معیشتی که در تهدید جنگ نابود می شود

در پی درگیری‌های نظامی اخیر میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل که به طور خاص طی هفته های گذشته با محوریت تنگه هرمز شدت گرفته، مناطق جنوبی کشور به ویژه استان‌های خوزستان، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان با چالش‌های اقتصادی عمیق و ساختاری مواجه شده‌اند. این مناطق که اقتصاد محلی آن‌ها عمدتاً بر پایه فعالیت‌های دریایی، لنج‌داری، ماهیگیری و تجارت ساحلی استوار بوده، اکنون شاهد تحولات ویرانگری هستند که معیشت هزاران خانوار را تحت تأثیر قرار داده است.

به گزارش سیناپرس، یکی از نکاتی که طی جنگ اخیر و زیر سایه اخبار نظامی و سیاسی نادیده گرفته شده، اقتصاد محلی و معیشت مردم مناطق جنوبی کشور است که علاوه بر تحمل آسیب های جدی و بمباران هر روزه، دچار مشکلات اقتصادی و بیکاری شده و بسیاری از مشاغل اصلی این مناطق تحت تاثیر جنگ از بین رفته و خانواده های متعددی به این واسطه دچار مشکلات معیشتی شده اند.

بررسی اخبار و گزارش‌های میدانی از ماه‌های گذشته نشان می‌دهد که بمباران بنادر، اختلال در تردد شناورها، آسیب به زیرساخت‌های حمل‌ونقل و محدودیت‌های امنیتی، زنجیره‌ای از اثرات منفی را در اقتصاد و معیشت محلی بر جای گذاشته‌اند.

یکی از برجسته‌ترین ابعاد این تأثیرات، آسیب مستقیم به بنادر کلیدی جنوبی است. طی هفته های گذشته، بنادر مهمی همچون بندرعباس، بوشهر، چابهار، قشم و سیریک هدف حملات هوایی و دریایی قرار گرفته‌اند. گزارش‌های رسانه‌ای و مقامات محلی از انفجارها در اسکله‌ها و تأسیسات بندری خبر می‌دهند که منجر به تخریب یا تعطیلی موقت بخش‌هایی از این بنادر شده است. این بنادر نه تنها مراکز تجارت رسمی بلکه پایگاه اصلی لنج‌داران و صیادان برای بارگیری، تعمیر شناورها و عرضه محصولات دریایی بوده‌اند. بمباران این مراکز، دسترسی به بازارهای صادراتی را مختل کرده و هزینه‌های عملیاتی را به شدت افزایش داده است.


بسیاری از این لنج‌ها که برای حمل بار از بنادر همسایه استفاده می شدند، در جریان این درگیری‌ها آسیب دیده یا نابود شده‌اند. گزارش‌هایی از انهدام ده‌ها لنج و قایق صیادی در مناطق جاسک، بندرلنگه و اطراف تنگه هرمز وجود دارد که منجر به از دست رفتن سرمایه‌های قابل توجه و مفقود شدن یا مجروح شدن صیادان شده است.

مشکلات تردد شناورها یکی دیگر از جنبه‌های کلیدی این بحران است. محاصره دریایی بنادر توسط نیروهای آمریکایی، همراه با تهدیدهای نظامی در تنگه هرمز، فعالیت‌های ماهیگیری و لنج‌داری را به حداقل رسانده است. صیادان که در شهرهای مختلف جنوبی با لنج‌های سنتی برای صید در آب‌های نزدیک ساحل فعالیت می‌کردند، اکنون با محدودیت‌های شدید امنیتی، خطر مین‌ها، شناسایی اشتباه توسط رادارهای نظامی و توقیف شناورها مواجه هستند. تردد در خلیج فارس و دریای عمان به شدت کاهش یافته و بسیاری از شناورهای کوچک به دلیل عدم اطمینان از شرایط بحرانی، قادر به خروج از اسکله نیستند. این وضعیت نه تنها درآمد روزانه صیادان را قطع کرده بلکه زنجیره تأمین ماهی و محصولات دریایی به بازارهای داخلی را نیز مختل نموده است. از سوی دیگر تورم قیمت محصولات دریایی در سطح ملی و کاهش صادرات، فشار مضاعفی بر اقتصاد محلی مردم این مناطق وارد آورده است.

در کنار همه این موارد، تخریب راه‌ها، تونل‌ها و زیرساخت‌های حمل‌ونقل نیز تأثیرات زنجیره‌ای قابل توجهی بر شرایط مردم نجیب جنوبی کشور داشته است. حملات گسترده روزهای اخیر به پل‌ها، جاده‌های ساحلی و تأسیسات ارتباطی در استان‌های جنوبی، دسترسی به بنادر و روستاهای ساحلی را دشوار کرده است. این آسیب‌ها، حمل‌ونقل زمینی کالاها و تجهیزات تعمیراتی را مختل کرده و هزینه‌های لجستیکی را افزایش داده است. کشاورزان و صیادان مرزنشین که بخشی از درآمد خود را از طریق تجارت مرزی و لنج‌داری تأمین می‌کردند، اکنون با انسداد مسیرها مواجه هستند. گزارش‌ها از تعطیلی کارخانه‌ها و مجتمع‌های صنعتی مرتبط با اقتصاد دریا در خوزستان و هرمزگان حکایت دارد که هزاران شغل وابسته را تحت تأثیر قرار داده است.

از منظر کلان اقتصادی، این درگیری‌ها تورم را تشدید کرده و ارزش ریال را بیش از پیش کاهش داده‌اند. افزایش قیمت سوخت، قطعات یدکی شناورها و کالاهای اساسی، قدرت خرید خانوارهای ساحلی را به شدت پایین آورده است. بسیاری از لنج‌داران که سرمایه اصلی‌شان شناورها بوده، اکنون با بدهی‌های سنگین و عدم امکان بازسازی مواجه‌اند و مهاجرت اجباری نیروی کار به مناطق دیگر یا بیکاری گسترده، پدیده‌ای شایع در این مناطق شده است. صندوق بین‌المللی پول و گزارش‌های تحلیلی از انقباض شدید اقتصادی در بخش‌های مرتبط با دریا خبر می‌دهند که میلیون‌ها نفر را در سطح ملی تحت تأثیر قرار داده، اما ضربه اولیه بر جوامع ساحلی جنوبی بوده است.

در خاتمه باید اذعان داشت علاوه بر خسارات مستقیم، اثرات غیرمستقیم نیز بر معیشت مردم شهرها و روستاهای جنوبی قابل توجه است. کاهش گردشگری ساحلی، آسیب به اکوسیستم دریایی ناشی از آلودگی و انفجارها و محدودیت در فعالیت‌های صید، منابع درآمدی جایگزین را نیز محدود کرده است. صیادان که اغلب فاقد بیمه یا حمایت‌های کافی هستند، در معرض فقر شدید قرار گرفته‌اند. مسئولان باید توجه داشته باشند که شرایط اقتصادی مردم در استان‌های هرمزگان و بوشهر به شدت دچار مشکل شده و نارضایتی و چالش‌های معیشتی می‌تواند پایداری اجتماعی مناطق فوق را تهدید کند.

در مجموع، جنگ اخیر نه تنها زیرساخت‌های حیاتی را نابود کرده بلکه الگوی معیشتی مبتنی بر دریا را در جنوب ایران به چالش کشیده است. بازسازی این مناطق نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده، رفع محاصره‌ها و حمایت‌های هدفمند دولتی است. بدون تدابیر فوری، اثرات بلندمدت این بحران می‌تواند مهاجرت گسترده، کاهش تولید دریایی و وابستگی بیشتر به کمک‌های مرکزی را به دنبال داشته باشد.

گزارش: حمید تعالی