قنات؛ فراتر از فناوری، روایت حکمرانی آب در ایران

رئیس مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی با تأکید بر اینکه قنات بخشی از هویت تمدنی و نظام حکمرانی آب در ایران به شمار می‌رود، گفت: قوانین مربوط به مدیریت منابع آب در دهه‌های گذشته، عملاً پایان حیات قنات را به رسمیت شناختند و همین امر آسیب‌های سنگینی به تمدن کاریزی کشور وارد کرد.

به گزارش سیناپرس، دکتر محمدمهدی جوادیان‌زاده، رئیس مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی در همایش «قنات‌های ایران؛ بازشناسی هویت تاریخی و تمدنی» که به همت کمیسیون تاریخ علوم فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران برگزار شد، با قدردانی از همکاری فرهنگستان علوم، اظهار کرد: آنچه امروز باید مورد توجه قرار گیرد، روایت حکمرانی دیروز آب در سرزمین ایران است؛ روایتی که قنات مهم‌ترین نماد آن به شمار می‌آید.

وی با بیان اینکه قنات در سال‌های اخیر کارکرد بهره‌برداری پیشین خود را تا حد زیادی از دست داده است، افزود: متأسفانه در قوانین مربوط به ملی شدن آب، چه پیش از انقلاب و چه پس از آن، به نوعی «فوت قنات» به رسمیت شناخته شد و همین مسئله خسارت‌های فراوانی را به ساختار تمدن کاریزی، به ویژه در مناطق مرکزی ایران، وارد کرد.

رئیس مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی، خاطرنشان کرد: اگرچه برخی تصور می‌کنند قنات امروز تنها موضوعی تاریخی و متعلق به گذشته است، اما این میراث ارزشمند در اثر گذر زمان و غلبه نگاه ماشین‌محور به توسعه، به تدریج به فراموشی سپرده شده و نیازمند بازشناسی دوباره است.

جوادیان‌زاده با تشریح ساختار مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی، گفت: این مرکز از مراکز نوع دوم وابسته به یونسکو به شمار می‌رود که از نظر ساختاری زیر نظر دولت فعالیت می‌کند و از حمایت معنوی یونسکو برخوردار است.

مجوز تأسیس این مرکز در سال ۲۰۰۳ صادر شد و پس از امضای تفاهم‌نامه میان یونسکو و وزارت نیرو، مرکز در سال ۲۰۰۶ به طور رسمی در یزد افتتاح شد.

وی افزود: وزیر نیرو به نمایندگی از دولت جمهوری اسلامی ایران ریاست شورای حکام این مرکز را برعهده دارد و فعالیت‌های آن در حوزه‌های آموزش، پژوهش، انتشارات و انتقال فناوری متمرکز است.

به نقل از ایسنا، رئیس مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی تصریح کرد: این مرکز از سه منظر فناوری، سازوکارهای مدیریتی و سازه‌های تاریخی آبی به مطالعه و پژوهش می‌پردازد. بررسی نحوه عملکرد و امکان بهره‌برداری از فناوری‌های سنتی، مطالعه شیوه‌های سازگاری و حکمرانی آب و همچنین حفاظت از سازه‌های تاریخی و توسعه ظرفیت‌های گردشگری از جمله محورهای اصلی فعالیت این مرکز است.

وی ایجاد بستر تبادل جهانی دانش و فناوری قنات، حفاظت از میراث فرهنگی مرتبط با آب، توسعه همکاری با مؤسسات آموزشی و پژوهشی منطقه و انتشار آثار علمی را از مهم‌ترین اهداف این مرکز برشمرد و تأکید کرد: قنات تنها یک سازه فنی نیست، بلکه گنجینه‌ای از دانش، فرهنگ و تجربه تاریخی ایرانیان در مدیریت پایدار منابع آب است که باید برای نسل‌های آینده حفظ و بازخوانی شود.