دیجیتالیسازی منابع دانشگاهی؛ گامی در دسترسی بهتر علم
رئیس سازمان سمت، دیجیتالیسازی منابع دانشگاهی را علاوه بر افزایش دسترسی به آثار علمی، مؤثر در هوشمندسازی، اشتراک دانش و تقویت سامانههای مشابهتیابی و مقابله با تقلب علمی دانست.
به گزارش سیناپرس، حمید شهریاری، رئیس سازمان مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت)، بعدازظهر امروز در شصتودومین اجلاس معاونان پژوهشی دانشگاهها و پژوهشگاههای کشور که در دانشگاه خوارزمی برگزار شد، از اجرای مجموعهای از پروژههای هوشمندسازی و دیجیتالیسازی در وزارت علوم خبر داد.
وی با اشاره به هدف اصلی این طرحها اظهار کرد: هدف اصلی، دیجیتالیسازی منابع و اطلاعات مرتبط با وزارت علوم است تا این وزارتخانه از مدیریت مبتنی بر مدارک و اسناد کاغذی به سمت مدیریت الکترونیکی و در نهایت وزارتخانه و دولت هوشمند حرکت کند.
شهریاری افزود: در این راستا هشت پروژه با حمایت وزارت علوم تعریف شده که از جمله آنها میتوان به ارزیابی هوشمند، ویرایش هوشمند، ترجمه هوشمند، پیرایش خودکار، کلیدواژهگذاری، تولیدات چندرسانهای کوتاه و پاسخگوی هوشمند اشاره کرد.
راهاندازی کتابخانه دیجیتال «احمد»
رئیس سازمان سمت با اشاره به یکی از مهمترین پروژههای این مجموعه گفت: کتابخانه دیجیتال «احمد» به نام مرحوم حجتالاسلام والمسلمین دکتر احمد احمدی راهاندازی شده و امروز به صورت رسمی معرفی میشود.
وی ادامه داد: این سامانه با استفاده از تجربه حدود ۲۰ ساله کتابخانه دیجیتال نور طراحی شده است. در کتابخانههای دانشگاهی کشور منابع فیزیکی و کاغذی فراوانی وجود دارد که اگرچه ممکن است اطلاعات کتابشناختی آنها در برخی پایگاهها قابل مشاهده باشد، اما متن کامل بسیاری از کتابها و آثار پژوهشی در دسترس جامعه علمی نیست.
شهریاری تأکید کرد: هدف این است که منابع دانشگاهها و پژوهشگاههای مختلف در یک بستر مشترک تجمیع شود تا همه دانشگاهها بتوانند از منابع علمی یکدیگر استفاده کنند.
وی با بیان اینکه نزدیک به ۱۰۰ عنوان کتاب در مرحله افتتاح در این سامانه قرار گرفته است، گفت: این آمادگی وجود دارد که کتابهای دانشگاهها و پژوهشگاهها به صورت تماممتن در این سامانه قرار گیرد و در سراسر کشور در دسترس دانشجویان و استادان باشد.
جستوجوی تماممتن و امکانات پژوهشی
رئیس سازمان سمت درباره قابلیتهای کتابخانه دیجیتال «احمد» گفت: کاربران میتوانند به متن کامل کتابها دسترسی داشته باشند، فهرست مطالب را مشاهده کنند و مستقیماً به صفحات موردنظر منتقل شوند. همچنین امکان جستوجو در عنوان کتاب، نام نویسنده و متن کامل آثار فراهم شده است.
وی افزود: کاربران میتوانند دامنه جستوجوی خود را به موضوعات خاص محدود کنند و بخشی از کتابها را در قالبهای مختلف دریافت کنند. نمایش همزمان متن و تصویر کتاب نیز از دیگر قابلیتهای این سامانه است.
شهریاری با اشاره به امکانات شخصیسازی این سامانه اظهار کرد: هر پژوهشگر میتواند صفحه اختصاصی خود را داشته باشد، کتابها و بخشهای مورد علاقه را علامتگذاری کند، حاشیهنویسی داشته باشد و بخشهایی از متن را مشخص کند. تاریخچه فعالیتها، دانلودهای قبلی، منابع مورد علاقه و تحقیقات کاربر نیز در حساب شخصی او نگهداری میشود.
وی افزود: امکان مدیریت پروژههای پژوهشی و ارتباط میان متون و منابع مرتبط نیز در این سامانه پیشبینی شده و کاربران میتوانند از طریق وب و اپلیکیشن موبایل به خدمات آن دسترسی داشته باشند.
رعایت حقوق مؤلفان و ناشران
رئیس سازمان سمت با تأکید بر ضرورت رعایت حقوق معنوی صاحبان آثار گفت: یکی از موضوعات مهم در این پروژه، رعایت حقوق مؤلفان، ناشران و صاحبان آثار است و برای این منظور با ناشران تفاهمنامههایی در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: ناشران دانشگاهی میتوانند برای قرار دادن آثار خود در این سامانه درخواست همکاری کنند. ارائه منابع میتواند به صورت رایگان یا بر اساس مدلهای مختلف دسترسی و پرداخت انجام شود.
شهریاری با اشاره به نگرانی برخی ناشران درباره تأثیر دیجیتالیشدن کتابها بر فروش آثار گفت: همه کتابها الزاماً در سامانه قرار نمیگیرند و برای آثار پرفروش میتوان سیاست متفاوتی در نظر گرفت، اما بسیاری از کتابهای علمی که فروش محدودی دارند، با قرار گرفتن در این بستر میتوانند دسترسی گستردهتری پیدا کنند و به توسعه علم و دانش دانشگاهی کمک کنند.
دیجیتالیسازی منابع برای مقابله با تقلب علمی
وی یکی دیگر از اهداف این طرح را کمک به نظام تولید علم و مقابله با تقلب علمی دانست و گفت: سامانههای مشابهتیابی و بررسی میزان تولید علمی زمانی میتوانند عملکرد دقیقتری داشته باشند که محتوای منابع به صورت دیجیتال در دسترس باشد.
شهریاری افزود: دیجیتالیسازی منابع دانشگاهی علاوه بر افزایش دسترسی، در هوشمندسازی، کاهش هزینهها، تولید علم، اشتراکگذاری دانش و شناسایی موارد مشابهت و تخلف علمی نیز مؤثر خواهد بود.
آمادگی برای مشارکت همه دانشگاهها
رئیس سازمان سمت با دعوت از معاونان پژوهشی دانشگاهها برای مشارکت در این طرح اظهار کرد: دانشگاههایی که آمادگی دارند کتابها و آثار خود را در این سامانه قرار دهند، میتوانند برای انعقاد تفاهمنامه اقدام کنند.
وی گفت: دانشگاهها میتوانند بدون تحمل هزینههای ایجاد و نگهداری یک سامانه مستقل، از زیرساخت موجود کتابخانه دیجیتال «احمد» استفاده کنند.
به نقل از آنا، شهریاری با اشاره به هزینه و زمان مورد نیاز برای ایجاد چنین سامانهای به صورت مستقل افزود: ایجاد سامانهای با این ویژگیها میتواند دو تا سه سال زمان و هزینه قابل توجهی نیاز داشته باشد، اما اکنون زیرساخت موجود در اختیار دانشگاهها قرار گرفته است.
وی ابراز امیدواری کرد: با مشارکت دانشگاهها و پژوهشگاهها، طی سه سال منابع و آثار دانشگاهی کشور به صورت گسترده دیجیتالی و با قابلیتهای پژوهشی در اختیار استادان و دانشجویان قرار گیرد.
