نخستین پیوند میتوکندری به چشم انسان؛ بازگشت موقت واکنش به نور
دانشمندان برای نخستینبار میتوکندریهای سالم استخراجشده از عضلات پای یک زن را به چشم او پیوند زدند تا امکان استفاده از این اندامکهای تولیدکننده انرژی برای درمان آسیبهای شدید بینایی را بررسی کنند. این اقدام بدون ایجاد التهاب یا عارضه جدی انجام شد و واکنش مردمک به نور را برای مدتی بهبود داد، اما هنوز شواهدی از بازگشت واقعی بینایی به دست نیامده است.
به گزارش سیناپرس، دانشمندان میتوکندریهای استخراج شده از عضلات پای یک زن را به مایع زجاجیه چشمهای او تزریق کردهاند تا در تلاش برای درمان نابینایی شدید، عملکرد بینایی او را بهبود دهند. این روش باعث بروز التهاب یا عوارض جانبی نشد، اما تاثیر محدودی بر بازگشت پاسخ چشمها به نور داشت و بینایی زن را بازنگرداند.
پیوند میتوکندریهای سالم که اندامکهایی هستند که انرژی مورد نیاز سلولها را تولید میکنند، به عنوان روشی برای درمان بیماریهایی که به این اندامکها در بافتهای مختلف آسیب میزنند، در حال بررسی است. سلولهای آسیب دیده میتوانند میتوکندریهای سالم را جذب کنند و در برخی موارد، این میتوکندریها به افزایش بقای سلولها و بازگرداندن بخشی از عملکرد بافت کمک میکنند. پیش از این، در آزمایشهایی روی انسان، میتوکندریها به قلب و مغز پیوند زده شده بودند. اکنون دانشمندان از نخستین مورد پیوند میتوکندری به چشم خبر دادهاند.
یک خونریزی مغزی در ماه فوریه به عصب بینایی و شبکیه این زن آسیب زده بود و تقریبا موجب نابینایی کامل او شده بود؛ به گونهای که مردمک چشمهایش حتی در واکنش به تاباندن نور نیز هیچ واکنشی نشان نمیدادند.
پس از تزریق میتوکندریها، مردمک چشمهای او به نور واکنش نشان دادند، اما این اثر موقتی بود و پس از حدود چهار هفته کاهش یافت. یافتههای این مطالعه در قالب مقاله یک پیشچاپ در ۱۰ اوت منتشر شدهاند و هنوز داوری همتا (peer review) نشدهاند.
«تِمورخان آیوبوف»، زیستشناس میتوکندری در موسسه چشم پزشکی مولکولی و بالینی بازل در سوئیس، میگوید این مطالعه نشان میدهد تزریق میتوکندریهای خود فرد به چشم، «نسبتا ایمن» است. با این حال، به گفته او، این مطالعه هنوز اثربخشی درمانی پیوند میتوکندری را تایید نمیکند.
«دیوید پوتریانو»، عصبشناس دانشکده پزشکی ایکان در مونتسینای نیویورک و یکی از نویسندگان پیشچاپ، میگوید هدف اصلی پژوهشگران، بررسی ایمنی این روش بوده است. او میگوید: ما اصلا نمیتوانیم اثربخشی را ثابت کنیم و تلاشمان هم برای اثبات آن نیست، اما در عین حال تاثیر قابلتوجهی بر تغییرات فیزیولوژیک چشم مشاهده کردیم.
موفقیتی همراه با محدودیت
پوتریانو و همکارانش میخواستند بررسی کنند که آیا تزریق مستقیم میتوکندری به چشم میتواند به بازگرداندن عملکرد سلولهای گانگلیونی شبکیه کمک کند یا خیر. این سلولها نورونهایی هستند که در بخش داخلی شبکیه قرار دارند و سیگنالهای بینایی را از چشم به مغز منتقل میکنند.
مطالعات انجام شده روی موشها نشان دادهاند که رساندن میتوکندری به مایع زجاجیه چشم میتواند بقای نورونهایی را که پس از آسیب عصب بینایی همچنان زنده ماندهاند، افزایش دهد.
پژوهشگران در ماه مه، از سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) مجوز اضطراری دریافت کردند تا این پیوند میتوکندری را در چشمهای این زن انجام دهند. پوتریانو میگوید: مهمترین نگرانی ما این بود که یک واکنش ایمنی ایجاد شود و سیستم ایمنی شروع به حمله به مواد خارجی تزریق شده به بدن کند.
با این حال، آزمایشهایی که پس از انجام این اقدامات صورت گرفتند، هیچ نشانهای از التهاب یا آسیب در هیچ یک از دو چشم نشان ندادند. اگرچه واکنش مردمک به نور موقتی بود، پوتریانو میگوید این واکنش در سطحی بالاتر از سطح آن پیش از پیوند باقی ماند.
او همچنین اضافه میکند که در ارزیابی بینایی پس از پیوند، مشخص شد زن در چشم چپ خود میتوانسته اشکال و سایهها را تشخیص دهد.
پرسشهایی که همچنان بیپاسخ ماندهاند
پوتریانو و همکارانش با استفاده از روشی برای ثبت فعالیت الکتریکی مغز، فعالیت عصبی قابلتوجهی را در قشر بینایی مغز این زن در روزهای سوم، ۴۴ و ۴۵ پس از پیوند ثبت کردند.
آنها در ثبتهایی که چهار و ۲۷ روز پیش از انجام این اقدامات صورت گرفته بود، چنین فعالیتی مشاهده نکرده بودند.
با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا واکنش مردمک چشم به نور و فعالیتهای عصبی ثبت شده، مستقیما در نتیجه پیوند میتوکندری ایجاد شدهاند یا اینکه ناشی از بهبود طبیعی، یا نوسان در عملکرد باقیمانده نورونها بودهاند.
«پاتریک یو-وای-من»، متخصص مغز و اعصاب و چشم پزشک دانشگاه کمبریج در بریتانیا، میگوید در این مطالعه شواهد مستقیمی وجود ندارد که نشان دهد میتوکندریهای تزریق شده وارد سلولها شده و پس از آن همچنان از نظر عملکردی فعال باقی ماندهاند.
به نقل از ایسنا، آیوبوف نیز اشاره میکند که مشخص نیست کدام سلولها میتوکندریهای تزریق شده را جذب کردهاند.
او میگوید: بسیار دشوار است بگوییم دقیقا چه اتفاقی در حال رخ دادن است و چه چیزی باید اتفاق بیفتد تا اثر درمانی برای مدت طولانیتری باقی بماند. به گفته او، این کار میتواند به پژوهشگران کمک کند بهتر مشخص کنند که آیا پیوند میتوکندری واقعا اثرات بالینی دارد یا خیر.
