نجات جان بیماران از پیچیده‌ترین اختلالات ژنتیکی

زیست بانک، یکی از بانک های با ارزشی است که نقدینگی بالایی دارد؛ اما ارزش و اهمیت آن برای مردم ناشناخته است، ذخایر ژنتیکی و زیستی کشور که سال ها است به دلیل عدم توجه به آنها در حال هدر رفت و انقراض هستند، ذخایری است که با توجه به رشد روز افزون جمعیت در دهه های آینده، یکی از چالش های اصلی پیش روی جوامع بشری، توسعه پایدار در جهت تامین منابع غذایی کافی و سلامت جامعه در بستر حفظ محیط زیست خواهد بود.

امروزه یکی از شاخه های مهم دانش و تکنولوژی، زیست فناوری است که در کشاورزی، سلامت و صنعت نقش مهمی دارد و به عنوان یکی از محورهای پیشرفت مطرح است، پیشرفت و توسعه علم زیست فناوری خود وابسته به ذخایر ژنتیکی و زیستی کشورها است از گیاهان یا باکتری های در حال انقراض گرفته تا نمونه های سلولی انسانی.
با تمرکز بر این حوزه هم می توان به نجات جان بیماران از پیچیده ترین اختلالات ژنتیکی بروز نیافته اندیشید و هم به ثروت افزایی در حوزه کشاورزی و دامداری دست زد، علاوه بر پیوند ناگسستنی موضوع « زیست فناوری » با صنعت و پزشکی و اخلاق، این رشته کلیدی بخشی از مباحث "امنیت ملی" نیز به شمار می رود.
بانک ژن، بانکی است که ذخایر ارزشمندی مانند سلول های انسانی و جانوری، میکروارگانیسم ها، گیاهی و مولکولی را حفظ و نگهداری می کند تا در آینده مورد استفاده کشور قرار گیرند.
ایجاد بانک ژن بومی در ایران ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است تا بر اساس آن بتوان پژوهش‌های پزشکی را کاربردی‌تر کرد، زیرا به گفته مسوولان حوزه زیست فناوری کشور، ذخایر زیستی گران بهاتر از قیمتی‌ترین سنگ‌ها و جواهرات است، در واقع ذخایر ژنتیکی و زیستی در توسعه تحقیقات و صنعت زیست فناوری، غذا، سلامت و توسعه اقتصادی تاثیر دارند.

ذخیره بیش از ۷۵ هزار گونه ژنتیکی در بانک ژن گیاهی ملی ایران 

بانک ژن گیاهی ایران از جمله بانک هایی است که در دنیا دارای جایگاه مهمی از نظر تنوع ژنتیکی بوده و تحقیقات بسیار خوبی نیز در این زمینه در این بانک در حال انجام است، هم اکنون بسیاری از موسسات تحقیقاتی از جمله موسسه تحقیقات و اصلاح بذر، موسسه تحقیقات و اصلاح چغندرقند، موسسه تحقیقات و اصلاح برنج و سایر موسسات فعال در زمینه تولیدات کشاورزی از منابع بانک ژن گیاهی ملی کشور برای تولید ارقام پربازده و نیز مقاوم در مقابل تغییرات اقلیمی استفاده می کنند. 
بر اساس اطلاعات موجود، قانون حفاظت از منابع اصلی ژن های گیاهی کشور در سال ۸۱ به هیات دولت ارائه شده است که متاسفانه به علت کشمکش ها و مسایل بین دستگاهی میان بخش کشاورزی و محیط زیست به تصویب نرسید ولی در حال حاضر در مجلس شورای اسلامی در حال پیگیری است. 
بانک ژن گیاهی ملی ایران بزرگترین بانک غرب آسیا است، همچنین ایران تنها کشور منطقه غرب آسیا و آفریقای مرکزی و نیز بخشی از اروپا از نظر تنوع فوق العاده از نظر ذخایر ژنی گیاهی است.
به گفته دکتر جواد مظفری، رییس کارگروه ذخایر ژنتیکی و زیستی ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و رئیس بانک ژن گیاهی ملی ایران، کشور ما به دلیل شرایط آب و هوایی، از لحاظ زیستی و جانوری، میکروارگانیسم ها و رویش گیاهان منحصر به فرد تنوع بالایی دارد، از این رو باید بانک ژن در کشور بیشتر مورد توجه قرار گیرد و توسعه تحقیقات، بهره برداری از اقلیم نیز جز کارهای ضروری کشور به شمار رود.
با توجه به اینکه تا قبل از به وجود آمدن بانک ژن به صورت منسجم بر روی ذخایر زیستی و ژنتیکی مطالعاتی صورت نگرفته و اکثر تحقیقات به صورت جسته گریخته انجام می شده، وجود بانک ژن در کشور ضروری است، در حال حاضر زیست بانک به فرصتی تبدیل شده تا سازمان ها اهمیت بیشتری به ذخایر ژنتیکی و زیستی بدهند و تحقیقات خود را در زمینه ژنتیک افزایش دهند.

گیاهان دارویی ایران در حال انقراض

مظفری، با اشاره به انقراض گیاهان خوش خوراک و علوفه ای گفت: بانک ژن گیاهی ملی ایران تمام گیاهان موجود در کشور را جمع آوری کرده است حتی گیاهانی که به صورت طبیعی و در مزارع و مراتع وجود دارند نیز در این بانک ژن موجود بوده و حفاظت می شوند. 
وی افزود: سالانه ارقام مناسبی از این گیاهان به زارعان کشور ارائه می شود که با شرایط مختلف کشور و اقلیم های مختلف سازگار هستند و در شرایطی که علوفه های معمولی قابلیت رشد ندارند از این ارقام استفاده می شود. 
رییس کارگروه ذخایر ژنتیکی و زیستی ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی ادامه داد: اقدامات خوبی در زمینه حفاظت از گونه گیاهان دارویی در حال انقراض در کشور آغاز شده است. 
به گفته مظفری، باید جمع آوری و بهره برداری از گیاهان دارویی کشور را تحت کنترل در آورد زیرا به علت استفاده بی رویه، این گیاهان در حال انقراض هستند. 
وی گفت: به زارعان و هموطنان پیشنهاد می کنیم برای حفاظت از گونه های منحصر به فرد گیاهان داروئی در کشور برای تولید صنعتی و زراعی این گیاهان فعالیت کنند تا علاوه برحفظ ذخایر ژنی گونه ها به اقتصاد کشور نیز کمک کنند. 
مظفری، با اشاره به مهمترین مشکل موجود در حفاظت از ذخایر ژنی گیاهی در کشور افزود: عدم وجود قانون مدون در این زمینه مهمترین چالشی است که در کشور با آن مواجه هستیم.

ذخایر ژنتیکی و زیستی یکی از پایه های اقتصاد دانش بنیان

بهره گیری از ذخایر ژنتیکی و زیستی می تواند یکی از پایه های اقتصاد دانش بنیان بر پایه اقتصاد غیر نفتی باشد، این ذخایر می تواند جانشین ذخایر نفتی در صادرات باشد، همچنین می توان ده ها برابر صادرات نفت، از این ذخایر بهره برد که البته این نوع توسعه نیازمند عزم و حمایت های جدی است.
بانک ژن به عنوان یک کتابخانه تحقیقاتی باید مورد توجه ویژه و سوبسیدهای خاص دولت قرار گیرد در غیر این صورت با سقوط زیست فناوری در کشور مواجه می شویم و اگر بانک ژن حمایت نشود صنعت زیست فناوری در کشور متوقف می شود، صعود صنعت زیست فناوری با حمایت بی دغدغه از بانک ژن است؛ همچنین ذخایر ژنتیکی می تواند نقش مهمی در توسعه کشور داشته باشد.
طبق گزارش سازمان بین المللی فائو (خواربار و کشاورزی جهانی) و ) صندوق جهانی تنوع محصولات زراعی (GCDT) بزرگترین بانک ژن گیاهی منطقه آسیای غربی و مرکزی و شمال آفریقا در ایران قرار دارد، همچنین کشورمان در بین کشورهای در حال توسعه نیز بعد از چین، هند و برزیل دارای مقام چهارم در این بخش است.

سرقت بانک ژن کشورها با راه اندازی شاخه بیوتروریسم

در واقع شرکت های تجاری چند ملیتی برای به ثبت رساندن نمونه های بذر گیاهان و باکتری ها و مخمرها به نام خود و برای بهره مند شدن از نتایج شیرین تجارت در حوزه بین الملل با یکدیگر بر سر « انحصارگرایی » حداکثری می جنگند و دولت ها نیز با تکیه بر داده های حاصل از بانک های ژنتیکی ملت های دیگر، شاخه « بیوتروریسم » با قابلیت کشتار « بی صدا » و تضعیف « نسل » یا ظرفیت ایجاد خسارات اقتصادی با رشد و توسعه آفات دست ساخته و باکتری ها و ویروس های بیماری زا را پیش می برند.
در چنین فضایی به نظر می رسد آسیب پذیری ایرانیان در حوزه های یاد شده کم نباشد، ورود ارگانیسم های دست کاری شده ژنتیکی و فرآورده های آن به واسطه واردات محصولات غذایی، کودهای شیمیایی و دام و فراورده های گوشتی به کشور ما بسیار زیاد است و سهل انگاری در حوزه کشاورزی موجب شده هم اکنون محصولات با ارزش و ثروت افزایی همچون «پسته»، «زعفران» و « انار» از تولید انحصاری ایران خارج شده و رقبا به واسطه سرقت های زیستی صورت گرفته با استفاده از فضای بی قانونی کشور، خسارات سنگینی به کشاورزان ایرانی وارد آورند. 
با توجه به اهمیت حفظ ذخائر ژنتیکی در نیا، امروزه کشورها برای دستیابی به این منابع درصدد انعقاد موافقتنامه های بین المللی متعددی هستند که از آن جمله باید به معاهده بین المللی منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی، کنوانسیون تنوع زیستی و پروتکل دسترسی و بهره برداری از منابع ژنتیکی معروف به پروتکل ناگویا نام برد.
در ایران نیز پس از سال ها فراموشی و ظلم به ژن های با ارزش کشور بالاخره در سال 86 مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران با هدف گردآوری، تعیین هویت، کنترل کیفی، طبقه بندی، ثبت، نگهداری، تکثیر و توزیع انواع میکروارگانیسم ها و سلولهای قابل کشت و تجدید پذیر اعم از باکتری، قارچ، ویروس، دانه ها و سلولهای گیاهی و حیوانی و DNA ژنومی و فرآورده های نوکلئوتیدی، توسط جهاد دانشگاهی تأسیس شد.
به گزارش معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، مهم ترین ویژگی های ذخایر ژنتیکی، قابلیت تکثیر بودن آنهاست و می توان از بانک ژن به عنوان کتابخانه ژنتیک و یا گنج های فنا نا پذیر یاد کرد به همین دلیل توجه به این بانک گرانبها که آینده ساز کشور و کودکان ایرانی است ضرورتی انکارناپذیر و وظیفه ای ملی است.