زباله های الکترونیک ،شمشیر دولبه‌اند

اما آیا تا به حال به این فکر کرده اید که وسایل الکترونیکی و الکتریکی قدیمی را باید به کجا بدهیم و با آنها چه کنیم؟

اکثرا برای راحت شدن از وسایل الکتریکی قدیمی آنها را به سطل های زباله‌ ای می اندازیم و با زباله های تر یکجا می گذاریم.دراین صورت بزرگترین ضربه را به محیط زیست مان وارد می کنیم.

متاسفانه باید گفت که درحال حاضر 70درصد زباله های تولیدی تر و مرطوب هستند و زباله‌های تر به میزان زیادی شیرابه تولید می‌کند که به دلیل اسیدی‌بودن با فلزات حل می‌شود. این شیرابه‌ها به لایه‌های زیرین نفوذ می‌کند و سبب آلودگی خاک و سفره های زیر زمینی آب می‌شود.

دراین خصوص مهندس حسین حیدری مدیر پروژه شرکت دانش بنیان بازیافت زباله الکترونیک در مشهد به خبرنگار سیناپرس، گفت: زباله های الکترونیک به دستگاه‌های الترونیکی مصرف شده و قطعات آنان همچون تلفن‌ها و کامپیوترها، لوح فشرده ،تلویزیون،یخچال و… که حاوی فلزات خطرناکی مانند سرب، کادمیوم و جیوه هستند گفته می‌شود که در صورت رهاسازی در طبیعت پس از پایان عمر مفید و عدم بازیافت صحیح،عاملی آلوده کننده و خطرناک برای محیط زیست به شمار می‌روند. رایانه‌ها، تلویزیون‌ها و گوشی‌های تلفن همراه بیشتر از همه خطرناکند، چون که سطوح بالایی از سرب، جیوه و کادمیوم را دارا هستند.

زباله های الکترونیک به دستگاه‌های الترونیکی مصرف شده و قطعات آنان همچون تلفن‌ها و کامپیوترها، لوح فشرده ،تلویزیون،یخچال و… که حاوی فلزات خطرناکی مانند سرب، کادمیوم و جیوه هستند گفته می‌شود که در صورت رهاسازی در طبیعت پس از پایان عمر مفید و عدم بازیافت صحیح،عاملی آلوده کننده و خطرناک برای محیط زیست به شمار می‌روند

حیدری افزود: زباله های الکترونیکی و الکتریکی در ایران به سه روش دفع یا بازیافت می شد .اولین شیوه، روش  سنتی و پرخطر است. روش های بازیافت پرخطر بر خلاف استانداردهای رایج بین المللی بوده و باعث به خطر افتادن سلامت انسان و محیط زیست می شوند. این روش ها عمدتا به دو دسته سوزاندن و دفن کردن تقسیم می شوند. سوزاندن می تواند در محیط باز و در شرایط غیر قابل کنترل باشد و یا اینکه در یک محیط بسته و کنترل شده باشد تا مانع از انتشار ذرات آلوده کننده در هوا گردد. به دلیل تنوع مواد موجود در قطعات الکترونیکی، در این روش خطر انتشار آلودگی و مواد سمی زیاد است. به طوری که سوزاندن زباله های رایانه ای بزرگترین منبع تولیدی اکسین ها و انتشار فلزات سنگین نظیر جیوه در جو است. در نتیجه سوزاندن زباله های الکترونیکی به هیچ وجه توصیه نمی شود.درباره روش دفن کرد هم باید گفت نفوذ ناپذیری محل دفن، شرط اصلی دفن زباله های رایانه ای است. تقریبا چنین مکانی اصلا وجود ندارد به عبارت بهتر در طولانی مدت تمام محل های دفن زباله های الکترونیکی نفوذ ناپذیری خود را از دست می دهند.

حیدری ادامه داد: روش دوم ،روش های مدرن و زیست سازگاراست که شامل چند روش متنوع میشود.در روش جداسازی و آلودگی زدایی مواد سمی و مضر برای محیط زیست مانند CRTها و باطری ها باید جدا شوند.در خصوص روش های مکانیکی هم باید گفتاین فرایندها برای جداسازی مواد مختلف قابل بازیافت و آلاینده ها انجام می شود. که عموما شامل واحد شکستن و خرد کردن و جداکننده ­های مغناطیسی، جداکننده­ های بادی، جداکننده­ های جریان گردابی و… می‌شود. در این فرایندها گرد و غبارهای تولیدی بایستی قبل از رهاسازی برای کاهش آلودگی، فیلتر شوند.اما در روش پالایش به عنوان فرآیندی دیگر در حوزه روش های مدرن مواد موجود در زباله های الکترونیکی می توانند به صورت مواد خام بازیابی شوند و برای این منظور باید از فرایندهای مختلفی مانند فرایندهای پیرومتالورژی، هیدرومتالورژی و الکتروشیمیایی عبور کنند. عمده موادی که از فرایند پالایش بدست می آیند شامل فلزات، پلاستیک ها و شیشه است و روش سوم روش های علمی است که امروزه در کشورهای پیشرفته جهان کاربرد دارد.

این کارشناس مواد ومتالوژی در ادامه تاکیدکرد: افتتاح نخستین کارخانه بازیافت زباله های الکترونیکی کشور با تلاش 8 نفر از دانشجویان دکترا و ارشد مرکز رشد فناوری دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد، اما برای ادامه کار نیاز به زباله الکترونیک داشتیم که به دلیل نبود تأمین مواد اولیه و نبود همکاری ادارات که اصلی‌ترین تولیدکنندگان ضایعات الکترونیکی هستند کارخانه بازیافت زباله‌های الکترونیک غیرفعال شد.

وی افزود: دراین کارخانه قرار بود روزانه 800 کیلوگرم زباله الکترونیکی مانند موبایل و رایانه های مستعمل در این کارخانه پس از انجام مراحل بازیافت به 100 کیلوگرم پسماند تبدیل شود. این پسماندها شامل طلا،نقره،مس،قلع،سرب ونقره با درجه خلوص 99 درصد بود که برای مصارف صنعتی دوباره به چرخه تولید باز می گشت.

حیدری عنوان کرد: از مزایای دیگر راه اندازی این خط نیمه صنعتی کاهش خطرات ناشی از دفن زباله های الکترونیکی از قبیل فلزات سنگین ، آلودگی آب های زیر زمینی ،حفظ منابع خاک با کاهش میزان دفن زباله ، صرفه جویی در مصرف سوخت ، آب و سایر نهاده های طبیعی تولید ، بازیابی و استفاده دوباره از قطعات الکترونیک بود.

وی درخصوص پتانسیل ایجاد کسب و کاری پرسود درحوزه زباله‌های الکترونیکی سمی گفت: در صورتی که پسماندهای رایانه ای و الکترونیکی با روش اصولی بازیافت شود می توان فلزات متعددی را از آنها استخراج کرد به نحوی که از یک تن زباله موبایل می توان 150 تا 300 گرم طلا به دست آورد.همین وزن گوشی تلفن همراه علاوه بر طلا حدود 100 کیلوگرم مس و سه کیلوگرم نقره را در کنار فلزهای دیگر در خود جای داده است. این در حالی است که در معادن طلایی که اقتصادی به حساب می آید در هر تن سنگ معدن بین 20 تا 30 گرم طلا یافت می شود. ضمن آن که در این زباله ها پلاتین نیزوجود دارد که عنصری ارزشمند هستند.

 مدیر پروژه نخستین کارخانه بازیافت زباله الکترونیک در مشهد خاطرنشان کرد: متاسفانه دستگاههای ساخته شده توسط همکاران در همان کارخانه باقی مانده و استفاده نمی شود.البته ناگفته نماند اراده آنچنانی دراین خصوص وجود نداشت تا به صورت علمی این زباله ها بازیافت شوند، زیرا زباله های الکترونیکی در ایران خرید و فروش می شود و سود اقتصادی بر این بود که آنها را صادر کنند.

وی در پایان گفت:زباله ها به خصوص الکترونیک شمشیر دولبه است. در کشور بودنشان آلودگی محیط زیستی به همراه دارد یا باید قوی کار کنیم و زباله ها را به صورت مدون بازیافت کنیم یا اگر نمیتوانیم صادر کردن آنها بهترین کار است تا کشور را از آلودگی نجات دهیم.

وی افزود: کشورهای توسعه یافته بخشی از انهدام  یا بازیافت زباله هایشان را در کشورهای فقیر انجام می‌دهند تا به این ترتیب آلودگی محیط زیستی خود را کمتر کنند . به عنوان مثال آمریکا که بزرگترین صادر کننده زباله است زباله های الکترونیکی خود را به کشورهای آفریقایی می فرستد و در آنجا بازیافت می کند. ناگفته نماند زباله های ایران نیز به کشورهایی چون ترکیه، چین و مالزی صادر می‌شود.

گفتنی است در ادامه این گزارش و به منظور آگاهی از نحوه دفع زباله های الکترونیک به سراغ سازمان محیط زیست و رئیس گروه پسماند این سازمان رفتیم که متاسفانه علی رغم تلاش و پیگیری های صورت گرفته پاسخی دریافت نکردیم.

گزارش: فرگل غفاری