رویکرد تلفیقی هنر و علم در تربیت دینی؛ روایتی از تجربه تابستانی کانون فارس در انتقال مفاهیم نماز
فعالیتهای فرهنگی، هنری، ادبی، علمی و نجومی با محوریت ترویج و تعمیق فرهنگ نماز، تقویت هویت دینی و گسترش انس کودکان و نوجوانان با فریضه الهی، در طول تابستان ۱۴۰۵ در ۴۲ مرکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس اجرا شد.
توجه به فرهنگ نماز از برنامههای محوری و مستمر مراکز فرهنگی هنری کانون استان فارس در تابستان ۱۴۰۵ بود؛ و مربیان مراکز، اقامه نماز جماعت، گفت و گوهای تربیتی، قصه گویی، معرفی کتاب، فعالیتهای ادبی، آفرینشهای هنری، برنامههای علمی و نجومی و فعالیتهای گروهی را در پیوند با آموزههای نماز و نیایش برگزار کردند.
همچنین در این راستا، حضور پررنگ امام جمعهها و روحانیون در مراکز کانون، علاوه بر تقویت فضای معنوی، فرصتی ارزشمند برای گفتگوهای دینی و تبیین مفاهیم اخلاقی در کنار کودکان و نوجوانان فراهم آورد. این برنامهها با هدف فراهم کردن تجربهای آگاهانه، دلنشین و ماندگار از عبادت برای اعضا، در فضایی متناسب با نیازها، توانمندیها و جهان ذهنی کودکان و نوجوانان طراحی و اجرا شد.
در این رویکرد، نماز تنها در زمان اقامه آن مورد توجه قرار نگرفت، بلکه مفاهیمی مانند گفت و گو با خداوند، امید، توکل، شکرگزاری، نظم، پاکیزگی، مهربانی، مسئولیت پذیری و احترام به حقوق دیگران، در متن فعالیتهای روزانه مراکز جریان یافت.
علی خواجهنژادیان، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس، نماز را از اساسیترین پایههای تربیت همه جانبه نسل آینده دانست؛ و بیان کرد: نماز، کودک و نوجوان را با معنای حضور آگاهانه در پیشگاه خداوند، آرامش درونی، امید به فردا، نظم در زندگی و مسئولیت پذیری فردی و اجتماعی آشنا میسازد.
وی گفت: که تربیت دینی زمانی در ذهن و جان کودکان و نوجوانان ماندگار میشود که با زبان محبت، هنر، گفت و گو، تجربههای جمعی و فعالیتهای جذاب فرهنگی همراه باشد؛ و در چنین فضایی، نماز از یک آموزش صرف فراتر میرود و به انتخابی آگاهانه، درونی و اثرگذار در زندگی اعضا تبدیل میشود.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس با اشاره به اجرای برنامههای نماز محور در همه مراکز فرهنگی هنری استان، بیان کرد: مربیان کانون تلاش میکنند تا مفاهیم بلند نماز را با بهره گیری از ظرفیت قصه، کتاب، شعر، نقاشی، نمایش خلاق، گفت و گو، فعالیتهای علمی و مشاهده شگفتیهای آفرینش، برای اعضا ملموس و کاربردی سازند.
وی افزود: در این میان، فعالیتهای فرهنگی و قصه گویی با محوریت نماز و نیایش، از بخشهای مورد توجه مراکز بود و مربیان با انتخاب و روایت قصههایی با مضامین امید، توکل، شکرگزاری، مهربانی، راستگویی، صبر و یاری رساندن به دیگران، زمینه آشنایی غیرمستقیم اعضا با مفاهیم دینی را فراهم کردند.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس ادامه داد: این فعالیتها با هدف تقویت قدرت تخیل، همذات پنداری با شخصیتهای الگو و ایجاد پیوند میان مفاهیم عبادی و موقعیتهای واقعی زندگی اجرا شد.
وی یادآور شد: معرفی کتاب و نشستهای کتابخوانی نیز با هدف گسترش مطالعه آثار دینی و اخلاقی متناسب با گروههای سنی اعضا برگزار شد و کتاب به عنوان پلی میان دانایی و معنویت مورد توجه قرار گرفت تا کودکان و نوجوانان بتوانند در کنار لذت خواندن، با روایتهایی از نیایش، اخلاق، مسئولیت پذیری و سبک زندگی اسلامی آشنا شوند.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس اضافه کرد: در همین راستا، مربیان مراکز جهت آموزش بهتر و ملموستر مفاهیم مرتبط با نماز، از ظرفیت کتابهای «نماز فرشته»، «نماز هواپیما»، «دلم یک دوست میخواهد» اثر ناصر کشاورز و «بهترین خانهی دنیا» بهره جستند.
خواجه نژادیان افزود: در کنار آن، فعالیتهای ادبی با موضوع نماز، فرصتی برای پیوند دادن زبان احساس و اندیشه با مفاهیم معنوی فراهم کرد و اعضا در قالب دل نوشته، شعر، داستان کوتاه، نامه به خدا، خوانش آثار ادبی و گفت و گو درباره دعا و نیایش، احساسات و دریافتهای خود را از ارتباط با پروردگار بیان کردند.
وی تصریح کرد: اجرای این فعالیتها با هدف تقویت قدرت بیان، پرورش تخیل، افزایش مهارت نوشتن و ایجاد فرصت برای بازتاب تجربههای درونی کودکان و نوجوانان دنبال شد.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس توضیح داد: فعالیتهای هنری نماز محور نیز در همه مراکز با هدف تبدیل مفاهیم معنوی به تجربهای دیداری، خلاقانه و قابل لمس اجرا شد و نقاشی، تصویرسازی، طراحی، کاردستی و دیگر آفرینشهای هنری با موضوعاتی مانند سجاده، مسجد، وضو، آسمان نیایش، مهربانی، شکرگزاری و زیباییهای عبادت، از جمله برنامههایی بود که اعضا در آن شرکت کردند.
وی ادامه داد: در فرایند آفرینش هنری، کودکان و نوجوانان برداشتهای شخصی و نگاه خلاقانه خود را از نماز و ارتباط با خداوند بازآفرینی کردند تا ذوق هنری، قدرت مشاهده و بیان عاطفی آنان تقویت شود.
خواجهنژادیان بیان کرد: هنر، زبانی فراگیر و اثرگذار برای انتقال مفاهیم تربیتی استو هنگامی که مفاهیم مرتبط با نماز در قالب رنگ، تصویر، قصه و آفرینش ادبی عرضه میشود، زمینه دریافت عمیق تر و ماندگارتر آن برای کودکان و نوجوانان فراهم میشود.
وی اظهار کرد: برنامههای علمی و نجومی با نگاه توحیدی و نماز محور نیز از ظرفیتهای مورد توجه مراکز کانون استان فارس در تابستان امسال بود و آشنایی اعضا با آسمان شب، ستارگان، سیارهها، شگفتیهای جهان هستی و نظم حاکم بر آفرینش، زمینهای برای تامل در عظمت پروردگار و تقویت نگاه خداشناسانه آنان فراهم کرد.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فارس گفت: پیوند فعالیتهای علمی و نجوم با مفاهیمی مانند نظم آفرینش، وقت شناسی، دقت، تفکر، سپاسگزاری و توجه به نشانههای خداوند در جهان، از اهداف این برنامهها بود.
خواجهنژادیان تصریح کرد: مشاهده آسمان و شناخت جهان هستی، ذهن پرسشگر کودکان و نوجوانان را فعال میکند و زمینه اندیشیدن آنان درباره آفرینش را فراهم میسازد؛ چنان که نگاه علمی، هنگامی که با معرفت توحیدی همراه شود، میتواند درک اعضا از نماز، شکرگزاری و ارتباط با خداوند را عمیق تر سازد.
وی عنوان کرد: اقامه نماز جماعت در مراکز فرهنگی هنری نیز با هدف تقویت حضور آگاهانه اعضا در فضای معنوی، افزایش حس تعلق، احترام به زمان و تمرین نظم جمعی برگزار شد و گفت و گوهای تربیتی با موضوع نماز و سبک زندگی اسلامی نیز با هدف پاسخگویی متناسب به پرسشهای اعضا و پیوند دادن مفاهیم عبادی با زندگی روزمره صورت پذیرفت.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان فارس افزود: در این نشستها، موضوعاتی مانند احترام به پدر و مادر، مهربانی با همسالان، پرهیز از اسراف، حفظ محیط زیست، پاسداشت حقوق فردی و اجتماعی، صداقت، مسئولیت پذیری و توجه به زمان، در امتداد فرهنگ نماز بررسی شد.
خواجهنژادیان گفت که نماز تنها مجموعهای از اعمال عبادی نیست، بلکه راهی برای ساختن انسانی متعادل، امیدوار، بااراده و مسئولیت پذیر به شمار میرود؛ چرا که کودک و نوجوانی که با یاد خداوند مانوس میشود، توان بیشتری برای انتخاب درست، کنترل هیجان، مقاومت در برابر آسیبها و ایجاد رابطهای سالم با خود، خانواده و جامعه پیدا میکند.
وی ادامه داد که اقامه نماز در فضای جمعی و تربیتی کانون، افزون بر فراهم کردن فرصتی برای ارتباط قلبی و آگاهانه با خداوند، حس همدلی، احترام به قواعد جمعی، خودآگاهی و مسئولیت پذیری را در اعضا تقویت میکند و زمینه رشد متوازن شناختی، عاطفی، اجتماعی و معنوی آنان را فراهم میسازد.
