تغییر اولویت دانشگاهیان به مهارتآموزی و مسائل کاربردی
ذائقه و اولویتهای دانشجویان در سالهای اخیر تغییر کرده و توجه آنان از پژوهشهای صرفاً نظری به مهارتآموزی، فناوریهای نوین و مسائل کاربردی معطوف شده است.
به گزارش سیناپرس، مطالعات انجامشده در حوزه آموزش عالی طی سالهای اخیر نشان میدهد که ذائقه و اولویتهای دانشجویان در انتخاب موضوعات علمی و پژوهشی دستخوش تغییر شده است. در حالی که در دهههای گذشته بخش قابل توجهی از تحقیقات دانشجویی بر موضوعات نظری و آکادمیک متمرکز بود، امروز گرایش به موضوعات کاربردی، مهارتمحور و مرتبط با نیازهای روز جامعه افزایش یافته است.
پژوهشگران حوزه آموزش عالی معتقدند گسترش فناوریهای نوین و فراگیر شدن شبکههای اجتماعی، نقش مهمی در این تغییر ایفا کردهاند. دانشجویان اکنون بیش از گذشته به موضوعاتی، چون هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال، رسانههای نوین، کسبوکارهای اینترنتی، سلامت روان، سبک زندگی و مسائل مرتبط با فضای مجازی علاقه نشان میدهند.
بررسیها همچنین حاکی از آن است که نسل جدید دانشجویان تمایل بیشتری به پژوهشهای مسئلهمحور دارد؛ پژوهشهایی که بتواند پاسخ مشخصی به یک نیاز اجتماعی، اقتصادی یا فرهنگی ارائه دهد. به همین دلیل، بسیاری از پایاننامهها و طرحهای تحقیقاتی به سمت موضوعاتی حرکت کردهاند که دارای خروجی عملی و اثرگذاری ملموس هستند.
از سوی دیگر، تغییر الگوهای مصرف اطلاعات نیز بر ذائقه علمی دانشجویان اثر گذاشته است. دسترسی گسترده به منابع آنلاین و سرعت بالای گردش اطلاعات باعث شده دانشجویان کمتر به دنبال انباشت صرف دانش باشند و بیشتر به دنبال مهارت تحلیل، پردازش و کاربرد دانش در مسائل واقعی حرکت کنند.
در سالهای اخیر، همزمان با گسترش فناوریهای ارتباطی و تجربه آموزشهای غیرحضوری، بخشی از دغدغههای دانشجویان از مسائل علمی و پژوهشی به موضوعات مرتبط با فضای مجازی و زیرساختهای دیجیتال تغییر یافته است.
اگر در گذشته کیفیت آموزش، فعالیتهای پژوهشی، امکانات آزمایشگاهی و تولید علم از مهمترین مطالبات دانشجویان به شمار میرفت، امروز بخش قابل توجهی از مطالبات آنان حول محور دسترسی به اینترنت، کیفیت سامانههای آموزشی، کلاسهای مجازی و امکانات دیجیتال شکل میگیرد.
این تغییر تا حدی ناشی از نقش پررنگ فضای مجازی در زندگی روزمره دانشجویان است. نسل جدید دانشجو بخش عمدهای از ارتباطات، آموزش، کسب اطلاعات و حتی فعالیتهای اجتماعی خود را در بسترهای آنلاین دنبال میکند.
در چنین شرایطی، طبیعی است که مسائل مرتبط با زیست دیجیتال بیش از گذشته در کانون توجه قرار گیرد. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند پررنگ شدن این دغدغهها نباید به حاشیه رفتن مطالبات علمی و پژوهشی منجر شود.
دانشگاه در ذات خود نهادی برای تولید علم و گسترش پژوهش است و هرگونه فاصله گرفتن از این مأموریت میتواند بر کیفیت آموزش عالی اثر بگذارد. از این رو، چالش اصلی امروز دانشگاهها ایجاد تعادل میان نیازهای ناشی از توسعه فضای مجازی و حفظ جایگاه پژوهش و فعالیتهای علمی در میان اولویتهای دانشجویان است.
بسیاری از استادان دانشگاه معتقدند میان دانشجویان امروز و دانشجویان دهههای گذشته از نظر شیوه مواجهه با علم و آموزش تفاوتهای قابل توجهی به وجود آمده است. در سالهای گذشته، دانشجو صرفاً به محتوای ارائهشده در کلاس اکتفا نمیکرد و معمولاً از استاد منابع تکمیلی، کتابهای بیشتر و مسیرهای مطالعاتی عمیقتر را مطالبه میکرد.
حضور در جلسات مشاوره علمی، مشارکت در بحثهای کلاسی و پیگیری موضوعات فراتر از سرفصلهای آموزشی، بخشی از فرهنگ رایج دانشگاهی به شمار میرفت.
اما امروز برخی استادان از کاهش این روحیه جستوجوگری سخن میگویند. به اعتقاد آنان، بخشی از دانشجویان بیش از آنکه به دنبال گسترش دانش خود فراتر از چارچوب درس باشند، تلاش میکنند مطالب مورد نیاز برای گذراندن واحد درسی و موفقیت در امتحان را فرا بگیرند. در چنین شرایطی، جزوه کلاس، فایل ارائه استاد و محتوای منتشرشده در سامانههای آموزشی برای بسیاری از دانشجویان به منبع اصلی یادگیری تبدیل شده است.
کارشناسان آموزش عالی البته این تغییر را صرفاً به کاهش انگیزه علمی نسبت نمیدهند و عواملی مانند گسترش فضای مجازی، تغییر سبک زندگی، افزایش دغدغههای اقتصادی و تحولات بازار کار را نیز در شکلگیری این رویکرد مؤثر میدانند؛ عواملی که سبب شده نگاه دانشجویان به دانشگاه و فرآیند یادگیری نسبت به گذشته دستخوش تغییر شود.
یکی دیگر از تغییرات قابل توجه در فضای دانشگاهی، دگرگونی در اولویتها و انتظارات دانشجویان از دوران تحصیل است. در سالهای گذشته، دانشگاه برای بسیاری از دانشجویان صرفاً محلی برای دریافت مدرک نبود؛ بلکه فضایی برای تجربه فعالیتهای اجتماعی، حضور در انجمنهای علمی، مشارکت در تشکلهای دانشجویی و شکلگیری هویت فکری و اجتماعی محسوب میشد. اما به نظر میرسد بخشی از دانشجویان امروز نگاه متفاوتی به دوران دانشگاه دارند.
افزایش نگرانیها درباره آینده شغلی و وضعیت اقتصادی باعث شده بسیاری از دانشجویان بیش از هر چیز به مهارتآموزی، کسب تجربه کاری و یافتن مسیر ورود به بازار کار توجه کنند. در چنین شرایطی، دورههای آموزشی مهارتی، کارآموزی و کسب گواهینامههای تخصصی برای برخی دانشجویان جذابتر از فعالیتهای مرسوم دانشگاهی شده است.
از سوی دیگر، مشارکت در فعالیتهای جمعی دانشگاه نیز نسبت به گذشته با تغییراتی همراه بوده است. بسیاری از دانشجویان ترجیح میدهند به جای حضور مستمر در تشکلها و انجمنها، فعالیتهای فردی و پروژههای شخصی را دنبال کنند. این تغییر را میتوان نشانهای از تحول در سبک زندگی و نگرش نسل جدید به مفهوم موفقیت دانست؛ نسلی که بیش از گذشته به دستاوردهای فردی، استقلال حرفهای و آینده شغلی خود توجه نشان میدهد.
کارشناسان معتقدند این تحولات لزوماً به معنای کاهش انگیزه یا بیتفاوتی دانشجویان نیست، بلکه نشاندهنده تغییر در الگوهای فکری و اولویتهای نسلی است که در شرایط اجتماعی و اقتصادی متفاوتی نسبت به نسلهای پیشین رشد کرده است.
شاید یکی از مهمترین تغییرات در ذائقه دانشجویان امروز، تغییر در نوع مواجهه آنان با مفهوم «مرجعیت» باشد. در گذشته، دانشگاه، استاد و کتاب نقش اصلی را در شکلگیری اندیشه و جهتدهی به افکار دانشجویان ایفا میکردند.
دانشجو برای یافتن پاسخ پرسشهای خود به کلاس درس، نشستهای علمی و منابع مکتوب مراجعه میکرد و بخش مهمی از هویت فکری او در محیط دانشگاه شکل میگرفت. اما امروز این انحصار تا حد زیادی شکسته شده است.
نسل جدید دانشجویان در فضایی رشد کرده که با انبوهی از منابع اطلاعاتی، روایتها و دیدگاههای گوناگون مواجه است. او دیگر تنها شنونده نیست، بلکه همزمان تولیدکننده و مصرفکننده محتوا نیز محسوب میشود. همین مسئله موجب شده فرآیند شکلگیری دیدگاهها و علایق دانشجویان پیچیدهتر از گذشته باشد. بسیاری از دانشجویان پیش از آنکه یک موضوع در کلاس درس مطرح شود، از طریق شبکههای اجتماعی، رسانهها و بسترهای دیجیتال با آن آشنا شدهاند.
به نقل از دانشجو، این تحول، ذائقه دانشجویی را از الگوی سنتی و سلسلهمراتبی به الگویی سیال و چندمنبعی تبدیل کرده است. دانشجوی امروز کمتر به دنبال پذیرش بیچونوچرای دیدگاههاست و بیشتر تلاش میکند میان روایتهای مختلف مقایسه و انتخاب کند.
در نتیجه، دانشگاه با نسلی روبهرو است که انتظارات، پرسشها و شیوه یادگیری او با نسلهای گذشته تفاوتهای بنیادین پیدا کرده و فهم این تفاوتها برای شناخت دانشگاه امروز ضروری است.
