نخستین شواهد از وجود جو در یک سیاره سنگیِ قابل سکونت به دست آمد

ستاره‌شناسان برای نخستین بار شواهد محکمی از وجود جو در یک سیاره سنگی واقع در منطقه قابل سکونت یک ستاره را به دست آورده‌اند؛ کشفی که می‌تواند نقطه عطفی در جست‌وجوی سیاره‌هایی شبیه زمین و یافتن نشانه‌های حیات در خارج از منظومه شمسی باشد.

به گزارش سیناپرس، پژوهشگران با استفاده از ابزار WINERED نصب‌شده روی تلسکوپ Magellan Clay در رصدخانه لاس کامپاناس شیلی، سیاره فراخورشیدی LHS 1140b را که در فاصله حدود ۴۸ سال نوری از زمین قرار دارد، بررسی کردند. این سیاره به دور یک ستاره کوتوله سرخ کم‌نور می‌گردد و در ناحیه‌ای موسوم به «منطقه قابل سکونت» قرار گرفته است؛ جایی که از نظر تئوری امکان وجود آب مایع روی سطح سیاره وجود دارد.

نتایج این مطالعه که در نشریه Science منتشر شده است، نشان می‌دهد در جو این سیاره گاز هلیوم شناسایی شده؛ موضوعی که نخستین تأیید مستقیم وجود جو در یک سیاره سنگی واقع در منطقه قابل سکونت محسوب می‌شود.

دانشمندان در جریان یک رصد ۶.۵ ساعته در سال ۲۰۲۴، هنگام عبور سیاره از مقابل ستاره میزبان، موفق شدند نشانه‌های جذب نور ناشی از هلیوم را ثبت کنند. این داده‌ها نشان می‌دهد بخشی از هلیوم تحت تأثیر تابش ستاره در حال فرار از جو سیاره است؛ پدیده‌ای که پیش از این تنها در سیاره‌های غول‌پیکر گازی مشاهده شده بود.

بررسی‌ها همچنین نشان داد لایه‌های بالایی جو LHS 1140b عمدتاً از هلیوم تشکیل شده و مقدار هیدروژن در آن بسیار اندک است. پژوهشگران معتقدند طی میلیاردها سال، تابش ستاره بخش زیادی از هیدروژن سبک را از جو این سیاره خارج کرده و در نتیجه هلیوم و عناصر سنگین‌تر باقی مانده‌اند.

نکته جالب اینکه یک سال بعد، در رصدهای سال ۲۰۲۵، اثری از هلیوم مشاهده نشد. با این حال محققان تأکید می‌کنند این موضوع به معنای از بین رفتن جو سیاره نیست، بلکه احتمال دارد میزان فرار هلیوم در اثر تغییرات فعالیت ستاره، به صورت دوره‌ای کم و زیاد شود.

به گفته پژوهشگران، وجود جو به تنهایی به معنای قابل سکونت بودن یک سیاره نیست، اما شرطی اساسی برای حفظ آب مایع و شکل‌گیری حیات به شمار می‌رود. آن‌ها همچنین احتمال می‌دهند اگر آب در این سیاره وجود داشته باشد، به دلیل دمای پایین، در لایه‌های فوقانی جو یخ بزند و از خروج به فضا جلوگیری شود.

این پژوهش گام مهمی در شناخت سیاره‌های سنگی خارج از منظومه شمسی و ارزیابی قابلیت زیست‌پذیری آن‌ها محسوب می‌شود. دانشمندان امیدوارند با انجام رصدهای بیشتر، بتوانند ترکیب دقیق جو این سیاره و امکان وجود شرایط مناسب برای حیات را با دقت بیشتری بررسی کنند.

مترجم:سروش ساده