سیر نزول دانشگاه های ایرانی در رتبه‌بندی شانگهای

بررسی وضعیت دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی‌های شانگهای نشان می دهد که تعداد دانشگاه‌های ایرانی در این فهرست از ۱۳ دانشگاه در سال های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ به ۶ دانشگاه در سال ۲۰۲۶ رسیده است.

به گزارش سیناپرس، رتبه‌بندی شانگهای یکی از مهم‌ترین نظام‌های رتبه‌بندی جهانی در حوزه دانشگاه ها است که با تمرکز بر عملکرد علمی و پژوهشی، جایگاه مؤسسات آموزش عالی را در سطح جهانی بررسی می‌کند.

این نظام رتبه‌بندی از ۶ سنجه برای رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان استفاده می‌کند و دانشگاه‌ها را بر اساس تعداد دانش‌آموختگان، برنده جوایز نوبل و مدال‌های فیلدز، تعداد اعضای هیئت‌ علمی، تعداد مقالات منتشرشده در مجلات نیچر و ساینس، تعداد پژوهشگران پر استناد انتخاب‌شده توسط مؤسسه کلاریویت، تعداد مقالات نمایه‌شده در نمایه استنادی علوم و علوم اجتماعی وب آو ساینس و سرانه عملکرد دانشگاهی رتبه‌بندی می‌کند.

آخرین ویرایش رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان (شانگهای ۲۰۲۶) مردادماه ۱۴۰۵ منتشر شده است که ۶ دانشگاه ایرانی در آن حضور دارند.

بررسی روند تعداد دانشگاه‌های ایرانی در این نظام رتبه‌بندی حاکی از روند نزولی دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی شانگهای است؛ به طوری که در این سال‌ها تعداد دانشگاه‌های ایرانی در این فهرست از تعداد ۱۳ دانشگاه در سال های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ به ۶ دانشگاه در سال ۲۰۲۶ رسیده است.

برای نخستین بار در سال ۲۰۰۹ دانشگاه تهران در رتبه ۴۰۲-۵۰۱ در این رتبه بندی حضور داشت.

سیر حضور دانشگاه های ایرانی در رتبه بندی شانگهای از ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۶

در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۶ دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه تهران با کسب رتبه در بازه ۶۰۰-۵۰۱ مشترکا رتبه اول دانشگاه‌های ایران را به خود اختصاص داده‌اند. دانشگاه صنعتی امیرکبیر دانشگاه سوم ایران و در بازه ۹۰۰-۸۰۱ قرار گرفته است. همچنین دانشگاه‌های علوم پزشکی شهید بهشتی، صنعتی شریف و تربیت‌مدرس با قرارگرفتن در بازه رتبه‌ای ۱۰۰۰-۹۰۱ از دیگر دانشگاه‌های ایرانی حاضر در این رتبه‌بندی محسوب می‌شوند.

در تصویر زیر سیر حرکت این ۶ دانشگاه در رتبه بندی شانگهای قابل مشاهده است.

این بررسی نشان می دهد که دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال هایی که در رتبه بندی حضور داشته روندی سینوسی را طی کرده و در سال هایی با کاهش و در سال هایی با افزایش رتبه مواجه بوده است. اما دانشگاه تهران از سال ۲۰۲۲ با روند کاهشی مواجه شده است.

همچنین دانشگاه صنعتی امیرکبیر از سال ۲۰۱۹ در یک روند تدریجی با کاهش رتبه مواجه شده است اما دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تا سال ۲۰۲۴ یک روند یکسان را در رتبه داشته و از سال ۲۰۲۵ دچار کاهش رتبه شده است.

روند نزولی رتبه دانشگاه صنعتی شریف از سال ۲۰۲۰ به تدریج آغاز شده است. اما در مورد دانشگاه تربیت مدرس با یک کاهش رتبه در سال ۲۰۲۳ مواجه ایم اما پس از آن رتبه بهتر شد ولی در دو سال اخیر کاهش رتبه ادامه یافت.

پیش از این دانشگاه های صنعتی نوشیروانی بابل، شیراز، علم و صنعت ایران، تبریز، فردوسی مشهد، علوم پزشکی ایران، گیلان، علوم پزشکی شیراز، علوم پزشکی مشهد و صنعتی اصفهان نیز در رتبه‌بندی شانگهای حضور داشتند که در رتبه بندی های اخیر از فهرست خارج شده‌اند.

شیوه رتبه بندی علمی دانشگاه های جهان (ARWU) نظام رتبه بندی شانگهای

رتبه بندی علمی دانشگاه های جهان (ARWU) که در نظام رتبه بندی شانگهای انجام می شود برای اولین بار در ژوئن ۲۰۰۳ توسط مرکز دانشگاه های کلاس جهانی (CWCU) دانشگاه شانگهای جیائو تونگ چین منتشر شد و پس از آن به صورت سالانه به روز شد.

از سال ۲۰۰۹، رتبه بندی علمی دانشگاه های جهان (ARWU) توسط مشاوره شانگهای رانکینگ منتشر شده است. این مرکز یک سازمان کاملا مستقل در زمینه اطلاعات آموزش عالی است و از نظر قانونی تابع هیچ دانشگاه یا سازمان دولتی نیست.

ARWU از شش شاخص عینی برای رتبه بندی دانشگاه های جهان استفاده می کند، از جمله تعداد فارغ التحصیلان و کارکنان برنده جوایز نوبل و مدال ها، تعداد محققان بسیار مورد نظر انتخاب شده توسط Claivate، تعداد مقالات منتشر شده در مجلات طبیعت و علم، تعداد مقالات نمایه شده در شاخص استنادی علم گسترش یافته و شاخص استنادی علوم در وب علم و عملکرد سرانه یک دانشگاه.

به نقل از مهر، بیش از ۲۵۰۰ دانشگاه در واقع هر سال توسط ARWU رتبه بندی می شوند و بهترین ها قابل مشاهده هستند. منابع گردآوری داده در این رتبه بندی شامل وب سایت های جوایز نوبل، مدال فیلدز، پایگاه های اطلاعاتی و اطلاعات آماری دولتی است. اطلاعات پژوهشی دانشگاه ها نیز از پایگاه استنادی WOS استخراج می شود.

جدول ۳. معیارهای رتبه بندی شانگهای ۲۰۲۵