کشف نخستین قند واقعی در اعماق کهکشان راه شیری
دانشمندان برای نخستین بار موفق به شناسایی یک مولکول قند واقعی در فضای میانستارهای شدهاند؛ کشفی که میتواند به روشن شدن منشأ شکلگیری مولکولهای ضروری برای پیدایش حیات روی زمین کمک کند.
به گزارش سیناپرس، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی «ایزاسکون خیمنس-سرا» از مرکز اخترزیستشناسی اسپانیا، موفق شدند مولکولی به نام اریترولوز (Erythrulose) را در مرکز کهکشان راه شیری شناسایی کنند. نتایج این پژوهش در نشریه Nature Astronomy منتشر شده است.
پیش از این نیز ستارهشناسان در همین ناحیه از کهکشان، مولکول «اتیل فرمات» را کشف کرده بودند؛ ترکیبی که یکی از عوامل ایجاد طعم و بوی تمشک به شمار میرود. اکنون با کشف یک قند واقعی، پژوهشگران بهصورت طنزآمیز میگویند مرکز کهکشان بیش از گذشته به یک «دونات تمشکی» شباهت پیدا کرده است.
قندها از مهمترین مولکولهای زیستی هستند و نقش اساسی در تأمین انرژی سلولها و ساخت مولکولهای بزرگتر ایفا میکنند. همچنین ستون فقرات مولکولهای DNA و RNA نیز از ترکیبات قندی تشکیل شده است. با این حال، منشأ شکلگیری نخستین قندها پیش از پیدایش حیات همچنان یکی از پرسشهای مهم دانشمندان به شمار میرود.
پژوهشگران این مولکول را در ابر مولکولی G+۰.۶۹۳ واقع در «منطقه مولکولی مرکزی» کهکشان راه شیری شناسایی کردند؛ ناحیهای سرشار از گاز، غبار و مولکولهای آلی پیچیده که پیشتر نیز ترکیبات پیشزیستی متعددی در آن کشف شده بود.
آنها با استفاده از دو تلسکوپ رادیویی در اسپانیا، امضای رادیویی منحصربهفرد اریترولوز را ردیابی کردند. هر مولکول هنگام چرخش، الگوی مشخصی از امواج رادیویی تولید میکند که امکان شناسایی آن را حتی از هزاران سال نوری دورتر فراهم میسازد.
یکی از یافتههای شگفتانگیز این مطالعه، فراوانی بالاتر اریترولوز نسبت به قندهای سادهتر بود. برخلاف انتظار پژوهشگران، این قند چهارکربنی دستکم ۸ تا ۱۷ برابر فراوانتر از قندهای سهکربنی بود؛ مولکولهایی که حتی در این ابر مولکولی شناسایی نشدند.
مدلهای رایانهای نشان میدهد اریترولوز احتمالاً روی سطح دانههای بسیار ریز یخزده غبار میانستارهای شکل میگیرد. تابشهای کیهانی باعث فعال شدن مولکولهای سادهتر شده و در نهایت آنها با یکدیگر ترکیب میشوند و این قند را میسازند. سپس بر اثر امواج ضربهای، این مولکولها از سطح غبار جدا شده و وارد فضای میانستارهای میشوند؛ جایی که تلسکوپها قادر به آشکارسازی آنها هستند.
به گفته پژوهشگران، اریترولوز با ۱۴ اتم، بزرگترین مولکول بدون ساختار حلقوی است که تاکنون در فضای میانستارهای کشف شده و تنها دومین مولکول «کایرال» یا دستسان شناساییشده در این محیط به شمار میرود.
دانشمندان معتقدند این کشف نشان میدهد محیط میانستارهای، بهویژه مرکز کهکشان راه شیری، توانایی انجام واکنشهای شیمیایی بسیار پیچیدهتری از آنچه پیشتر تصور میشد را دارد و شاید بخشی از مواد اولیه لازم برای پیدایش حیات، پیش از شکلگیری منظومه شمسی، در همین ابرهای میانستارهای ساخته شده باشند.
مترجم:امیرحسین فتائی
