فاضلاب به آینه سلامت جامعه تبدیل شد

پژوهشگران دانشگاه ایالتی اوهایو در مطالعهای جدید دریافتند که بررسی باکتریهای موجود در فاضلاب میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت سلامت جوامع، از جمله میزان شیوع چاقی، فشار خون بالا، آسم و برخی بیماریهای مزمن ارائه دهد؛ روشی که در آینده ممکن است به ابزاری تازه برای شناسایی نابرابریهای سلامت و ارزیابی اثربخشی برنامههای بهداشت عمومی تبدیل شود.
به گزارش سیناپرس، فاضلاب که در دوران همهگیری کووید ۱۹ به یکی از ابزارهای مهم شناسایی و ردیابی بیماریهای عفونی تبدیل شد، اکنون میتواند کاربردی فراتر از پایش ویروسها داشته باشد. یافتههای یک پژوهش جدید نشان میدهد که ترکیب باکتریهای موجود در فاضلاب ممکن است سرنخهایی درباره بیماریهای مزمن، عادتهای مرتبط با سلامت و شرایط اجتماعی و اقتصادی جوامع در اختیار دانشمندان قرار دهد.
این پژوهش توسط محققان دانشگاه ایالتی اوهایو انجام شده و نتایج آن در نشریه «پژوهش محیطی» (Environmental Research) به چاپ رسیده است.
«اما لنکستر»، نویسنده اصلی این مطالعه، ایده بررسی ظرفیتهای گستردهتر فاضلاب را در جریان فعالیت روی نمونههای جمعآوریشده برای پایش کووید ۱۹ مطرح کرد. او که پیشتر دانشجوی دکتری دانشکده بهداشت عمومی دانشگاه ایالتی اوهایو بود و اکنون بهعنوان مشاور بهداشت محیط در بوستون فعالیت میکند، درباره شکلگیری این پژوهش گفت: «در دوران همهگیری، جهان آموخت که چگونه از فاضلاب برای ردیابی بیماریهای عفونی استفاده کند. ما این پرسش را مطرح کردیم که فاضلاب چه اطلاعات دیگری میتواند در اختیارمان قرار دهد؟».
باکتریهای فاضلاب چه چیزی درباره سلامت جامعه میگویند؟
پژوهشگران در این مطالعه بر باکتریهایی تمرکز کردند که بهطور طبیعی در دستگاه گوارش انسان زندگی میکنند. بخشی از این میکروبها از طریق فضولات انسانی وارد فاضلاب میشوند و میتوانند تصویری کلی از وضعیت میکروبیوم روده در یک جامعه ارائه دهند.
از آنجا که ترکیب باکتریهای روده با وضعیت سلامت و سبک زندگی افراد ارتباط دارد و ممکن است تحت تأثیر این عوامل تغییر کند، محققان بررسی کردند که آیا الگوهای باکتریایی موجود در فاضلاب میتوانند بازتابی از وضعیت سلامت عمومی جوامع باشند یا خیر.
برای پاسخ به این پرسش، گروه تحقیقاتی ۲۷ نمونه فاضلاب را که در سال ۲۰۲۲ از ۹ تصفیهخانه جمعآوری شده بودند، مورد بررسی قرار داد. این تأسیسات به ۸ شهر در ایالت اوهایو خدماترسانی میکردند و جمعیت تحت پوشش آنها در مجموع بیش از ۱.۳ میلیون نفر از مناطق شهری و روستایی بود.
محققان پس از شناسایی باکتریهای مرتبط با روده انسان، اطلاعات بهدستآمده را با دادههای عمومی مربوط به بیماریهای مزمن، رفتارهای مرتبط با سلامت، ویژگیهای جمعیتشناختی و شرایط اجتماعیاقتصادی این مناطق مقایسه کردند.
ارتباط الگوهای باکتریایی با چاقی و فشار خون بالا
نتایج بررسیها نشان داد که ترکیب باکتریهای موجود در فاضلاب شهرهای مختلف یکسان نیست و برخی الگوهای میکروبی با میزان شیوع بیماریهای مزمنی مانند چاقی، فشار خون بالا و آسم ارتباط دارند.
علاوه بر این، پژوهشگران میان فراوانی برخی باکتریها و عوامل دیگری همچون استعمال دخانیات، افسردگی، میزان فعالیت بدنی و بیکاری نیز ارتباطهایی شناسایی کردند.
یکی از یافتههای قابلتوجه این مطالعه، شناسایی گروهی از باکتریها به نام «دسولفوویبریو» (Desulfovibrio) بود. فراوانی این باکتریها با ۸ شاخص مختلف سلامت، از جمله چاقی، فشار خون بالا، سکته مغزی و چند بیماری مزمن دیگر ارتباط داشت.
بررسیها همچنین نشان داد که میزان حضور این باکتریها در نمونههای فاضلاب مناطق روستایی بیشتر است. این مناطق همزمان با شیوع بالاتر چندین بیماری مزمن روبهرو بودند.
به این ترتیب، یافتههای پژوهش نشان میدهد که بررسی فاضلاب میتواند به شناسایی تفاوتهای سلامت میان جوامع کمک کند؛ بهویژه در مواردی که دادههای معمول سلامت عمومی قادر به توضیح کامل نابرابریهای موجود نیستند.
لنکستر در توضیح این موضوع گفت: «در بسیاری از موارد، پیامدهای نامطلوب سلامت در مناطق روستایی شدیدتر است. مشاهده این شاخصهای متمایز از وضعیت نامطلوبتر سلامت میکروبیوم روده در این مناطق، سرنخهایی درباره برخی عوامل مؤثر بر این وضعیت در اختیار ما قرار میدهد».
فاضلاب؛ ابزاری برای برنامهریزی بهتر سلامت عمومی
پژوهشگران تأکید میکنند که ارتباط مشاهدهشده میان باکتریها و بیماریهای مزمن به معنای اثبات نقش مستقیم این میکروبها در ایجاد بیماری نیست. این یافتهها بیشتر بهعنوان شاخصهای احتمالی در نظر گرفته میشوند که میتوانند زمینه تحقیقات دقیقتر در آینده را فراهم کنند.
با این حال، پایش فاضلاب در مقیاس اجتماعی میتواند به مسئولان بهداشت عمومی کمک کند مناطقی را که با مشکلات جدیتری در حوزه سلامت مواجه هستند، شناسایی کنند و منابع درمانی و پیشگیرانه را با آگاهی بیشتری در اختیار آنها قرار دهند.
«جیونگ لی»، استاد و رئیس گروه علوم بهداشت محیط دانشگاه ایالتی اوهایو و نویسنده ارشد این مطالعه، در این باره گفت: «فاضلاب روشی منحصربهفرد برای درک سلامت جوامع بهطور کلی در اختیار ما قرار میدهد، نه فقط سلامت افرادی که به مراکز درمانی مراجعه میکنند».
به گفته پژوهشگران، این رویکرد بر پایه روشهای تثبیتشده پایش بیماریهای عفونی شکل گرفته است. امروزه بررسی فاضلاب برای شناسایی و ردیابی ویروسهایی مانند عوامل بیماریزای کووید ۱۹، آنفلوانزا و امپاکس مورد استفاده قرار میگیرد.
لی در این زمینه توضیح داد: «این روش در حال حاضر به ما کمک میکند ویروسها، از جمله ویروسهای عامل کووید ۱۹، آنفلوانزا وامپاکس را ردیابی کنیم و همچنین این ظرفیت را دارد که از بررسی بیماریهای ناشی از مواد غذایی، مانند شیوع اخیر سیکلوسپورا، پشتیبانی کند».
کاربرد آینده؛ سنجش تأثیر برنامههای تغذیهای
یکی دیگر از ظرفیتهای احتمالی این روش، ارزیابی نتایج برنامههای سلامت عمومی است. پژوهشگران معتقدند که پایش تغییرات میکروبیوم روده در سطح جامعه میتواند مشخص کند آیا اقدامات انجامشده برای بهبود سلامت و تغذیه مردم به نتایج مورد انتظار منجر شدهاند یا خیر.
برای مثال، میتوان از تغییرات ترکیب باکتریهای موجود در فاضلاب برای بررسی تأثیر برنامههای تغذیهای و میزان موفقیت آنها در بهبود سلامت روده استفاده کرد.
لی در پایان گفت: «اکنون یافتههای ما نشان میدهد که ارزش این روش میتواند فراتر از شناسایی عوامل عفونی باشد؛ برای مثال، ردیابی تغییرات میکروبیوم روده در سطح جامعه ممکن است در نهایت به ما کمک کند ارزیابی کنیم که آیا برنامههای تغذیهای موجب بهبود سلامت روده شدهاند یا خیر».
به نقل از سایتکدیلی ، به این ترتیب، فاضلاب میتواند در آینده از یک ابزار نظارتی برای شناسایی عوامل بیماریزا فراتر برود و به منبعی ارزشمند برای شناخت وضعیت سلامت عمومی، بررسی نابرابریهای اجتماعی و سنجش اثربخشی سیاستهای بهداشتی تبدیل شود.





