال مرگ
پژوهشگران برای شناسایی این اجرام، منطقهای از آسمان موسوم به میدان «XMM-LSS» را بررسی کردند؛ منطقهای که پیشتر توسط تلسکوپ پرتو ایکس XMM-Newton بهطور گسترده مطالعه شده بود. در این بررسی از چند رصدخانه رادیویی قدرتمند از جمله تلسکوپ MeerKAT در آفریقای جنوبی، آرایه بسیار بزرگ کارل جی. جانسکی (VLA) و شبکه LOFAR استفاده شد. ترکیب دادههای این رصدخانهها به دانشمندان اجازه داد تغییرات تابش رادیویی لوبهای کهکشانها و روند از دست رفتن انرژی ذرات درون آنها را بررسی کنند. از میان ۱۴ جرم مورد بررسی، ۱۲ مورد بهعنوان کهکشانهای رادیویی باقیمانده یا در حال خاموشی تأیید شدند و دو مورد دیگر همچنان فعال بودند.
کهکشانهایی که تازه خاموش شدهاند
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، سن نسبتاً پایین این بقایای رادیویی است. بررسیها نشان داد این کهکشانها بین ۸ تا ۴۲ میلیون سال در حال محو شدن بودهاند و میانگین این دوره حدود ۱۲ میلیون سال برآورد شده است.
این بازه زمانی نسبت به سن بسیاری از بقایای کهکشانهای رادیویی که پیشتر شناسایی شده بودند، کوتاهتر است. به گفته پژوهشگران، این موضوع میتواند نشان دهد که اخترشناسان تاکنون بخشی از جمعیت بقایای کوتاهعمر را از دست دادهاند.
این اجرام همچنین در مراحل مختلف خاموشی قرار دارند؛ برخی از آنها مدت کوتاهی است که فورانهای خود را متوقف کردهاند، در حالی که در برخی دیگر، فعالیت سیاهچاله مرکزی مدتها پیش پایان یافته و آثار فورانها اکنون در حال محو شدن است.
پنجرهای به چرخه زندگی کهکشانها
اهمیت این کشف تنها به شناسایی چند کهکشان جدید محدود نمیشود. بررسی مراحل مختلف خاموشی این اجرام میتواند به دانشمندان کمک کند تا چرخه فعالیت سیاهچالههای کلانجرم و تأثیر آنها بر محیط اطراف کهکشان را بهتر درک کنند.
به نقل از دانشجو، سیاهچالههای کلانجرم در مرکز بسیاری از کهکشانها قرار دارند و هنگامی که با سرعت زیادی ماده جذب میکنند، میتوانند انرژی عظیمی را در قالب جتهای قدرتمند به فضای اطراف خود منتقل کنند. توقف این فعالیت نیز به همان اندازه میتواند در روند تکامل کهکشان و محیط میانکهکشانی آن اهمیت داشته باشد.
نتایج این پژوهش در مجله علمی (Monthly Notices of the Royal Astronomical Society) منتشر شده است و پژوهشگران امیدوارند رصدهای آینده بتواند نمونههای بیشتری از این کهکشانهای در حال خاموشی را شناسایی کند.
