کود هوشمند نیتروژنی در جهت کاهش مصرف و ثبات عملکرد

شرکت چشمه‌سازان پردیس با عرضه محصولات «سوراس» و «اوراس»، فناوری آهسته‌رهش نیتروژن را وارد بازار کرده است؛ فناوری‌ای که بدون افت عملکرد زراعی، مصرف کود را تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهد.

به گزارش سیناپرس، درحالی که اتلاف گسترده کودهای شیمیایی و وابستگی به نهاده‌های وارداتی به یکی از چالش‌های مزمن کشاورزی و دامپروری تبدیل شده، توسعه کودهای آهسته‌رهش مبتنی بر فناوری‌های نوین، افق تازه‌ای برای مدیریت بهینه منابع گشوده است.

شرکت چشمه‌سازان پردیس با عرضه دو محصول «سوراس» و «اوراس» تلاش کرده این رویکرد را از مزرعه تا دامداری پیاده‌سازی کند؛ محصولاتی که با کنترل زمان آزادسازی نیتروژن، هم مصرف کود را تا یک‌سوم کاهش می‌دهند و هم به‌عنوان جایگزینی اقتصادی برای کنجاله سویا در تغذیه دام مطرح می‌شوند. این فناوری، علاوه بر افزایش بهره‌وری، می‌تواند نقش مهمی در کاهش هزینه‌ها، حفظ محیط‌زیست و تقویت امنیت غذایی ایفا کند.

در شرایطی که افزایش بهره‌وری کشاورزی و کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی به یکی از دغدغه‌های جدی بخش کشاورزی و دامپروری تبدیل شده، یک شرکت دانش‌بنیان داخلی با توسعه نسل جدیدی از کودهای آهسته‌رهش، راهکاری هم‌زمان برای بهینه‌سازی مصرف منابع و کاهش هزینه‌ها ارائه کرده است. این فناوری که بر پایه اصلاح ساختار آزادسازی نیتروژن طراحی شده، نه‌تنها مصرف کود را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد، بلکه در حوزه تغذیه دام نیز به‌عنوان جایگزینی اقتصادی برای منابع پروتئینی رایج مطرح شده است.

کود اوره به‌عنوان یکی از پرمصرف‌ترین نهاده‌های کشاورزی، نقش کلیدی در تأمین نیتروژن مورد نیاز گیاهان ایفا می‌کند. با این حال، حلالیت بسیار بالای این ماده باعث می‌شود پس از مصرف به‌سرعت در آب حل شده و پیش از آنکه فرصت جذب کامل توسط گیاه فراهم شود، بخش قابل‌توجهی از آن از طریق شستشو، تبخیر یا فرآیندهای زیستی از دست برود. این اتلاف نه‌تنها بهره‌وری را کاهش می‌دهد، بلکه به آلودگی منابع آب و خاک نیز دامن می‌زند.

در پاسخ به این چالش، پژوهشگران با توسعه کود اوره آهسته‌رهش گوگردی با نام تجاری «سوراس»، رویکردی متفاوت را دنبال کرده‌اند. در این محصول، گرانول‌های اوره با یک پوشش پلیمری زیست‌تخریب‌پذیر احاطه شده‌اند که سرعت انحلال و آزادسازی نیتروژن را کنترل می‌کند. این پوشش باعث می‌شود فرآیند آزادسازی نیتروژن تا حدود ۴۰ روز به‌صورت تدریجی ادامه داشته باشد؛ موضوعی که به گیاه امکان دسترسی پایدار و مداوم به این عنصر حیاتی را می‌دهد.

نتیجه این تغییر ظاهراً ساده، اما از نظر فنی مهم، کاهش قابل‌توجه مصرف کود است. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، استفاده از این نوع کود می‌تواند میزان مصرف را تا یک‌سوم حالت معمول کاهش دهد، بدون آنکه افتی در عملکرد محصول ایجاد شود. به‌عنوان نمونه، در شرایطی که در روش‌های رایج حدود ۲۰۰ کیلوگرم اوره در هر هکتار مصرف می‌شود، این مقدار با استفاده از کود آهسته‌رهش به حدود ۷۰ کیلوگرم کاهش می‌یابد، در حالی که بازدهی حفظ می‌شود.

علاوه بر کاهش مصرف، این فناوری مزایای دیگری نیز به همراه دارد؛ از جمله جلوگیری از پدیده گیاه‌سوزی، بهبود تنظیم pH خاک، افزایش جذب عناصر غذایی و کاهش اتلاف نیتروژن در اثر عوامل محیطی. همچنین استفاده از پوشش‌های زیست‌تخریب‌پذیر، اثرات منفی زیست‌محیطی را به حداقل رسانده و این محصول را در دسته کودهای دوستدار محیط‌زیست قرار می‌دهد.

اهمیت این دستاورد زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم مصرف سالانه اوره در کشور حدود ۲ میلیون تن برآورد می‌شود. در صورت جایگزینی گسترده این محصول با نمونه‌های آهسته‌رهش، می‌توان همین نیاز را با حدود ۷۰۰ هزار تن تأمین کرد؛ یعنی کاهش قابل‌توجه در مصرف منابع، هزینه‌های تولید و فشار بر زنجیره تأمین.

در کنار کاربردهای زراعی، توسعه فناوری اوره آهسته‌رهش به حوزه دامپروری نیز وارد شده است. محصولی با نام «اوراس» به‌عنوان مکمل خوراک دام، با هدف جایگزینی منابع پروتئینی پرهزینه مانند کنجاله سویا معرفی شده است. تأمین پروتئین همواره یکی از چالش‌های اصلی در تغذیه دام بوده و وابستگی به واردات سویا، این چالش را در سال‌های اخیر تشدید کرده است.

در این محصول، همان مفهوم آزادسازی کنترل‌شده نیتروژن به کار گرفته شده، اما این‌بار در محیط شکمبه دام. برخلاف اوره معمولی که به‌سرعت تجزیه شده و طی چند دقیقه به آمونیاک تبدیل می‌شود، اوراس به‌مدت حدود ۸ ساعت به‌صورت تدریجی آزاد می‌شود. این آزادسازی آهسته باعث می‌شود میکروارگانیسم‌های شکمبه فرصت کافی برای تبدیل نیتروژن به پروتئین میکروبی داشته باشند و در نتیجه کارایی مصرف نیتروژن افزایش یابد.

به نقل از نانو ایران، از نظر اقتصادی نیز این محصول مزیت قابل‌توجهی دارد. مصرف آن نسبت به کنجاله سویا تا یک‌پنجم کاهش می‌یابد، در حالی که سطح تأمین پروتئین مشابهی ارائه می‌دهد. این موضوع، در کنار قیمت پایین‌تر و دسترسی آسان‌تر، می‌تواند وابستگی به واردات نهاده‌های دامی را کاهش داده و پایداری بیشتری در تأمین خوراک دام ایجاد کند.

ترکیب این دو کاربرد در کشاورزی و دامپروری نشان می‌دهد که فناوری‌های مبتنی بر کنترل رهایش مواد، می‌توانند نقش مهمی در افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها در زنجیره تولید غذا ایفا کنند. مسیری که اگر جدی گرفته شود، شاید بالاخره بتواند کمی از این آشفتگی همیشگی در مصرف منابع را جمع‌وجور کند.