مقابله با نسخه‌های جعلی کتاب و تحول در زنجیره توزیع نشر با دو پلتفرم ایرانی
مدیرمسئول مجموعه چاپ و نشر کیمیای خاموش با اشاره به راه اندازی دو پلتفرم فناورانه در حوزه نشر گفت: پلتفرم «کتابیز» با ثبت هویت منحصر به فرد برای هر نسخه از کتاب، امکان شناسایی و کشف نسخه‌های جعلی را فراهم می‌کند. پلتفرم «کیو آر کتاب» نیز با استفاده از کدهای پاسخ سریع، علاوه بر تسهیل به روزرسانی قیمت کتاب، به ناشران در مدیریت موجودی، شناسایی بازارهای هدف و برنامه ریزی دقیق تر برای چاپ و توزیع آثار کمک می‌کند.
محمد مهدی محمدی اردهالی، مدیرمسئول مجموعه چاپ و نشر کیمیای خاموش، با اشاره به فعالیت این مجموعه در حوزه تولید و انتشار کتاب به خبرنگار سیناپرس اظهار کرد: فعالیت اصلی مجموعه ما مانند بسیاری از مجموعه‌های انتشاراتی دیگر، تولید کتاب است و تمرکز موضوعی ما بیشتر بر حوزه موسیقی و رشته شطرنج قرار دارد اما در کنار فعالیت‌های انتشاراتی، چند پلتفرم نیز در حوزه نشر راه اندازی کرده‌ایم که در قالب بخشی از فعالیت‌های مجموعه توسعه پیدا می‌کنند.
وی افزود: یکی از این پلتفرم‌ها «کتابیز» نام دارد. ادعای ما در این پلتفرم این است که می‌توانیم تقریبا بدون تحمیل هزینه اضافی، برای هر نسخه از کتاب، فارغ از تعداد تیراژ، یک هویت منحصر به فرد تعریف کنیم. ثبت این هویت‌های اختصاصی در پلتفرم کتابیز باعث می‌شود نسخه‌های جعلی در زنجیره فروش بسیار راحت‌تر شناسایی شوند. امیدواریم با توسعه این روش، جعل کتاب در ایران به طور کامل ریشه کن شود.
به روزرسانی قیمت کتاب بدون نیاز به تجدید مجوز
مدیرمسئول مجموعه چاپ و نشر کیمیای خاموش با معرفی دومین پلتفرم این مجموعه با عنوان « Qrketab» توضیح داد: در این پلتفرم، سامانه‌ای برای تعیین و اعلام قیمت مرجع کتاب راه اندازی کرده‌ایم و از ناشران می‌خواهیم به جای درج قیمت روی کتاب، از کد پاسخ سریع یا همان QR Code استفاده کنند.
وی ادامه داد: این روش برای ناشران مزایای متعددی دارد؛ از جمله اینکه دیگر نیازی نیست تیراژ کتاب را کاهش دهند یا برای تغییر قیمت، مجوزهای متعدد دریافت کنند و هزینه‌های پیش از تولید خود را افزایش دهند. ناشر می‌تواند کتاب را با تیراژ بالاتر چاپ کند و به جای درج قیمت ثابت، کد پاسخ سریع روی آن قرار دهد. هر زمان که با توجه به تورم نیاز به تغییر قیمت داشته باشد، این کار را از طریق همان کد انجام می‌دهد.
الگوبرداری از سامانه تیتک با رویکردی متناسب با صنعت نشر
محمدی اردهالی در پاسخ به این پرسش که آیا نمونه مشابهی از این پلتفرم‌ها در داخل یا خارج از کشور وجود دارد و تفاوت آنها با نمونه‌های دیگر چیست، گفت: پلتفرم کتابیز بر اساس یک اختراع ثبت شده است و گواهی‌هایی از بنیاد ملی نخبگان و مرکز مالکیت فکری قوه قضاییه دارد. این طرح کاملا نوآورانه است و نمونه مشابهی برای آن در دنیا وجود ندارد.
وی درباره پلتفرم کیو آر کتاب نیز بیان کرد: بخش زیادی از فرایندهای این پلتفرم نوآورانه است؛ برای مثال، الگوریتم‌های مختلفی که برای قیمت گذاری کتاب در پنل ناشران طراحی کرده‌ایم، از جمله این موارد هستند. البته این بخش مانند کتابیز ثبت اختراع ندارد.
به گفته وی، برای درک بهتر سازوکار این پلتفرم می توان به سامانه تیتک سازمان غذا و دارو اشاره کرد که با صرف بودجه‌های چند ده میلیارد تومانی راه اندازی شده است. سال‌هاست که قیمت دارو در داروخانه‌ها از روی بسته‌بندی حذف شده و از طریق کد پاسخ سریع، قیمت آن در سراسر کشور به روزرسانی می‌شود. به این ترتیب، به محض تغییر قیمت یک دارو در سامانه تیتک، قیمت آن در تمام داروخانه‌های کشور نیز به روز می‌شود.
وی افزود: سازوکار پلتفرم ما در حوزه کتاب نیز از همین الگو پیروی می‌کند، اما قابلیت‌های دیگری هم به آن اضافه شده است. برای نمونه، با استفاده از داده‌های ساده و فرایندهای مشخص، موقعیت مکانی کتابفروشی‌ها را ثبت می‌کنیم. کتابفروشان نیز می‌توانند با بارگذاری شابک کتاب‌ها، موجودی خود را اعلام کنند. در نتیجه، مخاطبی که به دنبال یک عنوان مشخص است، می‌تواند نزدیکترین کتابفروشی محل خود را که آن کتاب را در اختیار دارد، پیدا کند.
ردیابی مسیر کتاب از انبار ناشر تا دست مصرف کننده
مدیرمسئول مجموعه چاپ و نشر کیمیای خاموش با تاکید بر اینکه این پلتفرم‌ها با هدف فروش مستقیم کتاب راه اندازی نشده‌اند، اظهار کرد: ما نه یک سایت فروشگاهی هستیم، نه ناشر و نه کتابفروش؛ بلکه صرفا یک ابزار توسعهای برای بازار نشر محسوب می‌شویم و تلاش می‌کنیم فرایندهای فعالیت ناشران و کتابفروشان را هموارتر کنیم.
وی درباره نقش این ابزارها در مقابله با جعل کتاب گفت: ما در حوزه قانون گذاری فعالیت نمی‌کنیم، اما می‌توانیم در شناسایی و کشف تکثیر غیرقانونی کتاب به ناشران کمک کنیم.
محمدی اردهالی ادامه داد: از سوی دیگر، ناشر با استفاده از پلتفرم کیو آر کتاب می‌تواند در گستره جغرافیایی ایران مشاهده کند که کتابهایش در کدام شهرها فروش بیشتری دارند و در چه مناطقی انباشته شده‌اند. چنین اطلاعاتی در تصمیم‌گیری برای تولید و چاپ مجدد کتاب بسیار موثر است.
وی با اشاره به نبود اطلاعات دقیق درباره سرنوشت کتاب پس از خروج از انبار ناشر بیان کرد: در شیوه سنتی نشر، زمانی که کتاب از دفتر یا انبار ناشر خارج می‌شود، تقریبا اطلاعاتی از مسیر بعدی آن نداریم. مشخص نیست کتاب به کجا رفته، چه تعداد از آن به فروش رسیده و مصرف کننده نهایی آن چه کسی بوده است.
وی افزود: تلاش می‌کنم در این پلتفرم‌ها اطلاعات مربوط به مسیر کتاب را از زمان خروج از انبار تا رسیدن به مصرف کننده نهایی جمع آوری کنم و با تحلیل رفتار مصرف کننده، اطلاعات کاربردی در اختیار ناشر قرار دهم. این داده‌ها می‌توانند در برنامه‌ریزی برای تولید مجدد کتاب موثر باشند.
به گفته وی، در شرایطی که بسیاری از ناشران با محدودیت‌های تولید و هزینه‌های بالای چاپ مواجه هستند، دسترسی به اطلاعات دقیق‌تر می‌تواند به آنها کمک کند تا با استفاده از پارامترهای فنی، تیراژ مورد نیاز را بهتر تخمین بزنند و اولویت عناوین مورد نظر برای چاپ را مشخص کنند.
افزایش قیمت کاغذ و کاهش سهم کتاب از سبد خرید مردم
مدیرمسئول مجموعه چاپ و نشر کیمیای خاموش در ادامه با اشاره به مشکلات صنعت نشر گفت: گرانی کاغذ و افزایش هزینه‌های تولید، زنجیره نشر را با مشکلات جدی مواجه کرده است. با حذف ارز ترجیحی کاغذ، قیمت این محصول به اندازه‌ای افزایش یافته که قیمت کتاب نیز تقریبا به سطح قیمت‌های جهانی نزدیک شده است؛ در حالی که درآمد مردم همچنان به ریال و متناسب با شرایط تورمی اقتصاد کشور است.
وی افزود: در چنین شرایطی، کتاب به تدریج از سبد خرید مردم حذف می‌شود. این مسئله تنها به مجموعه ما محدود نیست و تمام ناشران و چاپخانه‌ها با این مشکل مواجه هستند.
درخواست دسترسی پلتفرم‌های نشر به اطلاعات خانه کتاب
محمدی اردهالی در پاسخ به پرسشی درباره مطالبات خود از مسئولان و متولیان صنعت نشر گفت: یکی از بزرگترین مشکلات ما در توسعه پلتفرم‌ها، دسترسی نداشتن به اطلاعات کتابهاست؛ اطلاعاتی که در خانه کتاب تجمیع شده است.
وی توضیح داد: خانه کتاب طی چند دهه فعالیت خود به عنوان مرجع اطلاعات کتاب و نشر در ایران، اطلاعات گسترده‌ای از آثار منتشرشده جمع آوری کرده است. ناشران نیز برای اعلام وصول هر کتاب، هنگام انتشار یا تجدید چاپ، یک نسخه از آن را در اختیار خانه کتاب قرار می‌دهند تا اطلاعات اثر به درستی ثبت شود.
وی با تاکید بر ضرورت استفاده از این ظرفیت اطلاعاتی بیان کرد: انتظار فعالان و نوآوران صنعت نشر این است که خانه کتاب فرایند دسترسی و بازنشر این اطلاعات را برای فعالان حوزه نشر تسهیل کند. یکی از نیازهای اصلی ما دریافت API یا رابط برنامه نویسی کاربردی و دسترسی به اطلاعات موجود در این مجموعه است تا در صورت تعریف یک کتاب در پلتفرم خود، مجبور نباشیم تمام فرایند ثبت اطلاعات را از ابتدا انجام دهیم.
مدیرمسئول مجموعه چاپ و نشر کیمیای خاموش ادامه داد: برای مثال، ناشری که قصد پیوستن به پلتفرم ما را دارد، باید بتواند با یک کلیک، اطلاعات کتاب‌های خود را از سامانه خانه کتاب فراخوانی کند. اطلاعاتی مانند تصویر جلد، وزن، تعداد صفحات و قطع کتاب هم اکنون در این مرجع وجود دارد و می‌توان آنها را در اختیار پلتفرم‌های فعال در صنعت نشر قرار داد.
وی در پایان تاکید کرد: اگرچه تسهیلات، وام و امکانات حمایتی برای مجموعه‌های فعال در این حوزه مفید است و اهمیت آنها را انکار نمی‌کنم، اما در شرایط فعلی، دسترسی به اطلاعات انباشته شده در خانه کتاب و امکان استفاده از این داده‌ها، یکی از مهمترین نیازهای من و فعالان حوزه نشر است. این اطلاعات نباید بدون استفاده باقی بماند، بلکه باید در اختیار فعالان و نوآوران صنعت نشر قرار گیرد تا زمینه توسعه خدمات و بهبود فرایندهای این حوزه فراهم شود.
خبرنگار: فرزانه صدقی
