تبدیل نخالههای ساختمانی به مصالح هوشمند
شرکتهای دانشبنیان ایران با توسعه فناوریهای بومی نشان میدهند که نخالههای ساختمانی که سنگینترین بخش پسماند جهان را تشکیل میدهند، میتوانند به منبعی ارزشمند برای تولید مصالح سازگار با محیط زیست تبدیل شوند.
به گزارش سیناپرس، نخالههای ساختمانی که بزرگترین جریان پسماند جهان را تشکیل میدهند، سالانه میلیاردها دلار خسارت زیستمحیطی ایجاد میکنند. اما توسعه فناوریهای بومی در شرکتهای دانشبنیان ایران نشان میدهد که این پسماندها میتوانند به منبعی ارزشمند برای تولید مصالح استاندارد و سازگار با محیطزیست تبدیل شوند.
رشد شتابان شهرنشینی، توسعه زیرساختها و افزایش پروژههای ساخت و ساز در دهههای اخیر باعث شده است که نخالههای ساختمانی و عمرانی به عنوان یکی از بزرگترین و پرچالشترین جریانهای پسماند در جهان شناخته شوند. این نوع پسماند که شامل مصالحی همچون بتن، آجر، فولاد، خاک، آسفالت، چوب و بقایای تخریب ساختمانهاست، از نظر حجم، سنگینترین سهم را در میان انواع پسماندها دارد و پیامدهای گستردهای برای محیط زیست، اقتصاد و مدیریت شهری به همراه میآورد.
بر اساس گزارشهای نهادهای بینالمللی، حجم تولید سالانه نخالههای ساختمانی در جهان از ۳ تا ۵ میلیارد تن برآورد میشود و این مقدار در بسیاری از کشورها با نرخ رشدی بین ۲ تا ۵ درصد در سال در حال افزایش است. تنها اتحادیه اروپا سالانه بیش از ۹۰۰ میلیون تن نخاله تولید میکند که حدود یکسوم کل پسماندهای این منطقه را تشکیل میدهد. در برخی کشورهای صنعتی، سهم بازیافت این نخالهها به بیش از ۷۰ درصد رسیده و در کشورهایی مانند هلند و ژاپن حتی به مرز ۹۵ درصد نزدیک شده است. این آمارها نشان میدهد که مدیریت صحیح نخالههای ساختمانی نهتنها یک ضرورت زیستمحیطی، بلکه بخشی کلیدی از گذار جهانی به سمت اقتصاد چرخشی است.
نخالههای ساختمانی در صورت مدیریت نادرست میتوانند اثرات زیستمحیطی قابلتوجهی ایجاد کنند. دپوی غیراصولی آنها منجر به تخریب اراضی، آلودگی خاک و منابع آب، ایجاد گردوغبار و ریزگردهای ساختمانی، انسداد مسیلها و افزایش خطر سیلاب میشود. علاوه بر این، دفن حجم عظیمی از مواد قابلبازیافت، اتلاف منابع ارزشمند معدنی و انرژی نهفته در مصالح را در پی دارد و نیاز به استخراج دوباره مواد خام را تشدید میکند. این مساله موجب افزایش مصرف سوختهای فسیلی، انتشار گازهای گلخانهای و فشار بیشتر بر زیستبومهای طبیعی میشود.
در سطح جهانی، رویکرد غالب برای مدیریت نخالههای ساختمانی بر پایه اصول پیشگیری، کاهش، استفاده مجدد و بازیافت شکل گرفته است. بسیاری از کشورها با وضع قوانین سختگیرانه، ایجاد سامانههای طبقهبندی در مبدأ، توسعه فناوریهای نوین بازیافت بتن و مصالح و تدوین استانداردهای کاربرد مصالح بازیافتی در پروژههای عمرانی، توانستهاند چرخهای پایدار و اقتصادی را برای این جریان پسماند ایجاد کنند. استفاده از بتن بازیافتی، تولید سنگدانههای ثانویه و بهرهگیری از نخالههای فرآوریشده در روسازی راهها از جمله تجربیات موفق بینالمللی است.
در ایران نیز با وجود تولید قابلتوجه نخالههای ساختمانی به ویژه در کلانشهرهایی مانند تهران، مشهد و اصفهان مدیریت این پسماندها همچنان با چالشهای ساختاری و اجرایی روبهرو است. تخمینها نشان میدهد که کلانشهر تهران روزانه بین ۴۰ تا ۵۰ هزار تن نخاله ساختمانی تولید میکند. در سالهای اخیر اقداماتی نظیر ایجاد کارخانههای پردازش و بازیافت نخاله، تدوین دستورالعملهای مدیریت پسماندهای عمرانی، و تلاش برای ساماندهی محلهای تخلیه انجام شده است، اما سهم بازیافت واقعی همچنان پایین است و فاصله قابل توجهی با استانداردهای جهانی وجود دارد. کمبود زیرساختهای تفکیک، ضعف نظارت، نبود صرفه اقتصادی برای پیمانکاران و عدم فرهنگسازی کافی از مهمترین موانع توسعه بازیافت نخالهها در کشور به شمار میروند.
با توجه به ابعاد اقتصادی و زیستمحیطی این موضوع، لزوم بازنگری در سیاستگذاریها، تقویت فناوریهای بازیافت، توسعه مشوقهای اقتصادی و اجرای نظاممند مدیریت نخالههای ساختمانی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. پرداختن علمی و دقیق به این مسئله میتواند زمینهساز بهرهگیری بهینه از منابع، کاهش هزینههای شهری و ارتقای کیفیت محیط زیست در ایران شود.
وضعیت شرکتهای دانشبنیان بازیافت نخاله در ایران
در ایران نیز طی سالهای اخیر، همزمان با سیاستهای حمایتی از شرکتهای فناور و دانشبنیان، فعالیتها در این حوزه رشد قابل توجهی داشته است.
از مهمترین دستاوردهای این شرکتها میتوان به ایجاد چندین شرکت فعال در بازیافت بتن و آسفالت با تجهیزات خردایش پیشرفته، تولید بلوکهای سبک بازیافتی و قطعات پیشساخته عمرانی از نخالههای پردازششده، ساخت نمونههای اولیه سامانههای هوشمند تفکیک نخاله با استفاده از پردازش تصویر و تدوین طرحهای بومیسازی فناوریهای خردایش خشک متناسب با اقلیم کمآب ایران اشاره کرد.
با وجود این پیشرفتها، هنوز سهم شرکتهای دانشبنیان در مقایسه با ظرفیت کشور محدود است و توسعه بیشتر آن نیازمند حمایت قانونی، مشوقهای اقتصادی و الزام استفاده از مصالح بازیافتی در پروژههای عمرانی است.
تولید مصالح ساختمانی دانشبنیان از ضایعات سنگهای طبیعی
یکی از مشکلات زیستمحیطی ایجاد شده توسط شهرکهای صنعتی حجم زیادی از ضایعات است که توسط کارخانههای فرآوری سنگ طبیعی ایجاد میشود، بر این اساس در یک واحد فناور مستقر در مرکز رشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمینیشهر از سال ۱۳۹۹ این ایدهها به این سمت هدایت شد که بتوان از ضایعات در تولید «آجرنماهای بتنی رنگی»، «سنگ مصنوعی» و «صفحات سیمانی سبک الیافی» استفاده کرد.
این شرکت سال ۱۳۹۷ با ایده «تولید مصالح ساختمانی دانشبنیان» تأسیس و ابتدا چندین پروژه با عناوین «تولید نانوپوششهای آبگریز خودتمیزشونده»، «تولید آجرنماهای بتنی رنگی»، «تولید سنگ مصنوعی» و «تولید صفحات سیمانی سبک الیافی» تعریف شد.
این شرکت اکنون در حال تکمیل فرآیند تولید و استانداردسازی «آجرنماهای بتنی رنگی»، «سنگ مصنوعی» و «صفحات سیمانی سبک الیافی» از ضایعات کارخانههای فرآوری سنگ طبیعی است.
تولید پانلهای سبک از نخاله برای ساختمان سازی
فناوران یکی ار واحدهای مرکز رشد سوانح، تولید پانلهای بازیافتی از نخالههای ساختمانی را در دستور کار خود قرار داده است.
آسیب به محیط زیست یکی از عوارض رهاسازی این نخالهها در طبیعت است، علاوه بر آن در محلی که این نخالهها رهاسازی میشود، امکان کشت وجود ندارد، ضمن آنکه بعد از رخدادهای طبیعی مانند زلزله، این نخالهها پیامدهایی مانند کاهش بهداشت منطقه و اشغال فضای زیاد را در پی دارند.
این فناوران اعلام کردند استفاده مجدد از این نخالهها کاهش ۳۰ درصدی هزینههای ساخت و ساز را به دنبال دارد و این محققان از این نخالهها در پنلهای سازهها بهره بردند و به دلیل سبک بودن میتواند بخش زیادی از وزن سازه را کاهش دهد.
مقاومت بالا در برابر حریق و زلزله نسبت به مصالح موجود از دیگر مزایای این پانلها است و از سوی دیگر از آنجایی که این پانلها به صورت یکپارچه تولید میشوند، برخورد سازهای بهتری دارند.
تولید مصالح با زبالههای غیر قابل بازیافت
گروهی از فناوران از زبالههای غیرقابل بازیافت، مصالح ساختمانی میسازند. هدف این شرکت دانشبنیان حفاظت از محیط زیست و کمک به اقتصاد کشور است.
این گروه بعد از سالها تحقیق و مطالعه علمی توانستهاند زبالههای غیرقابل بازیافت را به مصالح ساختمان تبدیل کنند.
تبدیل نخاله سنگ به نمای ساختمانی
فناوران کشور توانستند پوششی جدید از پودرسنگ تولید کنند که هیچ پودر سیمان، پودر سیلیس و پودر سنگ در آن به کار گرفته نشده است؛ این پوششها برای نمای داخلی و خارجی، کف و استخر استفاده میشوند.
به نقل از ایسنا، با این روش هر سنگی به پودر و از آن سنگهای دکوراتیو تولید میشود؛ هم اکنون کشورهای آمریکایی و اروپایی به شدت از میکروسمنت و میکرواستون استفاده میکنند. ایران و کشورهای عربی هم از این محصولات استفاده میکنند. اما این مدل سنگدانه است و کاملا جنس و ظاهر سنگ را نشان میدهد و طبیعی بودن سنگ را دارد.
هر چه زباله سنگی و نخاله را که وجود داشته باشد، میتوان به این واسطه فرآوری و به سنگ تبدیل کرد. این معضلی است که در کل دنیا وجود داردY زبالههای سنگی خود را دور میریزند و مجبورند جایی دفن کنند.
