آلزایمر چگونه خواب را مختل میکند؟
پژوهشگران در یک مطالعه جدید روی موشها دریافتند: مهار سلولهای ایمنی مغز موسوم به میکروگلیا میتواند بخشی از اختلال خواب مرتبط با آلزایمر را برطرف کند؛ یافتهای که شاید مسیر تازهای برای تحقیقات درمانی این بیماری باز کند.
به گزارش سیناپرس،بیماری آلزایمر تنها حافظه و عملکرد شناختی را تحت تأثیر قرار نمیدهد؛ خواب نیز یکی از فرایندهایی است که با پیشرفت این بیماری مختل میشود.
از سوی دیگر، کمبود خواب نیز میتواند با افزایش خطر ابتلا به آلزایمر ارتباط داشته باشد.اکنون پژوهشگران دانشگاه کنتاکی در مطالعهای جدید، نقش احتمالی میکروگلیا، سلولهای ایمنی مغز، را در این ارتباط بررسی کردهاند.
محققان دو گروه موش را مورد بررسی قرار دادند؛ یک گروه بهصورت ژنتیکی برای ایجاد پلاکهای پروتئین آمیلوئید-بتا، مشابه پلاکهای مشاهدهشده در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر، مهندسی شده بود و گروه دیگر موشهای سالم بودند.پژوهشگران در دو مقطع ۶ و ۱۸ ماهگی، میزان تجمع پلاکها، فعالیت مغز و الگوهای خواب حیوانات را بررسی کردند.
آلزایمر چقدر خواب را کاهش میدهد؟نتایج نشان داد ظهور پلاکهای آمیلوئید-بتا با کاهش حدود ۱.۵ تا ۲ ساعت خواب در هر شب همراه بود.نکته مهم این بود که این اختلال خواب با افزایش سن و بیشتر شدن میزان پلاکها الزاماً شدیدتر نشد. موشها در ۶ ماهگی، زمانی که پلاکها تازه ظاهر شده بودند، دچار اختلال خواب شده بودند و این وضعیت در ۱۸ ماهگی نیز تقریباً مشابه باقی ماند؛ حتی با وجود اینکه میزان پلاکها بیش از دو برابر شده بود.
این یافته باعث شد پژوهشگران احتمال دهند که مشکل خواب مستقیماً ناشی از خود پلاکهای آمیلوئیدی نباشد.
نقش میکروگلیا در اختلال خواب
محققان بر این باورند که هنگامی که میکروگلیا به پلاکهای آمیلوئیدی واکنش نشان میدهد، فرایندهای التهابی گستردهای در مغز فعال میشود. این واکنش ممکن است مغز را در وضعیت هشیاری قرار دهد و خواب طبیعی را مختل کند.
برای بررسی این فرضیه، پژوهشگران در آزمایش دیگری فعالیت میکروگلیا را با استفاده از دارو مهار کردند.نتیجه قابلتوجه بود: موشهای مبتلا به تغییرات مشابه آلزایمر پس از مهار واکنش میکروگلیا حدود دو ساعت خواب بیشتر داشتند.این افزایش خواب شامل مراحل ترمیمی و احیاکننده خواب نیز میشد؛ مراحلی که برای یادگیری، حافظه، ترمیم بدن و پاکسازی مواد زائد مغز اهمیت دارند.
دارو پلاکهای آلزایمر را از بین نبرد
با وجود بهبود خواب، میزان پلاکهای آمیلوئید-بتا در مغز موشها تغییری نکرد. بنابراین، اثر مشاهدهشده ظاهراً ناشی از پاک شدن پلاکها نبود، بلکه از کاهش واکنش التهابی میکروگلیا ناشی میشد.
پژوهشگران تأکید میکنند: این نتایج هنوز به معنای کشف درمان آلزایمر نیست. آزمایش فعلاً فقط روی موشها انجام شده و مهار گسترده سلولهای ایمنی مغز نیز نمیتواند راهکار مناسبی برای انسان باشد؛ زیرا میکروگلیا نقشهای حیاتی و مفیدی در مغز دارد.
در صورت تأیید این مسیر در مطالعات آینده، هدف احتمالی درمانها میتواند تنظیم و آرام کردن فعالیت بیشازحد میکروگلیا باشد، نه حذف آن.یک سرنخ برای تشخیص زودهنگام آلزایمراین مطالعه یک یافته مهم دیگر نیز داشت.
پژوهشگران توانستند در موشهای ۶ماهه، یعنی در مراحل اولیه ایجاد پلاکها، تغییراتی در فعالیت مغز و الگوی خواب شناسایی کنند.
به گفته محققان، در آینده ممکن است بتوان از ثبت فعالیت الکتریکی مغز با دستگاههای قابلحمل EEG برای شناسایی برخی تغییرات مرتبط با آلزایمر استفاده کرد؛ روشی که میتواند در کنار سایر آزمایشها به تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.
با این حال، برای مشخص شدن اینکه آیا همین سازوکار در انسان نیز وجود دارد و آیا میتوان با هدف قرار دادن میکروگلیا خواب و روند بیماری آلزایمر را بهبود داد، به مطالعات بیشتری نیاز است.این پژوهش در مجله علمی Alzheimer’s & Dementia منتشر شده است.
مترجم:ندا جوادهراتی
