یافته شگفت انگیز باستان شناسان:
استفاده از سم به جای داروی بی حس کننده در جراحی های باستان

یافته های جدید باستان شناسان نشان می دهد جراحان سلسله مینگ در چین باستان از سم به عنوان داروی بی‌حسی استفاده کرده و در قرن چهاردهم میلادی به کمک آن بیماران را جراحی می کردند. طی این مطالعات، اثر ماده‌ای قرمز رنگ که بر روی ابزارهای جراحی باستانی شناسایی شد که خون نبوده و نشان دهنده استفاده از ماده ای است که درد را کاهش می داده است.

به گزارش سیناپرس، باستان شناسان در یافته های جدید خود موفق شدند بقایای قیچی‌ها و موچین‌های فلزی را از آرامگاهی در سلسله مینگ (Ming Dynasty) در شهرستان جیانگ‌یین (Jiangyin County) چین کشف کنند که دارای شواهد مستقیم استفاده از مواد شیمیایی با هدف ایجاد بی‌حسی در جراحی است.

این نخستین نمونه از کشف این ماده و نشان دهنده پزشکی پیشرفته و پیچیده سلسله مینگ است. نکته شگفت‌انگیز اینجاست که به نظر می‌رسد این ماده  آکونیتین (Aconitine)  ، ترکیبی بسیار سمی باشد که از گروهی از گیاهان استخراج می‌شود.

شواهد نشان می دهد وجود این ماده روی ابزارهای یک جراح مشهور از این دوره به نام شیائو چوان کشف شد که بین سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۴۱۱ میلادی زندگی می‌کرد و ابزارهایش در سال ۱۹۷۴ در آرامگاه او یافت شد. این ابزارها  بیانگر سطح بسیار بالایی از مهارت و دقت است.

دکتر شانگ‌سانگ ژائو  از دانشگاه شمال غربی چین در این رابطه می‌گوید: شش قرن پیش، یک جراح سلسله مینگ عملی را با یک جفت قیچی آهنی و موچین انجام داد و امروز ما با استفاده از پرتو لیزر، ردپاهای داروی بی‌حسی را که بر روی آن ابزارها باقی مانده بود، شناسایی کردیم.

وی در ادامه توضیحاتش افزود: این نخستین باری است که شواهد مستقیم شیمیایی از مواد بی‌حسی را بر روی ابزارهای جراحی باستانی به دست آورده ایم که ثابت می‌کند اجداد ما قادر بودند با استفاده از گیاهان بسیار سمی، درد بیماران را به صورت ایمن تسکین دهند.

در طول تاریخ، انسان‌ها از مواد عجیبی به عنوان دارو استفاده کرده‌اند، اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد حداقل در برخی موارد، درک اجداد ما از علم داروسازی واقعاً پیشرفته بوده است. همچنین حجم قابل توجهی از شواهد فیزیکی از جراحی‌های موفق و ماهرانه در سراسر جهان وجود دارد که هزاران سال قدمت دارند.

متون چینی باستان استفاده گسترده از مواد دارویی را ثبت کرده‌اند، این یافته ها اغلب با مستندات دقیق از اجزای آن‌ها ه دست آمده  اما ردپاهای فیزیکی این مواد به ندرت به میزان کافی حفظ شده‌اند تا نمونه‌برداری و مطالعه شوند. این موضوع ما اهمیت کشفیات جدید را مشخص می کند.

پنجاه سال پیش، هنگامی که این ابزارهای زنگ‌زده کشف شدند، پژوهشگران فاقد تکنیک‌هایی بودند تا تعیین کنند چه بقایایی هنوز بر سطوح آهنی آن‌ها باقی مانده است اما امروز، پژوهشگران به  فناوری هایی دسترسی دارند که حتی کوچک‌ترین نمونه‌ها را نیز تحلیل می‌کند.

دکتر ژائو در این رابطه توضیح می‌دهد: تصویربرداری میکروسکوپی با پراکندگی رامان تحریک‌شده (SRS) یک تکنیک نوری پیشرفته است که می‌تواند برای شناسایی دقیق ترکیبات مواد و نقشه‌برداری از توزیع اجزا استفاده شده و عملاً چالش‌های کلیدی در تحقیقات بقایا، یعنی کمبود نمونه و نیاز به حفظ مواد باستانی را رفع می‌کند.

قیچی و موچین موجود در موزه جیانگ‌یین، نمونه ایده‌آلی برای این تحلیل بودند زیرا هر دو دارای شیارهای عمیقی بودند که بقایا در آن‌ها باقی مانده و از آلودگی‌ها و پاکسازی‌های بعدی محافظت شده باشند.

از آنجا که موزه سیاست سخت‌گیرانه‌ای علیه بردن آثار هنری از محل دارد، پژوهشگران از یک دستگاه قابل حمل برای اندازه‌گیری از این نقاط استفاده کردند که نتایج شگفت‌انگیزی داشت.

در این مطالعه سه ذره بسیار کوچک و قرمز رنگ یکی از موچین و دو تا از قیچی با با ترکیبات ماده سمی آکونیتین سازگار بودند که احتمالاً از گیاه Aconitum carmichaelii   استخراج شده است؛ گیاهی گلدار که مدت‌هاست به عنوان سم شناخته می‌شود.

بر اساس متون پزشکی باستانی چین، در آن روزگار پزشکان از چندین تکنیک برای کاهش سمیت این دارو استفاده می‌کردند. از جمله  این روش ها ترکیب این سم با ادرار پسران خردسال، جوشاندن در سرکه و خیساندن در دم‌نوش سویای سیاه بود. پس از این اقدامات احتیاطی، آکونیتین آماده‌شده احتمالاً بر پوست بیمار مالیده می‌شد تا منطقه را قبل از انجام یک روش دردناک بی‌حس کند.

کشف این ماده بر روی ابزارهای جراحی به خوبی با روایات تاریخی مطابقت داشته و نشان می‌دهد که متخصصان سلسله مینگ درک پیشرفته‌ای از نحوه آماده‌سازی و تجویز ایمن ترکیبات سمی برای کمک به درمان داشتند.

شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره مجله تخصصی Antiquity  منتشر شده و در اختیار محققان قرار دارد.

مترجم: احسان محمدحسینی