تمام مأموریتهای فضایی که با دست پر به زمین بازگشتند

پنجشنبه گذشته دانشمندان ناسا کاوشگر OSIRIS-Rex را با موفقیت به فضا پرتاب کردند. این مأموریت که از مرکز پرتابهای فضایی کیپ کاناورال فلوریدا آغاز شد یکی از مهمترین و تاریخی ترین مأموریتهای ناسا در چند دهه اخیر محسوب می شود.

بر اساس اعلام ناسا، اگر همه چیز طبق برنامه ریزیهای از قبل صورت گرفته پیش رود این کاوشگر به نمونه برداری از سیارک Bennu در سال ۲۰۲۰ مشغول شده و آنها را در سپتامبر سال ۲۰۲۳ راهی زمین خواهد کرد.

هدف اصلی از این مأموریت ۸۰۰ میلیون دلاری تشخیص دقیق نقش سیارکهایی نظیر Bennu در پیدایش حیات بر روی زمین است. تصور بر این است که این نوع سیارکها در انتقال مولکولهای ارگانیک و آب به زمین نقش داشته اند. نمونه هایی که از این طریق راهی زمین خواهد شد برای دانشمندان علوم فضایی از اهمیت زیادی برخودار است زیرا اصولا انجام چنین کاری بسیار خطرناک است و به همین دلیل آنچه که از این طریق راهی زمین می شود تا چندین دهه مورد استفاده دانشمندان سراسر جهان قرار خواهد گرفت.

در واقع این همان فرآیندی است که درخصوص انتقال نمونه خاک ماه به زمین آغاز شده و همچنان در جریان است. در اواخر دهه ۶۰ و ابتدای ۷۰ میلادی بود که فضانوردان توانستند در قالب برنامه آپولو به نمونه برداری از ماه پرداخته و آنها (حدود ۳۶۰ کیلوگرم) را به زمین منتقل کنند. طی نیم قرن گذشته تحقیقات زیادی بر روی این نمونه ها انجام شده و جالب اینکه به تازگی معلوم شده که در این نمونه ها سرنخهایی از آب وجود دارد. همین یافته ها موجب شده تا دانشمندان درباره دورانهای ابتدایی پیدایش ماه تفکرات تازه ای را دنبال کنند.

تصور بر این است که سیارکها در انتقال مولکولهای ارگانیک و آب به زمین نقش داشته اند و به همین دلیل نمونه هایی که از این طریق راهی زمین خواهد شد برای دانشمندان علوم فضایی از اهمیت زیادی برخودار است

برنامه آپولو را می توان نخستین تلاش موفقیت آمیز بشر برای انتقال اجرام فضایی به زمین دانست. اندکی پس از آن یعنی در حد فاصل سالخای ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۶ بود که دانشمندان شوروی سابق باز هم در این زمینه ابتکارعمل به خرج داده و در قالب سه مأموریت روباتیکی توانستند این بار تنها ۳۴۰ گرم از خاک ماه را به زمین منتقل کنند.

پس از آن بود که مأموریتهای انتقال اجرام فضایی به زمین برای حدود ۲۰ سال متوقف شد تا اینکه در دهه ۹۰ میلادی دانشمندان ایستگاه فضایی میر متعلق به شوروی سابق توانستند با استفاده از «ژل هوایی» به نمونه برداری از ذرات معلق در مدار پایین زمین بپردازند.

به تدریج سرو کله ناسا هم پیدا شد. این آژانس فضانوردی در سال ۱۹۹۹ کاوشگر روباتیکی Stardust را به فضا پرتاب کرد تا در نهایت در ژانویه سال ۲۰۰۴ ریزنمونه هایی از دنباله دار Comet Wild 2 به دست آورد. این نمونه ها در سال ۲۰۰۶ به زمین انتقال داده شد.

تقریبا در همان زمان بود که ناسا باز هم مأموریت مشابهی را انجام داد و طی آن کاوشگر روباتیکی Genesis را در سال ۲۰۰۱ به فضا پرتاب کرد تا آن هم در سال ۲۰۰۴ و در حالی که ریز نمونه هایی از بادهای خورشیدی را شکار کرده بود راهی زمین شود. این کاوشگر توانسته بود ذرات بارداری را که از خورشید منتشر می شود شکار کرده و در اختیار دانشمندان قرار دهد.

ژاپنی ها هم در این عرصه بیکار نبوده اند. آنها در سال ۲۰۰۳ کاوشگر Hayabusa را به فضا پرتاب کردند تا به نمونه برداری از یک صخره فضایی موسوم به Itokawa بپردازد. البته این مأموریت بر اساس برنامه ریزیهای از پیش صورت گرفته پیش نرفت با این حال کاوشگر توانست ریز قطعاتی از آن را به دست آورده و در سال ۲۰۱۰ به زمین منتقل کند.

این کشور در دسامبر سال ۲۰۱۴ نیز کاوشگر دیگری موسوم به Hayabusa 2 را به فضا پرتاب کرد با این هدف که در سال ۲۰۱۸ به صخره فضایی Ryugu برسد. قرار است نمونه برداری های صورت گرفته از این مأموریت در سال ۲۰۲۰ به زمین منتقل شود.

اما شاید مهمترین هیجان انگیزترین مأموریت از این نوع مأموریت روباتیکی مریخ باشد که با همکاری ناسا و اسا انجام می شود. در این مأموریت که در سال ۲۰۲۰ آغاز می شود کاوشگر روباتیکی پیشرفته ای برای نمونه برداری از مریخ و انتقال آن به زمین راهی فضا می شود.

منبع: space

مترجم:مهدی پیرگزی