هویت حرفهای در پزشکی؛ راهکار مقابله با شکاف آموزش و بالین
استادیار آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران در پژوهشی کیفی به بررسی شکلگیری هویت حرفهای دانشجویان پزشکی پرداخت؛ نتایج این مطالعه بر ضرورت اصلاح محیطهای آموزشی و تبدیل یافتههای پژوهشی به سیاستهای اجرایی برای ارتقای کیفیت و تعهد اخلاقی پزشکان آینده تأکید دارد.
به گزارش سیناپرس، سیده زهرا نهاردانی استادیار گروه آموزش پزشکی و مرکز تحقیقات آموزش پزشکی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران به تشریح ابعاد پژوهشی خود در حوزه آموزش پزشکی و سلامت معنوی پرداخت و اظهار کرد: از دوران دانشجویی دکترای تخصصی، تمرکز اصلی فعالیتهای پژوهشی من بر حوزه آموزش پزشکی و سلامت معنوی بوده است و با توجه به ماهیت این رشته، اغلب پژوهشها بهصورت کیفی یا ترکیبی انجام شدهاند.
تمرکز بر شکاف آموزش نظری و واقعیت بالینی
وی با اشاره به انگیزه انتخاب موضوع پژوهش اخیر خود افزود: دلیل اصلی انتخاب طرح تبیین شکلگیری هویت حرفهای دانشجویان پزشکی در مواجهه با تجارب بالینی، مشاهده شکاف میان برنامه درسی ملی و واقعیتهای محیط بالینی و همچنین اهمیت حیاتی این هویت در تعهد حرفهای دانشجویان بود. هدف این بود که با شناسایی دقیق نقاط عطف تجارب بالینی، بتوان مداخلات آموزشی را بهگونهای طراحی کرد که به پرورش پزشکانی با هویت حرفهای منسجم منجر شود.
این پژوهشگر ادامه داد: در این مسیر، دانشجویان پزشکی از طریق مصاحبههای عمیق، اصلیترین یاریدهندگان پژوهش بودند و همچنین اساتید بالینی بهویژه اساتید گروه پزشکی اجتماعی با ارائه دیدگاههای مکمل، نقش مهمی در غنای دادهها ایفا کردند.
بررسی نقش برنامه درسی پنهان در آموزش پزشکی
نهاردانی با تشریح ماهیت این پژوهش گفت: این مطالعه بهصورت کیفی و با هدف تبیین دقیق فرآیند شکلگیری هویت حرفهای دانشجویان پزشکی در بستر برنامه درسی ملی پزشکی عمومی انجام شد. نوآوری اصلی این پژوهش، تمرکز بر تعامل پیچیده میان برنامه درسی رسمی، برنامه درسی پنهان و محیط واقعی بالینی است.
وی افزود: یافتههای پژوهش در سه مضمون کلیدی شامل برنامه درسی تجربهشده، محیط آموزشی و ویژگیهای دانشجو دستهبندی شد. در این میان، نقش الگوهای آموزشی و همسالان، چالشهای محیط بالینی مانند مشاهده تخلفات حرفهای و ویژگیهای فردی دانشجویان از عوامل اثرگذار بر شکلگیری هویت حرفهای شناسایی شدند.
کاربرد نتایج در برنامهریزی درسی پزشکی
این عضو هیئت علمی با اشاره به کاربردی بودن نتایج پژوهش بیان کرد: نتایج این طرح در برنامهریزی درسی دوره سیمیولوژی دانشجویان پزشکی عمومی مورد استفاده قرار گرفته و همچنین این طرح بهعنوان طرح اثرگذار از سوی معاونت تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی ایران مورد تقدیر قرار گرفته است.
وی تأکید کرد: این پژوهش با تمرکز بر هویت حرفهای پزشکان آینده، بهصورت غیرمستقیم به یکی از دغدغههای اساسی جامعه یعنی کیفیت و تعهد اخلاقی کادر درمان پاسخ میدهد و تلاش دارد ریشههای فاصله گرفتن برخی پزشکان از اصول حرفهای در شرایط واقعی بالینی را شناسایی کند.
ضرورت حمایت هدفمند از پژوهشهای آموزشی-بالینی
نهاردانی در ادامه به انتظارات از مسئولان پژوهشی اشاره کرد و گفت: فراهم کردن حمایت مالی پایدار و هدفمند برای پژوهشهای آموزشی-بالینی که مستقیماً بر کیفیت نظام سلامت اثر میگذارند، ضروری است. این حمایتها باید شامل تسهیل دسترسی به محیطهای بالینی، تقویت زیرساختهای تحلیل کیفی و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای تبدیل نتایج پژوهش به سیاستها و دستورالعملهای اجرایی باشد.
وی خاطرنشان کرد: تنها در این صورت میتوان اطمینان حاصل کرد که یافتههای علمی بهصورت عملی در برنامههای درسی و محیطهای آموزشی به کار گرفته میشوند و به تربیت پزشکان متعهد و کارآمد منجر خواهند شد.
گام از تبیین به تغییر در آموزش پزشکی
این پژوهشگر درباره برنامههای آینده خود گفت: در ادامه مسیر، تمرکز اصلی بر گسترش این مطالعات به سایر بخشهای آموزش بالینی و بررسی تجربه هویت حرفهای در میان اساتید جوان و دستیاران تخصصی خواهد بود تا بتوان تصویر جامعتری از فرآیند شکلگیری و تحول هویت حرفهای در سطوح مختلف آموزش پزشکی ترسیم کرد.
به نقل از آنا، وی افزود: همچنین طراحی یک چارچوب آموزشی مبتنی بر یافتههای این پژوهش در دستور کار قرار دارد تا مدل عملیاتی آموزش هویت حرفهای در برنامه درسی ملی ارائه شود و اثر آن در کاهش فرسودگی و افزایش همدلی دانشجویان مورد ارزیابی قرار گیرد.
تبدیل یافتههای پژوهشی به سیاستهای اجرایی
نهاردانی در پایان تصریح کرد: هدف نهایی، ایجاد پیوندی مؤثر میان پژوهش و عمل آموزشی است تا نتایج علمی بهصورت مستقیم در بهبود محیطهای بالینی و ارتقای کیفیت تربیت پزشکان به کار گرفته شود. برنامه ما حرکت از مرحله تبیین به سمت طراحی مداخلات عملیاتی و تدوین اسناد سیاستی است تا خروجی نظام سلامت در بلندمدت شامل پزشکانی باشد که کمترین فاصله را میان دانش نظری و عمل حرفهای تجربه میکنند.
