از دست دادن مدرک دکترا به دلیل «سرقت علمی»

دانشگاه پس از تایید سرقت علمی در بخش‌هایی از رساله دکتری یک فیزیکدان و مروج علم فرانسوی، مدرک دکتری او را پس گرفت.

به گزارش سیناپرس، پس از آن‌که با بررسی‌های ۲۰ ماهه دانشگاهی، شواهدی از سرقت علمی در رساله دکترای «اتین کلاین» (Étienne Klein) فیزیکدان و یکی از مشهورترین شخصیت‌های مروج علم فرانسه پیدا شد،  عنوان دکترا از او گرفته شد.

اتین کلاین، فیزیکدان کمیسیون انرژی‌های جایگزین و انرژی اتمی فرانسه که بیش از ۳۰ کتاب منتشر کرده و مجری یک برنامه هفتگی رادیویی درباره علم است، از سال ۲۰۱۶ با اتهام‌های سرقت ادبی در آثار علمی ترویجی خود روبه‌رو بوده است. در آگوست ۲۰۲۴، درباره فعالیت‌های دانشگاهی او نیز پرسش‌هایی مطرح شد.

در آن زمان رسانه آنلاین Arrêt sur images رساله دکترای او در فلسفه علم را بررسی کرد. کلاین از این رساله در سال ۱۹۹۹ در دانشگاهی که اکنون با نام دانشگاه «پاری سیته» Paris Cité University شناخته می‌شود، دفاع کرده بود.

روزنامه‌نگاران، «لوریس گمار» و «ژان آبیاتسی»، پس از بررسی و تطبیق خط به خط رساله با منابع دیگر دریافتند که در ۲۰ درصد صفحات رساله مواردی از سرقت علمی وجود دارد. بخش‌هایی از متن از آثار متفکرانی چون آلبر کامو، لویی دو بروی و حتی برخی اعضای کمیته داوری رساله او کپی شده بود. انتشار این گزارش باعث شد دانشگاه تحقیقات رسمی خود را آغاز کند.

در ۱۱ ژوئن، رسانه Arrêt sur images به نقل از منابع ناشناس گزارش داد که دانشگاه پاری سیته به این نتیجه رسیده است که کلاین واقعاً مرتکب سرقت علمی شده و در نتیجه مدرک دکترای او را لغو کرده است. (منبع دیگری به روزنامه فرانسوی «لموند» گفته است که گزارش دانشگاه وجود سرقت علمی را در نزدیک به دو سوم صفحات رساله تأیید کرده است).

دانشگاه تاکنون گزارش‌های رسانه‌ای را رسماً تأیید نکرده است. رئیس دانشگاه پاری سیته، ادوارد کامینسکی (Édouard Kaminski)، در ایمیلی به مجله علمی ساینس نوشته است: «از آنجا که این وضعیت مربوط به یک پرونده شخصی است، قانون به دانشگاه اجازه نمی‌دهد درباره آن اظهار نظر کند یا اطلاعاتی در این خصوص منتشر سازد.» او افزود: «با این حال، می‌توانید توجه داشته باشید که دانشگاه هیچ بیانیه‌ای برای رد اطلاعات منتشرشده در مطبوعات صادر نکرده است».

کلاین به درخواست‌های مکرر مجله ساینس برای اظهار نظر پاسخ نداده، اما در بیانیه‌ای چهارصفحه‌ای که در ۱۲ ژوئن در شبکه X منتشر کرده و همچنین در اظهاراتش به روزنامه لموند، این موضوع را که عنوان دکترای خود را از دست داده است، رد نکرد.

کلاین حدود یک دهه پیش نیز با مشکلاتی مواجه شده بود. در آن زمان، هفته‌نامه فرانسوی L’Express گزارش داد که او در کتاب‌های علمی خود، از جمله زندگینامه Albert Einstein و نیز در یادداشت‌های مطبوعاتی‌اش به‌طور گسترده دست به سرقت ادبی زده است.

پس از یک تحقیق مستقل که به دستور وزارت آموزش عالی و پژوهش فرانسه انجام شد، کلاین در سال ۲۰۱۷ ریاست موسسه مطالعات پیشرفته علوم و فناوری را از دست داد، اما سمت خود را در کمیسیون انرژی‌های جایگزین و انرژی اتمی حفظ کرد. کمیسیون انرژی‌های جایگزین و انرژی اتمی روز جمعه به مجله ساینس اعلام کرد که از تصمیم دانشگاه آگاه است و «در حال بررسی پیامدهای آن» است.

با این حال، به نظر می‌رسد مسیر حرفه‌ای کلاین در حوزه ترویج علم بدون آسیب جدی ادامه یافته است. او از سال ۲۰۱۶ بیش از ۱۲ کتاب نوشته و به اجرای برنامه رادیویی خود در «فرنس کالچر» (France Culture) که ایستگاه رادیویی عمومی است، ادامه داده است. در سال ۲۰۲۰، آکادمی علوم اخلاقی و سیاسی فرانسه به خاطر یکی از مقالاتش در فیزیک به کلاین جایزه‌ای اعطا کرد.

«الیویه سارتنائر»، فیلسوف علم در دانشگاه «نامُور» که این پرونده را دنبال کرده است، می‌گوید: این واقعیت که ناشران و رسانه‌های معتبر در فرانسه با وجود این افشاگری‌ها همچنان با کلاین همکاری کرده‌اند، «به‌وضوح نوعی احساس رفیق‌بازی یا پارتی‌بازی یا دست‌کم نوعی تساهل و اغماض را القا می‌کند».

او می‌گوید رسانه‌ها و افکار عمومی همچنان کلاین را به عنوان فردی «بسیار محترم» می‌شناسند. اما ممکن است این وضعیت تغییر کند. رادیو فرنس کالچر در ایمیلی به مجله ساینس نوشته است که «از تصمیم دانشگاه آگاه شده‌ایم و در حال بررسی وضعیت هستیم».

کلاین در نامه‌ای که هفته گذشته در شبکه ایکس منتشر کرد، به‌طور مفصل به اتهامات پرداخت، اما از واژه «سرقت ادبی» استفاده نکرد. او گفت: با توجه به این‌که در طول زندگی حرفه‌ای‌اش کتاب‌های زیادی خوانده، ممکن است آن‌ها را «درونی‌سازی» کرده باشد و «همیشه به‌طور آگاهانه» از آن‌ها در نوشته‌هایش استفاده نکرده باشد.

به نقل از ایسنا، او همچنین پرسید چرا رساله دکترای او مورد بررسی قرار گرفته، در حالی که آثار دیگران چنین بررسی‌ نمی‌شوند و منتقدان را «متعصبان علامت نقل‌قول» توصیف کرد و مدعی شد که استاندارد دوگانه وجود دارد؛ زیرا تمرکز به‌جای مقابله با خودِ اطلاعات نادرست، بر نوشته‌های اوست (که به گفته خودش فاقد خطای علمی‌اند و به مقابله با اطلاعات نادرست علمی کمک می‌کنند).

«سارتنائر» می‌گوید استفاده کلاین از چنین استدلال‌های «مغالطه‌آمیزی» پیام بسیار بدی برای دانشجویان و پژوهشگران دارد. با این حال، او یک نکته مثبت هم می‌بیند: این‌که دانشگاه یک «تصمیم شجاعانه» گرفته است و ممکن است باعث افزایش اعتماد به نهادهای علمی شود، چون نشان می‌دهد حتی افراد بسیار مشهور هم در صورت تخلف، مجازات می‌شوند. او می‌گوید: «این نشانه‌ای است که نظام نهادی کار می‌کند.»