نگاه تردیدآمیز درمان ناباروری با میتوکندری جوان

برخی کلینیک‌های ناباروری در جهان، درمانی بحث‌برانگیز را با استفاده از «میتوکندری‌های جوان» تبلیغ می‌کنند؛ روشی که می‌تواند به تولد نوزادانی با دی‌ان‌ای هسته‌ای از پدر و مادر و دی‌ان‌ای میتوکندریایی از یک اهداکننده منجر شود، اما دانشمندان تأکید دارند ایمنی و اثربخشی آن برای افزایش موفقیت آی‌وی‌اف هنوز به اندازه کافی اثبات نشده است.

به گزارش سیناپرس، کلینیک‌های ناباروری در حال ارائه «میتوکندری‌های جوان» به صورت یک روش بحث‌برانگیز برای درمان ناباروری هستند. تعداد کمی از کلینیک‌های ناباروری در سراسر جهان، درمانی بحث‌برانگیز را ارائه می‌کنند. روشی که در آن میتوکندری‌های اهدایی به جنین‌های مراجعان اضافه می‌شود تا شانس به دنیا آوردن نوزاد افزایش یابد.

این روش که درمان جایگزینی میتوکندری نام دارد، شامل خارج کردن هسته از تخمک یک فرد یا جنین تک‌سلولی یک زوج و انتقال آن به تخمک یک اهداکننده جوان است. این نظریه که هنوز در کارآزمایی‌های بالینی دقیق اثبات نشده، بر این اساس کار می‌کند که میتوکندری‌های اهداکننده ممکن است به تخمک، پس از لقاح، یا به جنین کمک کنند تا رشد و بلوغ پیدا کند.

نوزادانی که در نتیجه این روش متولد شوند، دی‌ان‌ای هسته‌ای خود را از پدر و مادر زیستی‌شان و دی‌ان‌ای میتوکندریایی خود را از اهداکننده تخمک دریافت خواهند کرد.

دانشمندان پیش‌تر در یک کارآزمایی بالینی نشان داده‌اند که درمان جایگزینی میتوکندری می‌تواند برای والدینی که میتوکندری‌هایشان حامل جهش‌های بیماری‌زا است، کمک کننده باشد. اما نیچر کلینیک‌هایی را در آسیا، اروپا و قاره آمریکا شناسایی کرده است که درمان جایگزینی میتوکندری را برای افزایش موفقیت لقاح آزمایشگاهی (IVF) برای گروه گسترده‌تری از مراجعان که چنین جهش‌هایی ندارند، تبلیغ می‌کنند.

تایید اینکه همه این کلینیک‌ها واقعا این روش را انجام می‌دهند، دشوار است. با این حال، آنها درمان جایگزینی میتوکندری را در وب‌سایت‌ها و کانال‌های شبکه‌های اجتماعی خود تبلیغ می‌کنند.

پزشکان و دانشمندان از جمله برخی از کسانی که معتقدند درمان جایگزینی میتوکندری ظرفیت‌های امیدوارکننده‌ای دارد، به ‌طور کلی توافق دارند که این روش هنوز آزمایشی است و در حال حاضر باید تنها در قالب یک کارآزمایی بالینی ارائه شود.

نخستین نوزادی که با استفاده از درمان جایگزینی میتوکندری به دنیا آمد، در سال ۲۰۱۶ متولد شد. مادر این نوزاد دو فرزند خود را بر اثر یک بیماری میتوکندریایی از دست داده بود.

سال گذشته، در نخستین کارآزمایی بالینی درمان جایگزینی میتوکندری با هدف جلوگیری از انتقال بیماری‌های میتوکندریایی، یک گروه پژوهشی دیگر تولد هشت نوزاد سالم را گزارش کرد.

میتوکندری‌ها انرژی مورد نیاز سلول‌ها را تامین می‌کنند و همین موضوع به شکل‌گیری این نظریه منجر شده است که میتوکندری‌های اهداشده از افراد جوان نیز می‌توانند میزان موفقیت آی‌وی‌اف را افزایش دهند.

بر اساس آمار سال ۲۰۲۴ انجمن فناوری کمک‌باروری ایالات متحده، انتقال نخستین جنین به رحم زنان ۳۵ تا ۳۷ ساله در ۲۶ درصد موارد به تولد زنده منجر شده است. اما این میزان در زنان ۴۱ تا ۴۲ ساله، ۸ درصد بوده است.

امیدها و تردیدها

برخی پژوهشگران معتقدند درمان جایگزینی میتوکندری می‌تواند امیدوارکننده باشد. اما دانشمندان دیگری که نیچر با آنها گفت‌وگو کرده است، عمیقا نسبت به مفید بودن درمان جایگزینی میتوکندری تردید دارند. پزشکان کلینیک‌ها می‌گویند آمار آنها نتایج خوبی را نشان می‌دهد.

خطرات احتمالی

دانشمندان و پزشکان نسبت به ارائه درمان جایگزینی میتوکندری از سوی کلینیک‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند، زیرا داده‌های موجود درباره ایمنی و اثربخشی این روش کافی نیست.

در واقع، برخی شواهد حاصل از آزمایش‌های حیوانی نشان می‌دهد این روش می‌تواند خطرات ایمنی داشته باشد.

بر اساس مطالعه‌ای که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، موش‌هایی که در سلول‌های خود دو مجموعه متفاوت از دی‌ان‌ای میتوکندریایی دارند، دچار مشکلات قلبی-عروقی، فشار خون بالا و تحلیل عضلانی می‌شوند.

این موش‌ها در هنگام تولد ظاهرا سالم هستند اما بافت‌های آنها در دوران جوانی و بزرگسالی دچار اختلال می‌شوند.

مطالعه‌ای جداگانه نشان داد موش‌هایی که دی‌ان‌ای میتوکندریایی را از دو سویه متفاوت جانوری به ارث برده‌اند، در مقایسه با موش‌هایی که دی‌ان‌ای میتوکندریایی آنها تنها از یک سویه آمده است، واکنش‌های شدیدتری به استرس و عملکرد شناختی ضعیف‌تری دارند.

ارتباط این یافته‌های حیوانی با افرادی که درمان جایگزینی میتوکندری دریافت می‌کنند، همچنان نامشخص است.

به نقل از ایسنا، پزشکان و دانشمندان نگران‌اند که ممکن است تعداد زیادی نوزاد از طریق درمان جایگزینی میتوکندری متولد شده باشند، اما پایش و پیگیری پزشکی لازم برای شناسایی عوارضی که تنها در بزرگسالی ظاهر می‌شوند، برای آنها انجام نشود.

بنابراین این فناوری بیش از حد امیدوارکننده است که بخواهیم برای استفاده از آن عجله کنیم. این روش شایسته آن است که در کارآزمایی‌های مناسب به اثبات برسد.