خوزستان،عبرتی برای بحرانهای زیست محیطی آینده
تیم های عملیاتی چند استان وارد استان خوزستان شده و کارشستشوی پست های برق و تعویض مقره ها را آغاز کردند و تکاری که روزها ادامه داشت هرچند که این تجهیزات قریب به بیست سال است شستشو نشده بودند.
اما آیا شست و شوی این تجهیزات راه حل قطعی برای تکرار نشدن چنین مشکلی در این شهر پر گرد و غبار است؟درحالی که به گفته رئیس سازمان محیط زیست پدیده ریزگردها در خوزستان و اهواز سالهاست تکرار میشود و باید گفت ظاهرا با این راه حل های مقطعی نمی توان این مشکل را برای همیشه برطرف کرد
.
دکتر حمیدرضا صادق محمدی دانشیار جهاد دانشگاهی درگفتگو باخبرنگار سیناپرس در خصوص اینکه چرا و چگونه مقره های برق با گرد و خاک مشکل قطعی برق را برای ساکنان شهرهای خوزستان به وجود آورده اند، گفت: نیروگاه ها و همه سیستم های برق رسانی به شبکه ای به نام شبکه برق سراسری وصل می شود .این شبکه ها تجهیزات خاصی دارند . یکی از اجزاء مهم شبکه های فشار قوی ، مقره ها هستند که به عنوان عایق بر اساس استانداردهای بینالمللی در شبکههای برق با سطوح ولتاژی مختلف مورد استفاده قرار میگیرند و در شرایط محیطی خاص از نظر نوع و میزان آلودگی و رطوبت، تحت شرایط ویژهای قرار می گیرند.
وی در ادامه افزود: در شرایط پیشبینی شده مطابق استانداردها، مقره ها مقاومت عایقی بسیار خوبی دارند و جداسازی اتصالات الکتریکی را براحتی انجام میدهند اما در شرایط وقوع ریزگردها بهویژه ریزگردهای نمکی در تراکم بالا و در محیط شرجی با درصد رطوبت بسیار بالا این تجهیزات تحت شرایطی قرار میگیرند و زمانی میرسد که دیگر تحمل عایقی مناسبی ندارند و میتواند نشتی جریان داشته باشند و موجب بروز جرقه یا قوس الکتریکی شوند. در واقع نمک، گرد و غبار، آلایندههای شیمیایی و دیگر آلاینده ها می تواند روی سطح مقرهها و سایر تجهیزات عایقی مورد استفاده در شبکه برق را بپوشانند. این آلایندهها هنگامی که تحت تاثیر محیط شرجی قرار گیرند با رطوبت ترکیب می شوند و می تواند اثر قابل توجهی روی بخشهای عایقی خطوط بگذارند و ضریب اطمینان عایقی در خطوط انتقال کاهش یابد و درنهایت موجب بروز اشکالات کوچک و بزرگ می گردند.
اگر این آلاینده ها را از روی سطح عایق ها تمیز نشوند، و در نهایت شروع هدایت جریان نشتی در روی مقره میکنند و اگر این جریانهای نشتی به اندازه کافی افزایش یابند موجب ایجاد تلفات الکتریکی و مهمتر از آن در نهایت ایجاد یک اتصال کوتاه به زمین یا بین فازهای الکتریکی میشوند. چنین حوادثی دراتصال کوتاه می تواند به تجهیزات سیستم انتقال برق آسیبهای جبران ناپذیری وارد کند که خود باعث قطع جریان برق به طور موقت و گذرا میشود و تکرار این حوادث بصورت متناوب باعث ایجاد الگوی نامناسب رفتاری برای خطوط انتقال فعال شدن سیستمهای حفاظتی و قطع برق گستردهتر و همچنین نارضایتی مصرف کننده ها میگردد. این درحالی است که در مناطقی که میزان غبار بسیار کم است و نوع آن هم حالت چسبندگی ندارد و محیط به لحاظ آب و هوایی خشک است و رطوبت کمی دارند و بارندگی به اندازه کافی وجود دارد دیگر با چنین مشکلی روبرو نیستیم و نیازی به تمیز کردن مقره ها نیست و بارش باران خود موجب شستشوی مقرهها میشود .
این استاد گروه مهندسی برق درباره شست و شوی مقرهها و عکسهایی که در صفحات مجازی نشان میداد که مقرههای برق با بطریهای آب شستو شو داده میشوند، خاطرنشان کرد: این موارد بیشتر جنبه شوخی دارد و بعید میدانم از سوی کارشناسان حرفهای چنین روشی بهکار برده شده باشد. زیرا کار شستشو با شلنگهای خاص که آب با شرایط فیزیکی و شیمیایی مناسب را با فشار لازم روی مقرهها میپاشند، انجام می گردد. اما نکته بسیار مهمی که دراین میان باید به آن توجه کرد این است که میتوان از شکلگیری مناطق گسترده مولد ریزگردها و انتشار آنها در فواصل طولانی تحت تاثیر عوامل جوی پیشگیری کرد. اما ریزگردها در چه مناطقی به وجود می آیند و وقتی به وجود میآیند چه کاری برای مقابله با آنها میتوان انجام داد؟
دکتر صادق محمدی افزود: در واقع باید گفت، در مقیاس کلان وجود ریزگردها، شست و شو تجهیزات تنها به عنوان راهکار موقتی و کوتاه مدت مطرح است و راهکار اساسی و بلند مدت نیست و باید چاره بهتری اندیشید .نباید یادمان برود که اصل قضیه به وجود آمدن ریزگردها مربوط به مناطق خاص جغرافیایی نظیر مناطقی در عراق و سوریه که با مشکلات امنیتی روبرو بودهاند. البته بروز حالت خشکسالی و در سالهای اخیر در منطقه و نیز برخی سیاستهای غلط مدیریتی در عربستان و ایران نیز که موجب کاهش حقآبه تالابها و هورها شده ، بر شدت مشکلات افزوده و آن را تشدید کرده است. حتی درجنوب ایران با خشک شدن هورالعظیم این مشکل از چندسال پیش نیز تشدید شد.
وی عنوان کرد: سیاست های ترکیه در طی دو دهه گذشته که منجر به ساخت تعداد قابل توجهی سد گردیده و انتقال آب به عراق و سوریه را به شدت کاهش داده است نیز از عوامل عمده شکلگیری مناطق مولد ریزگردهاست. از سوی دیگر هشداری که برای ما وجود دارد این است که در حال حاضر در سایر مناطق ایران بهویژه در نواحی مرکزی و شرق نیز با مشکلات خشکسالی روبرو مواجه هستیم و در صورت عدم پیشگیری مناطق مولد ریزگرد در داخل کشور نیز گسترش خواهند یافت و باید توجه داشت که در دهههای آتی موضوع آب از بالاترین اولویتهای کشور و منطقه خواهد بود.
وی گفت: بنابراین شاید برخی اقدامات موردی را بتوان امروز انجام داد اما باید برای آینده باید در کشور برنامهریزی بلند مدت داشته باشیم و راهکارهای اساسی اتخاذ کنیم.
این استاد همچنین خاطرنشان کرد : معضل ریزگردها قضیه ای بسیار جدی است که در بلند مدت گریبان گیر کشور خواهد بود و حل آن باید با تعاملات مناسب در سطح سیاستهای داخلی و منطقهای باشد. اگر همه منابع و ظرفیتهای آبی کشور را به شهرها و صنایع و مزارع برسانیم و برای رفاه ظاهری صرف نماییم حقآبه ضروری طبیعت را به محیط زیست ندهیم این معضلات ادامه خواهد داشت و در آینده تشدید خواهد شد.
یادمان نرود سیستان و منطقه زابل از دیرباز با طوفان های شن و آلودگی بیش از حد هوا دست و پنجه نرم کرده و ممکن است شرایطی بحرانی تر از خوزستان را تجربه کند و در سالهای اخیر با عنایت به خشک شدن دریاچه هامون، این معضل بیش از گذشته خودنمایی می کند و اثرات ناشی از آن جان مردم را به لبشان رسانده که نتیجه مهاجرت دهها هزار نفری در چند سال گذشته از این منطقه مهم و استراتژیک کشور شده است, منطقه ای که رهبر انقلاب از آن بعنوان تنگه احد کشور یاد میکنند , اما متاسفانه در سالهای گذشته آنطور که باید و شاید به آن و مشکلات آن به خصوص مشکلات زیست محیطی آن توجهی نشده است.
گفتگو: فرگل غفاری