پشت پرده گرایش دانشآموزان به دخانیات؛ از خانواده تا شبکههای اجتماعی
کارشناسان آموزش و پرورش، فشار همسالان، تعارضهای خانوادگی، اضطراب و ضعف مهارتهای زندگی را از عوامل مهم گرایش دانشآموزان به مواد و دخانیات میدانند و نسبت به عادیسازی ویپ در فضای مجازی هشدار میدهند.
به گزارش سیناپرس، سمیه سادات ابراهیمی، مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش، در گفتوگویی خبری با اشاره به مهمترین عوامل مؤثر در ورود دانشآموزان به دنیای مواد و دخانیات اظهار کرد: فشار و تأثیرپذیری از گروه همسالان، بهویژه تمایل به پذیرفته شدن در جمع دوستان و پرهیز از طرد اجتماعی، از عوامل مهم در این زمینه است.
وی ادامه داد: ضعف نظارت و ارتباط مؤثر در خانواده نیز میتواند نقش مهمی داشته باشد. تعارضهای خانوادگی، کاهش گفتوگوی سازنده میان والدین و فرزندان یا بیتوجهی به تغییرات رفتاری دانشآموز از جمله مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
ابراهیمی با اشاره به تأثیر فشارهای روانی و هیجانی بر دانشآموزان گفت: اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی، کاهش عزتنفس و ناتوانی در مدیریت هیجانها از دیگر عواملی هستند که میتوانند دانشآموز را در معرض گرایش به مواد و دخانیات قرار دهند.
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش افزود: فشارهای تحصیلی و نگرانی درباره موفقیت آموزشی نیز از عوامل مؤثر است، بهویژه زمانی که دانشآموز مهارت کافی برای مقابله با استرس را نداشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: کنجکاوی و هیجانطلبی دوره نوجوانی و تصور نادرست از بیخطر بودن مصرف اولیه، بهویژه در مورد دخانیات و سیگارهای الکترونیکی، نیز میتواند زمینهساز تجربه مصرف شود.
ابراهیمی دسترسی آسان به مواد و دخانیات در محیطهای پیرامونی و کاهش حساسیت نسبت به مصرف برخی فرآوردههای دخانی را از دیگر عوامل مؤثر دانست و گفت: کمبود مهارتهای خودمراقبتی و مهارتهای زندگی، از جمله مهارت «نه گفتن»، تصمیمگیری، حل مسئله و مقاومت در برابر فشار همسالان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: الگوهای نامناسب رفتاری در خانواده، گروه دوستان یا فضای مجازی که مصرف دخانیات یا مواد را عادی و بدون پیامد جلوه میدهند نیز میتوانند بر نگرش و رفتار دانشآموزان اثرگذار باشند.
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تجربه اجرای برنامه ملی نماد گفت: در مجموع، تجربه اجرای این برنامه نشان میدهد که تأثیرپذیری از گروه همسالان، مشکلات و تعارضهای خانوادگی، ضعف مهارتهای زندگی و فشارهای روانی و تحصیلی از مهمترین عوامل زمینهساز گرایش دانشآموزان به مصرف مواد و دخانیات هستند.
ابراهیمی تأکید کرد: ازاینرو، مداخلات پیشگیرانه زمانی اثربخش خواهند بود که بهصورت همزمان بر توانمندسازی دانشآموزان، ارتقای مهارتهای فرزندپروری، تقویت فضای حمایتی مدرسه و افزایش همکاری خانواده و مدرسه متمرکز شوند.
وی در ادامه درباره نقش شبکههای اجتماعی و تبلیغات پنهان در عادیسازی مصرف سیگار و ویپ در میان نوجوانان گفت: شبکههای اجتماعی و تبلیغات پنهان نقش قابل توجهی در عادیسازی مصرف سیگار و ویپ در میان نوجوانان دارند.
ابراهیمی افزود: نمایش مکرر این محصولات توسط اینفلوئنسرها، تولید محتوای جذاب، انتشار اطلاعات نادرست درباره کمخطر بودن ویپ و دسترسی آسان به فروشندگان، نگرش نوجوانان را تحت تأثیر قرار داده و احتمال تجربه نخستین مصرف را افزایش میدهد.
وی تصریح کرد: ازاینرو، ارتقای سواد رسانهای و آموزش مهارتهای خودمراقبتی از مهمترین راهکارهای پیشگیرانه در برنامه ملی نماد است.
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش درباره شناسایی دانشآموزانی که در مراحل اولیه به سمت دخانیات یا مواد میروند نیز توضیح داد: بر اساس دستورالعمل برنامه ملی نماد، شناسایی زودهنگام دانشآموزان در معرض خطر بر غربالگری، مشاهده نظاممند و ارجاع بهموقع استوار است، نه بر برخورد انضباطی.
ابراهیمی ادامه داد: مهمترین اقدامات شامل اجرای ابزارهای غربالگری، رصد تغییرات رفتاری و تحصیلی توسط کارکنان مدرسه، دریافت گزارشهای معلمان و والدین، مصاحبه اولیه توسط مشاور مدرسه و در صورت نیاز، ارجاع دانشآموز به خدمات تخصصی در چارچوب نظام ارجاع نماد است.
وی تأکید کرد: این رویکرد با هدف پیشگیری، حمایت و مداخله بههنگام اجرا میشود.
ابراهیمی درباره برنامههای آموزش و پرورش برای دانشآموزانی که درگیر اعتیاد شدهاند نیز گفت: در چارچوب برنامه ملی نماد، رویکرد اصلی حمایت، درمان و بازگشت دانشآموز به چرخه آموزش است، نه طرد یا تنبیه.
وی افزود: مهمترین اقدامات شامل ارائه خدمات مشاورهای، ارجاع به مراکز تخصصی درمان و روانشناختی، حمایت تحصیلی و روانی، مشارکت فعال خانواده در فرایند مداخله و پایش مستمر وضعیت دانشآموز با همکاری مدرسه و دستگاههای همکار است.
مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: هدف این اقدامات، کاهش خطر تکرار مصرف و فراهم کردن زمینه بازگشت ایمن و موفق دانشآموز به محیط آموزشی است.
به نقل از برنا، ابراهیمی درباره میزان هماهنگی میان وزارت آموزش و پرورش و سایر دستگاهها در زمینه شناسایی و درمان دانشآموزان آسیبدیده اظهار کرد: در چارچوب برنامه ملی نماد، هماهنگی میان وزارت آموزش و پرورش و دستگاههای عضو ائتلاف، از طریق نظام ارجاع، تقسیم وظایف و همکاری بینبخشی انجام میشود.
وی گفت: هرچند این سازوکار موجب تسهیل شناسایی، ارجاع و ارائه خدمات درمانی و حمایتی به دانشآموزان شده است، اما میزان اثربخشی آن در مناطق مختلف متناسب با ظرفیت دستگاهها، کیفیت تعاملات بینبخشی و دسترسی به خدمات تخصصی، متفاوت است و همچنان نیازمند تقویت و انسجام بیشتر است.
