بزرگترین کهکشان شناختهشده جهان؛ غولی به پهنای ۱.۷ میلیون سال نوری
اخترشناسان با انجام عمیقترین رصدهای تاریخ از کهکشان عظیم «IC ۱۱۰۱»، دریافتند که گستره واقعی آن بسیار بزرگتر از برآوردهای پیشین است. نتایج جدید نشان میدهد : قطر این کهکشان به حدود ۱.۷ میلیون سال نوری میرسد و در حال حاضر میتواند بزرگترین کهکشان شناختهشده جهان باشد.
به گزارش سیناپرس، جهان مملو از اجرامی با ابعادی شگفتانگیز است؛ اما برخی ساختارهای کیهانی آنچنان عظیم هستند که درک مقیاس واقعی آنها دشوار است. کهکشان IC ۱۱۰۱ یکی از همین غولهای کیهانی است که اخترشناسان اکنون توانستهاند مرز اصلی بدنه ستارهای آن را با دقت بیشتری مشخص کنند.
این پژوهش به سرپرستی «کارلوس ماررو د لا روزا» از مؤسسه اخترفیزیک جزایر قناری در اسپانیا انجام شده و نتایج آن برای انتشار در نشریه Astronomy & Astrophysics پذیرفته شده است.
۲۰ برابر بزرگتر از راه شیری
پژوهشگران با بررسی دقیقترین تصاویر ثبتشده از این کهکشان دریافتند که بدنه اصلی ستارهای IC ۱۱۰۱ تا فاصله حدود ۲۶۰ کیلوپارسک از مرکز آن امتداد دارد. این بدان معناست که قطر این ساختار به حدود ۵۲۰ کیلوپارسک یا نزدیک به ۱.۷ میلیون سال نوری میرسد.برای درک بهتر این مقیاس، قطر قرص ستارهای کهکشان راه شیری حدود ۲۰ برابر کوچکتر از IC ۱۱۰۱ است.
به گفته پژوهشگران، اگر این کهکشان عظیم را میان راه شیری و کهکشان آندرومدا قرار دهیم، بدنه اصلی آن تقریباً میتواند فاصله میان این دو کهکشان را پوشش دهد.
تعیین مرز یک کهکشان آسان نیست
IC ۱۱۰۱ در خوشه کهکشانی Abell ۲۰۲۹ قرار گرفته و مدتهاست بهعنوان یکی از بزرگترین کهکشانهای شناختهشده مطرح است. با این حال، تعیین اندازه دقیق آن همواره دشوار بوده است.
برخلاف اجرام جامد، کهکشانها لبه مشخصی ندارند و با فاصله گرفتن از مرکز، ستارههای آنها بهتدریج پراکندهتر میشوند. افزون بر این، نور ستارگان در بخشهای بیرونی IC ۱۱۰۱ با نور پراکنده میانکهکشانی موجود در خوشه اطراف آن درهم میآمیزد.برای غلبه بر این مشکل، پژوهشگران از تلسکوپ ۲.۵ متری «آیزاک نیوتن» در رصدخانه «روکه د لوس موچاچوس» استفاده کردند تا عمیقترین تصاویر تاکنون ثبتشده از این کهکشان را به دست آورند.
سپس آنها نور پراکنده ناشی از ستارگان پیشزمینه و نور شدید بخش مرکزی کهکشان را با دقت حذف کردند؛ اقدامی که برای آشکارسازی ساختارهای بسیار کمنور در حاشیه کهکشان ضروری بود.
چند نشانه، یک مرز
پس از حذف اثر نورهای مزاحم، پژوهشگران تغییرات ویژگیهای مختلف IC ۱۱۰۱ را از مرکز به سمت بیرون بررسی کردند. آنها در فاصله حدود ۲۶۰ کیلوپارسک، تغییر همزمانی در توزیع نور، رنگ ستارگان، میزان جرم ستارهای و حتی شکل و جهتگیری کهکشان مشاهده کردند.
از آنجا که این تغییرات در جهات مختلف و در فاصلهای تقریباً یکسان از مرکز دیده شد، محققان آن را مرز بدنه اصلی ستارهای کهکشان در نظر گرفتند.اما این پایان شگفتی نبود.
این غول کیهانی هنوز در حال رشد است
تصاویر جدید ساختارهای بسیار کمنوری را نیز در اطراف IC ۱۱۰۱ آشکار کرد؛ ساختارهایی نامتقارن، رشتهای و شبیه پره که میتوانند بقایای تعاملها و ادغامهای گذشته با کهکشانهای کوچکتر باشند.
این یافته نشان میدهد IC ۱۱۰۱ با وجود داشتن یک بدنه اصلی مشخص، همچنان به رشد خود ادامه میدهد. ستارگان و بقایای کهکشانهای کوچکتر در نواحی بیرونی این غول کیهانی در حال انباشته شدن هستند و بهتدریج بر جرم و گستره آن میافزایند.برخی از این ساختارهای بیرونی همچنین با آشفتگیهای بزرگی که در تابش پرتو ایکس اطراف IC ۱۱۰۱ مشاهده شده، همراستا هستند. پژوهشگران احتمال میدهند این ویژگیها ردپای ادغام این سامانه با یک خوشه کهکشانی کوچکتر در چند میلیارد سال پیش باشد.
شاید جهان هنوز غولهای بزرگتری پنهان کرده باشد
اگرچه IC ۱۱۰۱ اکنون یکی از جدیترین گزینهها برای عنوان بزرگترین کهکشان شناختهشده جهان به شمار میرود، پژوهشگران با احتیاط درباره «بزرگترین کهکشان مطلق» سخن میگویند.ممکن است کهکشانهای بسیار بزرگ دیگری نیز در جهان وجود داشته باشند که تاکنون با چنین دقت و عمقی رصد نشدهاند. تیم پژوهشی قصد دارد از روشهای جدید خود برای جستوجوی غولهای کیهانی مشابه استفاده کند تا مشخص شود IC ۱۱۰۱ یک نمونه استثنایی است یا تنها یکی از اعضای جمعیتی از کهکشانهای عظیم است که هنوز از دید ما پنهان ماندهاند.
به گفته دانشمندان، مطالعه چنین کهکشانهایی میتواند اطلاعات مهمی درباره چگونگی رشد و تکامل بزرگترین ساختارهای ستارهای جهان ارائه دهد؛ زیرا این غولها عمدتاً از طریق بلعیدن و ادغام با کهکشانهای دیگر به ابعاد کنونی خود میرسند.
این پژوهش تصویری از آینده احتمالی کهکشانهای بسیار بزرگ نیز ارائه میدهد؛ آیندهای که در آن برخی کهکشانها با ادامه ادغامها و جذب کهکشانهای کوچکتر، به ابعادی مشابه IC ۱۱۰۱ خواهند رسید.
در حال حاضر، IC ۱۱۰۱ با قطری در حدود ۱.۷ میلیون سال نوری، یکی از بزرگترین مرزهای شناختهشده برای اندازه کهکشانها را به نمایش گذاشته است؛ غولی کیهانی که نشان میدهد جهان هنوز هم توانایی شگفتزده کردن ما با مقیاسهای غیرقابل تصور خود را دارد.
مترجم:فرگل غفاری
