کوههای غولپیکر زیر یخهای قطب جنوب
پژوهش جدید نشان میدهد :کوهستانهایی عظیم که صدها میلیون سال پیش در قطب جنوب شکل گرفتند، ممکن است با تغییر شرایط اقیانوسها و افزایش مواد مغذی، به فراهم شدن محیط مناسب برای گسترش حیات پیچیده کمک کرده باشند.
به گزارش سیناپرس،بیش از ۹۹.۵ درصد قطب جنوب امروز زیر یخ قرار دارد، اما شواهد تازه نشان میدهد در زیر این پوشش یخی ممکن است بقایای کوهستانهایی مدفون باشد که زمانی ابعادی در حد رشتهکوه هیمالیا داشتهاند.
این کوهستانها حدود ۶۵۰ تا ۴۵۰ میلیون سال پیش، همزمان با شکلگیری ابرقاره گندوانا، ایجاد شدند. پژوهشگران دانشگاه ملی استرالیا برای بررسی آنها به جای نمونهبرداری مستقیم از سنگهای زیر یخ، سراغ ذرات کوچکی رفتند که از این قاره به اقیانوس منتقل شدهاند.
تمرکز این پژوهش روی ۱۷۱۲ بلور زیرکن بود؛ کانیهایی بسیار مقاوم که ترکیب شیمیایی و سن آنها میتواند اطلاعاتی درباره سنگها و محیط زمینشناختی محل شکلگیریشان ارائه دهد. پژوهشگران این دادهها را با هزاران نمونه زیرکن دیگر از قطب جنوب ترکیب کردند.
نتایج نشان داد بخش بزرگی از زیرکنهای قطب جنوب به دوره ۶۵۰ تا ۴۵۰ میلیون سال پیش تعلق دارند؛ دورهای که گندوانا در حال شکلگیری بود. نشانههای شیمیایی این بلورها همچنین با تشکیل سنگها در اعماق کوهستانهای بسیار مرتفع و تحت فشار زیاد سازگار است؛ شواهدی که از وجود رشتهکوههایی در ابعاد هیمالیا در گندوانای باستانی پشتیبانی میکند.
با بالا آمدن این رشتهکوهها، فرسایش آنها نیز آغاز شد و حجم عظیمی از رسوبات وارد اقیانوسها شد. این مواد میتوانستند عناصر مغذی مانند فسفر و آهن را به دریا برسانند و رشد جلبکها و سیانوباکتریها را افزایش دهند؛ موجوداتی که در تولید اولیه مواد آلی و اکسیژن نقش دارند.همزمان، بخشی از کربن آلی و مواد حاوی پیریت در رسوبات دفن میشد. این فرایند میتوانست به حفظ بخشی از اکسیژن تولیدشده در محیط کمک کند.
پژوهشگران بر همین اساس مطرح میکنند که فرسایش کوهستانهای گندوانا ممکن است به ایجاد شرایط محیطی مساعد برای گسترش حیات پیچیده کمک کرده باشد.
با این حال، این مطالعه نمیگوید کوههای گندوانا بهتنهایی باعث انفجار کامبرین یا پیدایش حیات جانوری پیچیده شدند. پژوهشگران تأکید دارند که شواهد موجود بیشتر از این ایده حمایت میکند که کوهزایی و فرسایش گسترده، یکی از عوامل ایجاد شرایط مناسب برای این تحول بوده است.
همچنان درباره زمان و میزان افزایش اکسیژن جو در آن دوره ابهامهایی وجود دارد و محاسبات انجامشده بهتنهایی نمیتواند این فرضیه را اثبات کند.
با وجود این محدودیتها، پژوهش جدید تصویر تازهای از قطب جنوب باستان ارائه میدهد: قارهای که زمانی نه یک سرزمین یخزده، بلکه محل شکلگیری کوهستانهای عظیم بوده و آثار زمینشناختی آنها ممکن است هنوز در زیر یخهای امروزی باقی مانده باشد.
این پژوهش در مجله Earth and Planetary Science Letters منتشر شده است.
مترجم:نداجوادهراتی
